Montes Nr 27

N U M E R  2 8  -  M A R Z E C   2 0 0 8 r.

 

 

 

 

CARL WERNICKE
- słynny tarnogórzanin

W bieżącym roku mija 160. rocznica urodzin Carla Wernicke`go, światowej sławy patologa, psychiatry i neurologa. Ten wybitny naukowiec, który dalsze lata swego życia związał z ważnymi ośrodkami medycznymi (m.in. Wrocław, Berlin, Wiedeń), przyszedł na świat w Tarnowskich Górach.


Fragmenty z księgi zapowiedzi parafii ewangelickiej
w Tarnowskich Górach dotyczące ślubu rodziców Carla.
Fot. Przemysław Rubacha, wł. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Tarnowskich Górach.

 

Dla upamiętnienia tego faktu w programie V Sympozjum Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji Neurologicznej zorganizowanym w rodzinnym mieście Wernicke’go (9–10 maja br.) przewidziano sesję historyczną poświęconą jego życiu i osiągnięciom. Organizatorzy zaplanowali także odsłonięcie tablicy pamiątkowej, ufundowanej przez Urząd Miejski w Tarnowskich Górach. Honorowy patronat nad imprezą objął Marszałek Województwa Śląskiego dr Bogusław Śmigielski.

Carl (Karl) Hugo Wilhelm Ernst Wernicke urodził się 15 maja 1848 r. w Tarnowskich Górach (Tarnowitz) jako syn sekretarza urzędu górniczego (Bergamts-Sekretär) Friedricha Wilhelma Augusta Wernicke`go i jego drugiej żony Auguste Pauline Amalie z domu Ziegert. Dwa tygodnie później, 1 czerwca 1848 r., został ochrzczony w miejscowym kościele ewangelickim pw. Zbawiciela (Salvatorkirche). Ceremonii przewodniczył proboszcz ks. dr Carl Chrystian Weber sprawujący urząd pastora w latach 1832–1883, a rodzicami chrzestnymi zostali: brat ojca zamieszkały w Dębieńsku (Dubensko, miejscowość niedaleko Rybnika, obecnie dzielnica miasta Czerwionka-Leszczyny), pani Gloesel oraz starsza siostra matki Emilie Marie Rosalie Christiane Böhm.

Rodzice Carla pobrali się w Tarnowskich Górach 16 września 1845 r., a zapowiedzi informujące o tym fakcie odczytano podczas nabożeństw w dniach: 31 sierpnia, 7 i 14 września 1845 r. Ojciec miał wówczas 40 lat, pochodził z Brzegu (Brieg) i był synem leśniczego Carla Wernicke`go. Jego wybranka 23 letnia panna urodziła się w Tarnowskich Górach jako córka pisarza urzędu górniczego (Kanzelist) Carla Gottloba Ziegerta i Pauline Albertine z domu Raticke. O matce Carla wiemy, że w 1846 r. chciano jej powierzyć w zarząd księgarnię, będącą tarnogórską filią F. Weilshaeuser, Buchhandler u. Regierungs-Buchdrucker. W lutym 1846 r. decyzja ta nie była jeszcze zatwierdzona przez landrata bytomskiego.

Dziadek ze strony matki zaliczał się do grona szanowanych tarnogórzan. W czasie wojny z Napoleonem (1813–1814) walczył w randze starszego strzelca w sławnym korpusie ochotników dowodzonym przez majora Ludwiga Adolfa Wilhelma barona von Lützowa (1782–1834), za co otrzymał medal pamiątkowy (Kriegsdenkmünze) ustanowiony przez Fryderyka Wilhelma III (1770–1840). W latach 1842 – 1847 był skarbnikiem (Rendant) miejscowej parafii ewangelickiej. Carl Gottlob pełnił także obowiązki zarządcy cmentarza i szkoły protestanckiej. Podobnie jak jego zięć, oberżysta Louis Böhm, od 1833 r. należał do Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach (Schützengilde zu Tarnowitz), organizacji zrzeszającej najbardziej wpływowych i zamożnych mieszkańców miasta i jego okolic. Zmarł 16 czerwca 1847 r. przeżywszy 53 lata. Za sprawą matki chrzestnej Wernicke spokrewniony był ze znaną tarnogórską rodziną Böhmów, do której należały zajazd i gospoda przy tarnogórskim Rynku. W okresie późniejszym w miejscu tym powstał hotel „Sechs Linden” („Sześć Lip”) nazwany w okresie międzywojennym „Pod Lipami” (obecnie kamienica nr 13).

Zachowały się także pewne informacje dotyczące rodzeństwa rodziców. Auguste Pauline Amalie oprócz chrzestnej Carla miała na pewno jeszcze trzy siostry (Rosalie Henriette Louise, Emilie Friederike i Eveline Friederike Emilie) i trzech braci (Emil Christian August, Hermann August Beniamin – zmarł 13 lipca 1848 r. w wieku 10 lat, Paul Otto Emil).

Ponadto wiemy, że jednym z braci ojca był Gustav Albert Paul Wernicke, który początkowo był szychtmistrzem (Schichtmeister) w Zabrzu, a następnie pracował w tarnogórskim urzędzie górniczym. Niewykluczone, że należy utożsamiać z ojcem chrzestnym Carla wymienianym jako dyrektor kopalni w Dębieńsku.

Carl był pierworodnym synem, a imię otrzymał po dziadkach. Miał dwie starsze siostry – przyrodnią i biologiczną. Pierwsza Albertine Valeska Ottilie Auguste urodziła się 31 marca 1842 r., a jej matką była Caroline z domu Ingel. Druga Rosalie Hedwig Auguste Anette przyszła na świat 15 lipca 1846 r. Natomiast 14 listopada 1857 r. urodził jego młodszy brat, który zmarł tuż po porodzie.

Carl Wernicke uczęszczał do szkoły ewangelickiej w Tarnowskich Górach, która od 1854 r. mieściła się w budynku przy obecnej ul. Jana Bondkowskiego 2 (dziś w miejscu tym znajduje się Cech Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorców).

Stała ona na dość wysokim poziomie, a w interesującym nas okresie uczyło w niej trzech nauczycieli, którymi byli: rektor Bernhard Ulbrich, kantor Gustav H. Seilera i organista Gottlieb Snay. U progu lat 60. XIX w. rodzina Wernicke`go opuściła na zawsze miasto, a Carl kontynuował naukę w gimnazjach w Opolu i we Wrocławiu.

W latach 1867 – 1870 studiował na wrocławskim Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma, po ukończeniu którego uczestniczył jako lekarz w wojnie francusko-pruskiej. Od 1871 roku pracował w klinice okulistycznej Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie w tamtejszym Szpitalu Wszystkich Świętych. W tym samym czasie w Wiedniu, wspólnie z Theodorem Hermannem Meynertem prowadził badania nad uszkodzeniami ludzkiego mózgu.

Od 1875 r. Carl Wernicke swoje życie zawodowe związał z Uniwersytetem Berlińskim, a konkretnie z jedną z najbardziej znanych klinik neuro-psychiatrycznych ówczesnej Europy – Charité. Po roku pracy w tym ośrodku, uzyskał habilitację pisząc pracę pod kierunkiem prof. Carla Westphala. Po trzech latach, wskutek wewnętrznych nieporozumień i konfliktów ze współpracownikami, Wernicke opuścił klinikę i założył prywatną praktykę w Berlinie (1878). W 1885 r. został szefem katedry neurologii i psychiatrii Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu, a pięć lat później - profesorem zwyczajnym. Po powrocie do stolicy prowincji śląskiej nadal prowadził badania dotyczące ludzkiego mózgu, opublikował monografię dotyczącą psychiatrii oraz współredagował czasopismo naukowe „Psychiatrische Abhandlungen”, ukazujące się w latach 1896–1899. Osiągnięcia naukowe w okresie wrocławskim sprawiły, że na rok przed śmiercią objął katedrę psychiatrii Wydziału Medycyny Uniwersytetu w Halle. Zmarł 15 czerwca 1905 r. wskutek obrażeń (których doznał w czasie przejażdżki rowerowej w Dörrberg w Turyngii) odniesionych po potrąceniu przez furmankę .

Światową sławę Wernicke zawdzięcza badaniom nad uszkodzeniami mózgu. Do najważniejszych jego osiągnięć należy zaliczyć opisanie afazji sensorycznej, nazywanej od jego nazwiska afazją Wernickego i odkrycie korowego ośrodka mowy. Ponadto w swych licznych pracach opisał wiele innych zespołów chorobowych, jak demencja Wernicke`go, encefalopatia Werrnicke`go, reakcja źrenicy na światło, choroba Wernicke`go-Korsakowa, ułożenie Wernicke`go-Manna w niedowładzie połowiczym i in.

Krzysztof Gwóźdź
Józef Opara

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ] Montes Nr 31-32 ] Montes Nr 33 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa