Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 28

N U M E R  2 9  -  M A J   2 0 0 8 r.

 Montes Nr 30

 

 

 

Jubileusze strzelców tarnogórskich

Ważną rolę w działalności tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego (Schützengilde) odgrywały imprezy jubileuszowe organizowane dla uczczenia długoletniej przynależności do towarzystwa. Początkowo urządzano je na pamiątkę złotego jubileuszu, a od drugiej połowy XIX w. honorowano także srebrny. W okresie międzywojennym wyróżniano też 40-lecie wstąpienia w szeregi brackie.

Portret tarnogórskiego proboszcza ewangelickiego z lat 1832 – 1883 ks. dr. Carla Christiana Webera; wł.: Parafia Ewangelicko-Augsburska w Tarnowskich Górach; fot. Brygida Melcer-Kwiecińska Kielich ufundowany przez proboszcza ewangelickiego ks. dr. Carla Christiana Webera i radcę tajnego Friedricha Wilhelma Grundmanna na pamiątkę złotego jubileuszu ich przynależności do Bractwa w 1883 r.; wł.: Muzeum w Tarnowskich Górach; fot. Przemysław Rubacha
   

Nieodzownym elementem uroczystości było wręczenie jubilatowi medalu pamiątkowego. Pierwotnie wykonany był on ze złota, a na jego rewersie grawerowano informację dotyczącą jubileuszu. W latach II Rzeczypospolitej jego miejsce zajęła odznaka członkowska noszona w lewej klapie marynarki na dwóch wstążkach zielonych z żółtymi paskami na brzegach, złożonych w krzyż skośny. Na awersie znajdował się wzorowany na herbie miejskim złocony znak strzelecki oraz nałożona nań wykonana ze srebra liczba określająca długość przynależności do towarzystwa. W ten sam sposób honorowano także protektorów, którym wręczano dodatkową pamiątkę. Dla przykładu w 1879 r. z okazji obchodów 25-lecia przynależności do Bractwa Guido hrabia Henckel von Donnersmarck (od 1901 r. książę von Donnersmarck) otrzymał od towarzystwa pamiątkowy album, w którym znalazły się jego fotografia i zdjęcia prawie wszystkich członków konfraterni. Z kolei na złoty jubileusz obchodzony w 1904 r. organizacja ufundowała dla niego tarczę pamiątkową z brązu. Została ona zamówiona w Zakładzie Sztuki Galwanoplastycznej (Galvanoplastische Kunstanstalt) w Geislingen-Steige, będącym oddziałem wirtemberskiej Fabryki Wyrobów Metalowych (Zweiganstalt der Württenberger Metallwarenfabrik) i kosztowała 174,80 marki.

Zwyczajem przyjętym w Bractwie Strzeleckim w Tarnowskich Górach było fundowanie przez zamożniejszych jubilatów przedmiotu upamiętniającego obchodzoną uroczystość. Jeden z takich obiektów zachował się w zbiorach Muzeum w Tarnowskich Górach. Ma on postać kielicha i ufundowany został w 1883 r. przez dwóch braci: proboszcza parafii ewangelickiej w Tarnowskich Górach ks. dr. Carla Christiana Webera (1806 – 1890) i radcę tajnego oraz współzałożyciela miasta Katowice (Kattowitz) Friedricha Wilhelma Grundmana (1804 – 1887). Przedmiot wykonano na pamiątkę jubileuszu 50-lecia ich wstąpienia w szeregi brackie i stanowi cenną pamiątkę po towarzystwie.

Imprezy jubileuszowe przybierały najczęściej formę bankietów pokrywanych z kasy brackiej. Początkowo organizowano je w sierpniu podczas strzelania o srebrną nagrodę (Silberschießen), a od lat 80. dziewiętnastego stulecia w Zielone Świątki. Pierwsza udokumentowana wzmianka o tego rodzaju uroczystości pochodzi z 3 sierpnia 1848 r., kiedy to obchodził 50-lecie przynależności do Bractwa król jubileuszowy z roku 1830 Johann Tomalla (Thomalla; zm. 1856 r. w Bytomiu). Z tej okazji bracia przybyli przed dom 88-letniego seniora, by przy muzyce zaprosić go na przygotowaną ucztę w siedzibie organizacji. Wszyscy członkowie złożyli na ten cel datek do kasy brackiej, a jubilatowi wręczono prezent pamiątkowy. Taką samą uroczystość przygotowano 3 lata później (4 sierpnia 1851 r.) stolarzowi Stanislaus’owi Markiefce. Zbiegła się ona dokładnie z datą wstąpienia jubilata do konfraterni, tj. 4 sierpnia 1801 r., a każdego z członków towarzystwa zobligowano do wpłacenia na poczet przyjęcia okolicznościowego 15 srebrnych groszy. W następnych latach 50-lecie przynależności do Bractwa obchodzili: sukiennicy Carl Herr (1861 r.) i Johann Gross (1863 r.), kotlarz Joseph Stolarczyk (Stolartzyk; 1874 r.), właściciel winiarni Johann Sedlaczek (1876 r.). Z kolei podczas uroczystości zielonoświątkowych w 1883 r. (14 – 17 maja) razem z ks. Weberem i radcą Grundmannem złoty jubileusz członkostwa w organizacji obchodził kupiec Joseph Johann Sobtzik. Ponadto 4 czerwca 1939 r. stosowną odznakę za 40 lat przynależności do Bractwa otrzymał Hugo Nowak, a rok wcześniej Hugo Fleischer.

Omawiając kwestię jubileuszy strzeleckich, należy wspomnieć o imprezach przygotowywanych z okazji rocznic sprawowania urzędów przez osoby zasłużone dla organizacji oraz jej protektorów. W 1853 r. Anton Klausa (burmistrz miasta w latach 1842 – 1849, a następnie dyrektor generalny dóbr hrabiego Ballestrema) nieprzypadkowo uzyskał tytuł królewski, gdyż w tym właśnie roku obchodził jubileusz 20-lecia pełnienia funkcji inspektora Bractwa. Uhonorowanie jubilata w ten sposób było przejawem szczególnego szacunku. Świadczy o tym także wiersz jemu dedykowany i wręczony podczas balu wieńczącego strzelanie zielonoświątkowe 19 maja 1853 r. Równie uroczyście 5 lat później obchodzono srebrny jubileusz sprawowania przez Antona Klausę urzędu inspektora. O randze wydarzenia świadczy to, że zorganizowano w tym celu odrębną imprezę (10 kwietnia 1859 r.). Ten zasłużony dla konfraterni urzędnik nie dożył jubileuszu 50-lecia członkostwa, gdyż zmarł i został pochowany w Mysłowicach (Myslowitz) w 1866 r., sprawując do końca honorową pieczę nad towarzystwem.

Przykład Antona Klausy stanowił ewenement, gdyż w okresie późniejszym honorowano w podobny sposób jedynie Guida hrabiego Henckla księcia von Donnersmarka (1830–1916), który w pierwszej dekadzie dwudziestego stulecia obchodził 2 wielkie jubileusze. Pierwszy z 1908 r. nawiązywał do 60-lecia objęcia przez niego w 1848 r. władzy nad majątkiem rodowym, zaś rok późniejszy upamiętniał 50-lecie sprawowania funkcji protektora związku. W obydwu przypadkach bracia postanowili upamiętnić to wydarzenie fundując krzyże okolicznościowe. W przypadku obchodów z 1908 r. Towarzystwo urządziło dodatkowo 6 września marsz paradny do Świerklańca z udziałem 120 członków konfraterni, a jubilatowi wręczono dyplom gratulacyjny z podpisami braci, za co protektor zrewanżował się przekazaniem 3000 marek na fundusz inwestycji budowlanych Bractwa.
 

Krzysztof Gwóźdź

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa