Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 27

N U M E R  2 8  -  M A R Z E C   2 0 0 8 r.

 

 

 

Z dziejów tarnogórskich Donnersmarcków

Generalskie szlify Hencklów

Hencklowie w pierwszych wiekach swej historii raczej niechętnie uczestniczyli w wojnach toczonych przez ich suwerenów. Zmieniło się to dopiero w XVIII w. Generałami zostali potomkowie hrabiego Leona Maksymiliana z tarnogórskiej linii Henckel von Donnersmarcków.
 

Order Pour
le Merite
z liśćmi dębu
Order Orła
Czerwonego
 


Leon Maksymilian w 1727 r. zrzekł się tarnogórsko-świerklanieckiego dziedzictwa na rzecz młodszego brata Karola Erdmanna. Później był właścicielem m. in. dóbr Mierczyce (niem. Mertschütz), a następnie Godziszowa (niem. Ober-Reppersdorf) na południe od Legnicy.

W służbie króla Prus

Król pruski w 1740 r. wkroczył na Śląsk wykorzystując zamieszanie jakie powstało po śmierci cesarza Karola VI i przejęcia jego dziedzictwa przez Marie Teresę. Wielu kwestionowało jej prawa do dziedziczenia imperium Habsburgów.
Król pruski Fryderyk II wkrótce po wkroczeniu na Śląsk mianował Leona Maksymiliana wyższym podczaszym. Nadał mu także - jako pierwszemu z rodu Hencklów - Order Orła Czarnego. Było to najwyższe wyróżnienie Królestwa Prus. Niemniej ważnym zaszczytem było przekazanie w 1748 r. godności wolnego pana stanowego Bytomia.
 

Order Orła Czarnego Herb Wiktora Amadeusza
 

Po zmianie statutu rodowego przez pruskiego monarchę Fryderyka II tytuł ten miał zawsze przypadać seniorowi pośród Hencklów, bez względu na wyznanie. Tak się złożyło, że najstarszym w rodzie był właśnie Leon Maksymilian, zwolennik pruskich rządów.

Leon Maksymilian był żonaty z Barbarą Eleonorą baronówną von Hock. Zmarł w Berlinie w 1771 r.

Holenderski generał i heski pułkownik

Gottlob Aleksander, najstarszy syn Leona Maksymiliana, powinien był zostać kolejnym wolnym panem stanowym. W 1772 r. zrezygnował jednak z tego prawa. Przebywał wówczas w Deventer w Niderlandach. W tamtejszym wojsku służył w stopniu generała. Jego młodszy brat, Łazarz w gwardii dragonów heskiego landgrafa służył w stopniu pułkownika. Zmarł parę miesięcy przed ojcem. Po śmierci Leona Maksymiliana 4. wolnym panem stanowym Bytomia został najmłodszy z jego synów, Wiktor Amadeusz.

Gubernator i generał

Wiktor Amadeusz, podobnie jak bracia, był żołnierzem. Służył w armii króla pruskiego. W 1750 r. został drugim, a w 1757 r. pierwszym porucznikiem. W wojnie siedmioletniej uczestniczył od 1756 r. jako generał-adiutant księcia Henryka Pruskiego. W 1762 r. awansowany do stopnia majora stacjonował z regimentem księcia Henryka Hohenzollerna w Poczdamie. W 1776 r. został pułkownikiem. W 1782 r. awansowany tymczasem do stopnia generała majora objął dowództwo 14-tego Regimentu Piechoty, cztery lata później został przeniesiony na stanowisko dowódcy 2-go Regimentu Piechoty „Graf Henckel”. Regimentem tym dowodził już do śmierci, przez ponad siedem lat. W 1782 r. powierzono mu także stanowisko generalnego inspektora pruskiej piechoty.


Pałac w Rzędzinach

W 1789 r. awansowany do stopnia generała-lejtnanta otrzymał funkcję gubernatora w trzech najbardziej na wschód wysuniętych miastach-twierdzach: Królewcu, Kłajpedzie i Piławie. W 1769 r. król Fryderyk II polecił mu wziąć udział w rosyjskiej wojnie przeciwko Turcji. Tuż przed śmiercią dowodził pruskim korpusem na wschodniej granicy Królestwa Prus z Litwą.

Za udział w bitwie pod Pragą w 1757 r. został - jako pierwszy z rodziny – odznaczony pruskim Orderem Pour le Mérite, najwyższym wyróżnienie za zasługi na polu walki. Był także Kawalerem Orderu Orła Czerwonego oraz kawalera Honoru Zakonu Joannitów (protestancki odpowiednik Zakonu Maltańskiego).

Wiktor Amadeusz ożenił się dwukrotnie: po raz pierwszy z Wilhelminą v. Wackerhagen, a po raz wtóry - ze swoją siostrzenicą Otylią hrabianką von Lepel, córką jego starszej siostry Amalii-Eleonory i Fryderyka Wilhelma hr. von Lepel.
Z obydwu związków pozostawił dzieci. Zmarł w Królewcu 31 stycznia 1793 r. Otylia - już jako wdowa - została ochmistrzynią dworu wielkiego księcia w Weimarze. Zmarła w 1843 r. Po jej śmierci jej dwaj synowie z małżeństwa z Hencklem: Wilhelm Ludwik Wiktor i Leon Feliks Wiktor odziedziczyli majątek Rzędziny na zachód od Szczecina.

Panowie z Rzędzin

Wilhelm Ludwik Wiktor, jak ojciec i stryjowie, wstąpił do wojska. Służbę rozpoczął w regimencie pruskich dragonów w 1789 r. W 1803 r. został rotmistrzem pułku gwardyjskiego, z którym w stopniu już majora uczestniczył w wojnie z cesarzem Francuzów Napoleonem w kampanii 1806 – 1807 r. W 1810 r. został przybocznym adiutantem króla. Trzy lata później jako pułkownik dowodził brygadą kawalerii rezerwowej w I korpusie armii gen. Yorck’a. Po roku został generałem-majorem. Podczas walk z Napoleonem podczas słynnych „stu dni” w 1815 r. stał na czele 4. brygady piechoty I korpusu armii.

Po zakończeniu walk pozostał we Francji. W latach 1816-1819 był szefem brygady kawalerii rezerwowej V korpusu armii wojsk okupacyjnych. W 1820 r. został dowódcą 6 dywizji oraz generałem-lejtnantem i komendantem twierdzy Torgau. Podobnie jak ojciec, hrabia Wilhelm Ludwik Wiktor został za zasługi na polu walki odznaczony Orderem Pour le Mérite z dębowymi liśćmi. Order nadano mu 16 grudnia 1813 r. Był także kawalerem honoru Zakonu Joannitów.

Wilhelm Ludwik Wiktor po zakończeniu służby wojskowej osiadł w swych dobrach Tiefensee w Saksonii. Ostatnie lata życia spędził w Dessau. Z małżeństwa z Fryderyką von dem Knesebeck (zm. 1848) nie doczekał się potomstwa. Adoptował więc krewniaczkę swej żony Paulinę von dem Knesebeck. Król pruski w 1819 r. nadał jej herb oraz nazwisko rodu Henckel von Donnersmarck. Wilhelm Ludwik Wiktor zmarł w Dreźnie w 1849 r.

Młodszy brat Wilhelma Ludwika Wiktora, Leon Feliks Wiktor, był pruskim szambelanem oraz tajnym radcą rządowym. Po śmierci brata odziedziczył rodzinne dobra Rzędziny. Ożenił się z Teresą baronówną von Bothmer. Zmarł w Bad Ilmenau w 1861 r. Rzędziny stały się wspólną własnością jego synów: Leona Amadeusza i Maksymiliana.

Między Saksonią, Śląskiem a Pomorzem

Maksymilian był młodszym synem Leona Feliksa Wiktora. Otrzymał godność pruskiego radcy rządowego. Był kanonikiem w Miśni. Zmarł w 1878 r. we Wrocławiu.

Starszy z barci Leon-Amadeusz obrał karierę w saskiej armii. Dosłużył się stopnia generała-lejtnanta. Był saskim tajnym radcą rzeczywistym. Na terenie Śląska należały do niego majatki Grodziec (na zachód od Legnicy) i Idzikowice (koło Namysłowa). Z małżeństwa z Emmą von Parry (zm. 1912) miał czworo dzieci, w tym trzech synów. Zmarł w Grodźcu w 1895 r.

Najstarszy z synów Leona Amadeusza, Wiktor był doktorem prawa. Ożenił się z Marią hrabianką von Bassewitz. Zmarł w czasie I wojny światowej w 1916 r. Zostawił jedną córkę Emmę Amadeę (zm. 1944) oraz dwóch synów - Wiktora i Leona. Leon, drugi syn Leona Amadeusza, służył w wojsku pruskim jako rotmistrz. Zmarł w 1899 r. bezżennie i bezpotomnie.
Najmłodszy z synów Leona Amadeusza, Walenty, był pruskim szambelanem i marszałkiem dworu. Otrzymał też wysoką godność kawalera honoru Zakonu Joannitów.

Z małżeństwa z Werą hrabianką von Kanitz miał dwoje dzieci. Zmarł w Berlinie w maju 1940 r.

Epilog

Zawieruchę wojenną przeżyli dwaj bracia: Wiktor i Leon oraz ich kuzyn Maksymilian. Wiktor był doktorem medycyny i specjalizował się w radiologii. Leon był inżynierem. Maksymilian przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. Spośród tej trójki tylko Leon doczekał się syna, Amadeusza. Ten jednak zmarł bezpotomnie późną wiosną 1977 r. Nie miał nawet ukończonych trzydziestu lat.

Hrabia Maksymilian zmarł wiosną 1980 r. w Los Angeles. Jesienią 1983 r. odszedł hrabia Leon. Zmarł w Monachium. Ostatnim męskim potomkiem Leona Maksymiliana był hrabia Wiktor, lekarz. Zmarł wiosną 1993 r. u podnóża bawarskich Alp w Rottach-Egern. W 1993 r. jedyną żyjącą przedstawicielką tej linii, była wdowa po Leonie, Irina Ella z domu Engels. Miała wówczas 84 lata. Zmarła – otoczona opieką swego dalekiego kuzyna, księcia Guidotto von Donnersmarck – jesienią 2006 r. w Rottach-Egern. Dzieje tzw. linii saskiej rodu Henckel von Donnersmarck, którą z powodzeniem można by nazwać także „generalską”, ostatecznie się zakończyły.
 

Arkadiusz
Kuzio-Podrucki

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa