Menu Zamknij

Boscamp-Lasopolski

August Boscamp-Lasopolski

Jednym z najważniejszych urzędników górniczych epoki odrodzenia kopalnictwa i hutnictwa rud ołowiu, srebra i cynku na terenie dawnego państwa bytomskiego był Karl Friedrich August Boscamp-Lasopolski

Urodził się 28 sierpnia 1763 r. w Lataczu na Bukowinie, w przybyłej z Prus rodzinie o niderlandzkich korzeniach. Jego ojciec, Karol Fryderyk Adolf Boscamp, kosmopolita i poliglota, polityczny awanturnik, dyplomata w służbie pruskiej, później tajny radca króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, uzyskał w 1766 r. przywilej szlachecki i przyjął nazwisko Lasopolski. W 1794 r. podczas tzw. rewolucji warszawskiej powieszono go jako targowiczanina i carskiego agenta. Wcześniej jednak zadbał o przyszłość syna, który rozpoczął studia górniczo-hutnicze w Berlinie, gdzie zetknął się z ruchem wolnomularskim. Pozostał protestantem, chociaż ojciec przeszedł na katolicyzm.
W 1788 r. po studiach złożył przed ministrem Heynitzem przysięgę wierności pruskiemu państwu, oświadczając m.in., że jako mianowany urzędnik pozostanie nieprzekupny, oraz że dochowa tajemnic budowy i działania urządzeń górniczych i hutniczych.
Dwa lata później objął posadę asesora górniczo-hutniczego w tarnogórskiej Deputacji Górniczej, kierowanej przez Gothilfa Zygmunta Bogatscha. W 1794 r. objął stanowisko Salomona Isaaca zu Pless, który nadzorował wtedy wszystkie zakłady górnicze na Górnym Śląsku podległe Deputacji.
W 1799 r. przekształcono ją w Urząd Górniczy i po śmierci Bogatscha w 1800 r. August von Boscamp-Lasopolski zajął rok później jego stanowisko.
Król Prus Fryderyk Wilhelm III w 1806 r. awansował go na radcę górniczego i generalnego inspektora górnictwa górnośląskiego. Na tym stanowisku wprowadzał Boscamp w życie reskrypt Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, zalecający badanie przyczyn wypadków i pociąganie do odpowiedzialności winnych zaniedbań, a robotnikom podczas wypłat nakazywał odczytywać wykaz niebezpieczeństw występujących przy pracy.
Wspomniany wyżej awans miał miejsce w okresie poprzedzającym wojnę prusko-francuską. Po ultimatum Prus przedstawionym Napoleonowi, klęskach armii pruskiej pod Jeną i Auerstädt, ucieczce króla i królowej Luizy do Prus Wschodnich, zajęciu przez Francuzów Berlina i Poznania, 7 listopada 1806 r. wybuchło powstanie na ziemiach polskich pod zaborem pruskim.
Stamtąd, co raz to wpadały do Tarnowskich Gór oddziały wojsk francuskich i sprzymierzonych z nimi Polaków, rekwirując żywność, konie i ściągając od mieszczan kontrybucję w pieniądzach. W styczniu 1807 r. wkroczył do miasta oddział polskiej kawalerii z grupą uzbrojonych w piki i kosy chłopów. Dowodzący nim oficer zażądał prowiantu i 2 tys. talarów, 20 wołów i 60 koni, uprzedzając, że jeśli tego nie dostaną, powieszą rajców i spalą miasto.
Ponieważ burmistrz już wcześniej się ukrył, radca wojenny uciekł, mieszczan nie stać już było na zebranie żądanej kwoty, a hrabia Erdmann Henkel v. Donnersmarck przysłał ze Świerklańca tylko list do Boscampa z wyrazami niepokoju i nieokreślonych jasno oczekiwań, ten żądaną sumę sam zapłacił.
Nie wiadomo czy z własnych zasobów, bo po opuszczeniu miasta przez wspomniany oddział okazało się, że zniknęły pieniądze z kasy Urzędu Górniczego. O kradzież ostatecznie posądzono służących Boscampa. W innej wersji tych zdarzeń, Boscamp pieniądze Urzędu wcześniej ukrył i po zajęciu miasta przez Francuzów, wywiózł do zajmowanej przez pruskie wojsko twierdzy w Koźlu. Wobec późniejszego przebiegu kariery Boscampa musiało to być prawdą. Według ustaleń niemieckiego profesora Alfonsa Perlicka, Boscamp po opuszczeniu Tarnowskich Gór walczył z Francuzami pod komendą grafa von Goetzen.
Po zakończeniu wojny, traktatem pokojowym z 7 lipca 1807 r., zaoferowano Boscampowi pracę radcy górniczego na Dolnym Śląsku. Na swe stanowisko w Tarnowskich Górach powrócił dopiero dwa lata później. W rocznicę odnowienia tam górnictwa rudnego wygłosił 16 lipca przemowę na cześć G. Z. Bogatscha, odsłonił też jego pomnik nagrobny.
Po klęsce Napoleona w Rosji w 1812 r. Prusy wystąpiły zbrojnie przeciw Francji. W tym czasie, 27 lutego 1813 r., Boscamp założył w Tarnowskich Górach wolnomularską lożę „Silberfels” („Srebrna skała”) i został jej pierwszym Mistrzem. Kilka dni później Górnośląski Urząd Górniczo-Hutniczy w Tarnowskich Górach raportował władzom pruskim o gotowości tarnogórskich górników do walki i o tym, że radca górniczy von Boscamp odstąpił na rzecz ojczyzny czwartą część swoich dochodów na czas trwania wojny zakończonej klęską Napoleona pod Waterloo w czerwcu 1815 r.
Już rok wcześniej władze górnicze zaczęły wdrażać w życie nowe zasady dyscyplinarne dla górników na Górnym Śląsku opracowane przez Boscampa. Z nominacji króla Prus pełnił w latach 1816–1818 dodatkowo funkcję doradcy w komisji demarkacyjnej ustalającej granice między Austrią, Prusami i Królestwem Polskim oraz Wolnym Miastem Krakowem. Po zakończeniu prac w 1819 r. nadano mu tytuł honorowego obywatela Krakowa.
W 1820 r. wrocławski Wyższy Urząd Górniczy wprowadził w kopalniach nowy regulamin kar, uzupełniony później sankcjami nakładanymi na górników za pijaństwo i grzywny za palenie tytoniu w kopalniach metanowych. Przy pomocy swych urzędników przepisy wdrażał Boscamp.
Pod jego okiem pierwsze kroki w zawodowej karierze stawiały późniejsze tuzy pruskiego górnictwa: Carl von Oeyenhausen, Heinrich Heintzmann, Rudolf von Carnall.
Podczas jego zarządu wybito ponad 60 szybów na polu górniczym kopalni Fryderyk. W 1803 r. rozpoczęła działalność tarnogórska szkoła górnicza. Trzy lata później ukończono sztolnię Boże Wspomóż (Gotthelf) a z nią podziemną część I centralnego systemu odwadniania całej kopalni Fryderyk z przekopami Zuflucht, Heinitz i Reden. W 1810 r. uruchomiono wodociąg do miasta od pomp odwadniających na Wzgórzu Redena. Zaprojektowano i budowano od 1821 r. zachodni fragment Głębokiej Sztolni Fryderyk (Tiefer Friedrich-Stollen) ukończony już jednak cztery lata po śmierci Boscampa.
Oddano też do eksploatacji pierwszy odcinek Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej w Zabrzu. Rozwinęła się i upowszechniła śląska technologia wytopu cynku odkryta przez J.Ch. Ruhberga. Zainstalowano pierwsze maszyny atmosferyczne i parowe do odwadniania śląskich kopalń węgla kamiennego.
Nieprzychylni, zwłaszcza śląski pisarz Wilhelm Szewczyk, zarzucali mu po latach nadmierną zażyłość, zależność finansową, potajemną współpracę i działania na korzyść hrabiów Henckel von Donersmarck. Nie ma jednak na to konkretnych dowodów. Według Hugo Kocha umiejętności i wiedza praktyczna Boscampa przyczyniły się głównie do rozwoju królewskiej kopalni Fryderyk i całego przemysłu na Górnym Śląsku.
Malarz J.G. Frömel sportretował go w 1821 r. w mundurze górniczym i z odznaczeniami: noszonym na szyi Orderem Orła Czerwonego, Krzyżem Żelaznym oraz Medalem Za Zasługi Dla Państwa Pruskiego.
Podczas pobytu w Tarnowskich Górach nie używał nazwiska Lasopolski, podpisując się „de Boscamp” lub „v. Boscamp”. Miał dwie siostry i młodszego brata Stanisława Augusta. Był dwukrotnie żonaty, potomków własnych nie miał. Znał sześć języków, w tym polski. Potrafił pisać wiersze, rysować, lubił książki i muzykę. Z jego inicjatywy utworzono w Tarnowskich Górach amatorskie Towarzystwo Muzyczne.
Prawdopodobnie w 1797 r. był właścicielem majątku Amalienhoff z młynem wiatrowym usytuowanym na północ od szosy z centrum miasta do Starych Tarnowic. Od 1809 r. mieszkał w zamku wynajmowanym od Erdmanna Henckla, dziś przy ul. Zamkowej 12 w Tarnowskich Górach, gdzie znajdowała się też pierwsza siedziba powołanej przez niego loży masońskiej. Był jej Mistrzem do śmierci 23 marca 1830 r. Pochowano go na cmentarzu ewangelickim w Tarnowskich Górach, zlikwidowanym w 1967 r.
Na dużym, czarnym nagrobku, który wtedy zaginął, widniała sentencja: „Unser höchstes Zeit sei, nützlich zu sein, wenn auch unberühmt” – Naszym najwyższym celem jest być użytecznym, nawet, jeśli mało znanym.
Mieczysław Filak

Montes nr 141