Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 28

N U M E R  2 9  -  M A J   2 0 0 8 r.

 Montes Nr 30

 

 
 

Wędrujące pomniki
maszyny parowej

Na niewielkiej hałdzie w rozwidleniu ulic Górniczej i Piernikarczyka przez ponad trzydzieści lat stał pomnik upamiętniający pierwszą maszynę parową, która odwadniała chodniki tarnogórskiej kopalni Fryderyk. Większość turystów i tarnogórzan przekonana była, że właśnie tam stała maszyna ogniowa. Tymczasem historyczna prawda jest zupełnie inna.


Widok zabudowań kopalni „Fryderyk” („Friedrischsgrube”)
koło Bobrownik Śląskich. Po prawej stronie widoczny
budynek pierwszej, 32-calowej maszyny parowej.
Fotografia z około 1890 roku.
Wł. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tamogórskiej, fot. Carl Liebert


Pierwsza maszyna parowa sprowadzona z Anglii uruchomiona została w 1788 w sąsiedztwie szybu Rudolfina, gdzie w 1784 roku odkryto złoża rud srebra. Dokładnie ulokowana była w położonym 160 metrów dalej budynku obok szybu Kunszt w Bobrownikach Śląskich. Budowlę pomalowaną czerwoną farbą nazywano „czerwoną sztuką”. Maszyna odwadniała sąsiednie szyby Abraham i Pachal do 1802 roku. Potem przewieziono ją do sztolni Boże Wspomóż. Do 1857 roku, kiedy to sprzedana została na złom, odwadniała pole pożarowe w szybie Fanny.


Widok ogólny kopalni „Fryderyk” („Friedrichsgrube”)
w Bobrownikach Śląskich. Pośrodku widoczny kopiec
usypany w miejscu odkrycia złóż kruszców w 1784 roku, rysował J. Gregor około 1880 roku.

Zródło: R. Slotta, Das Carnall-Service…, Bochum 1985, s. 309

W latach 20. XIX wieku wokół szybu Rudolfina założono park. Na pamiątkę odkrycia rud ołowiu podwyższono szybową hałdę, robiąc z niej pamiątkowy kopiec. Na szczycie posadzono lipę, do której prowadziła wąska ścieżka. Wokół kopca zasadzono kolejnych 11 lip. Na starej hałdzie pierwszej płuczki utworzono krąg taneczny. Przez park zwany górniczym przepływała rzeka Płóczka, dzisiejsza Stoła, nad którą zbudowano kamienny mostek. W parku coroczne festyny organizowała Spółka Bracka. W stulecie znalezieniu rudy na kopcu ustawiono pamiątkowy obelisk, który w 1910 roku przeniesiono do parku miejskiego. Począwszy od lat 40. XX wieku park górniczy podupadł. Został po nim kopiec i resztki drzew. W miejscu szybu Kunszt, gdzie pracowała maszyna parowa, obecnie znajduje się pole uprawne.


Widok zabudowań kopalni „Fryderyk” („Friedrischgrube”)
koło Bobrownik Śląskich; pośrodku widoczny kopiec
usypany w setną rocznicę założenia kopalni w 1884 roku. Fotografia z około 1890 roku.

Wł. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej,fot. Carl Liebert

Myśl o ponownym uczczeniu historycznego wydarzenia, jakim było sprowadzenie do Tarnowskich Gór pierwszej maszyny parowej na kontynencie europejskim, sprawiła, że w 1961 roku władze miasta zbudowały nowy pomnik. Ulokowany został na pozostałościach niewielkiej hałdy położonej na łące pomiędzy ulicami Górniczą i Piernikarczyka. Na terenie, będącym prywatną własnością, prowadzona była kiedyś działalność górnicza. Już w chwili budowania pomnika wiadomo było, że maszyna parowa stała gdzie indziej. Jednak władze miasta postanowiły ulokować pomnik bliżej rynku, żeby łatwo mogli do niego dotrzeć turyści.


W tym miejscu stał pomnik maszyny parowej

Pomnik składał się z podmurówki, w którą wbudowany był metalowy maszt oraz koło zębate maszyny parowej. Na pamiątkowej tablicy wykuto napis „Na pamiątkę uruchomienia pierwszej maszyny parowej kontynentu europejskiego w 1788 r. Dni Gwarków 1961 r.” Pomnik przypominający trochę parowóz był często miejscem zabaw dzieci. Zdjęcie pomnika znalazło się nawet na jednej z tarnogórskich widokówek z lat 60. ubiegłego wieku.

Z biegiem czasu metalowe elementy pomnika padły łupem zbieraczy złomu. Resztki pomnika rozebrane zostały w 1999 roku przez nowego właściciela parceli, który po zniwelowaniu hałdy wybudował na niej dom.

RYCH
Fot.: w Historia Tarn. Gór, Muzeum w Tarn. Górach, 2000

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa