Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 28

N U M E R  2 9  -  M A J   2 0 0 8 r.

 Montes Nr 30

 

 

Śląska szlachta - Groelingowie cz. I

Generalskie początki

Szlacheckie dzieje rodziny von Groeling to niecałe 250 lat. Jej założycielem był Jan Benedykt, który za zasługi w armii Fryderyka II Wielkiego został nobilitowany i wkrótce osiadł na Śląsku. Jego potomkowie podzielili się na dwie głównie linie. Dla starszej z nich – potomków majora Karola (zm. 1817 r.) - przez wiele dziesięcioleci główną siedzibą był pałac w Rudzińcu, później dobra Lindenberg k. Berlina. Młodsza linia – potomków podporucznika Leopolda (zm. 1844 r.) - była w posiadaniu dóbr: Pniów, Ligota i Szałsza. Z tej ostatniej linii pochodzą także dwie boczne linie - potomków po kądzieli córek von Groelingów - które przyjęły nazwisko rodu tj. rodziny Schmidt von Groeling i von Groeling-Müller.
 


Herb generala von Groelinga
z orderem Pour le Merite

Najstarszym znanym przedstawicielem rodu jest niejaki Grölingk, kawalerzysta w pruskim, konnym regimencie kirasjerów nr 6, księcia Gustawa von Anhalt-Dessau. Ożeniony był z córką mieszczanina z Halberstadt. Jego synem był Jan Benedykt, który urodził się jesienią 1726 r.


Generał-major von Werner i huzar z jego regimentu

Najstarszym znanym przedstawicielem rodu jest niejaki Grölingk, kawalerzysta w pruskim, konnym regimencie kirasjerów nr 6, księcia Gustawa von Anhalt-Dessau. Ożeniony był z córką mieszczanina z Halberstadt. Jego synem był Jan Benedykt, który urodził się jesienią 1726 r.

Karierę wojskową Jan Benedykt rozpoczął idąc śladami ojca w regimencie kirasjerów nr 6. Jego protektorem był Seidlitz. W 1762 r. awansował on Groelinga z drugiego podporucznika do stopnia majora. Jan Benedykt wkrótce (przed 1765 r.) przeszedł do konnego regimentu huzarów nr 6, zwanego „brunatnym”. Jednostka ta – uznawana wtedy za najsilniejszą - stacjonowała na Śląsku. Od 1757 r. dowódcą był tam pułkownik Paweł von Werner. Miejscem stacjonowania jednostki von Groelinga były najprawdopodobniej Tarnowskie Góry, gdzie urodzili się jego dwaj synowie i młodsza córka.

Król pruski Fryderyk II Wielki za zasługi w służbie wojskowej postanowił 29 maja 1768 r. wynieść Jana Benedykta Groelinga do stanu szlacheckiego. Jego nazwisko poprzedzał odtąd predykat „von”. Stosowny dyplom został wydany półtora miesiąca później - 15 lipca. Wraz z nobilitacją otrzymał on herb: w tarczy skwadrowanej w polu pierwszym dwa złote proporce na błękicie, w polu drugim czarny pruski orzeł królewski z berłem i mieczem na złocie, pole trzecie złoto-błękitne szachowane, w polu czwartym zbrojne ramię z szablą na błękicie. Nad hełmem ze złoto-błękitnymi labrami, zbrojne ramię z szablą między dwoma złotymi proporcami.

Nobilitacja nie była jedynym zaszczytem jaki otrzymał Jan Benedykt z rąk pruskiego króla. W dniu 22 maja 1778 r. za zasługi w służbie monarchy został odznaczony wysokim, wojskowym Orderem Pour le Mérite. Monarcha podarował także miniaturę ze swoją podobizną. Była ona w posiadaniu potomków Jana Benedykta przez kolejne dwieście lat. Groeling awansował do stopnia pułkownika. Po śmierci swego dowódcy pułkownika von Wernera przejął 30 stycznia 1785 r. dowodzenie brunatnym regimentem. Rok później został awansowany do stopnia generała-majora.

Jan Benedykt von Groeling gromadził na Śląsku posiadłości ziemskie. W 1770 r. nabył od hrabiego von Nahauß dobra Pniów, na północ od Pyskowic. Po zakupie, z jego zapewne inicjatywy, zbudowano tam niewielki pałac o późnobarokowym wyglądzie. Z miejscem tym zamierzał się związać na stałe, gdyż na pobliskim cmentarzu wybudowano także rodową kaplicę grobową. W 1779 r. kupił od hrabiego Magnusa von Schack, nieco dalej na północ położone dobra Wielowieś i Wojska. Dwa lata później od hrabiego von Schlabendorfa nabył położone na zachód od Pyskowic dobra rycerskie Rudziniec z tamtejszym zamkiem oraz dwiema osadami Kurzyna i Piła, o powierzchni ok. 1400 ha. Wkrótce pozbył się dóbr Wielowieś i Wojska, które przeszły w ręce Jerzego Henryka Traugotta von Holly-Ponientzietz ożenionego z córką Jana Benedykta, Dorotą. W 1784 r. majątek Rudziniec przekazał von Wernerowi. Trzy lata później odkupił go z powrotem za 65 tys. talarów. Jan Benedykt cały czas pozostawał w służbie w swym regimencie. Dopiero w maju 1791 r. przeniósł się do swoich śląskich dóbr.

Jan Benedykt był tylko raz żonaty z Julianną Habel z Milicza. Z ich córek, starsza Dorota, był dwukrotnie zamężna, po raz drugi z Jerzym Henrykiem Traugottem von Holly, panem m.in. Wielowsi. Młodsza Karolina, była także dwukrotnie zamężna. Po raz pierwszy z Augustem von Wernerem, a następnie z Gustawem Bertoldem von Paczenski-Tenczin z Kokoszyc. Spadkobiercami dóbr Jana Benedykta byli dwaj synowie: starszy Karol i młodszy Leopold. Jan Benedykt - zaledwie kilka miesięcy po osiedleniu się w swoich dobrach - zmarł w pałacu w Pniowie 25 sierpnia 1791 r. Synowie podzielili się dobrami. Karol przejął Rudziniec, a młodszy Pniów. Dowództwo nad regimentem huzarów nr 6 przejął 29 grudnia tego samego roku pułkownik Eryk Magnus von Wolffrath, awansowany później do stopnia generała-podporucznika.
 

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

 

Szlachta...

  CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa