Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 26

N U M E R  2 7  -   G R U D Z I E Ń   2 0 0 7 r.

 

 

 

 

Muzykalia w zbiorach Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej

 

„Tarnogórski dzwoneczek”, to jedna z najstarszych górniczych pieśni powstała w 1827r. Jak podają źródła, jej twórca Rudolf Carnall był założycielem Szkoły Górniczej, pełnił funkcję nadinspektora tarnogórskiego Urzędu Górniczego, projektował i sprawował nadzór nad pracami związanymi z zaopatrzeniem naszego miasta w wodę. Obdarzony licznymi talentami, w tym także literackim i muzycznym, był autorem licznych wierszy, a także pieśni głównie o tematyce górniczej.

Schon wieder tönt vom Schachte her
des Glöckleins dumpfes Schallen
lasst eilen uns, nicht säumen mehr,
zum Schachte lasst uns wallen.
Drum, Liebchen gib den letzten Kuss,
lass scheiden uns vom Hochgenuss.
Das ist des Schicksals Lauf.

Glück auf! Glück auf!
 

Już się rozlega miły głos
dzwoneczka naszej wieży
więc spieszmy wraz, jak każe los
nad szyb niech każdy bieży.
Całuska lubej spiesznie daj
i spiesz w podziemny gnomów kraj.
Taki jest naszego losu bieg.

Szczęść Boże! Szczęść Boże nam!

 


Kwartet smyczkowy
Aleksandra Lasonia


„Dzwony” Andrzeja Dziadka


Analiza muzyczna „Tarnogórskiego dzwoneczka” wskazuje na jego taneczne pochodzenie - trójmiarowy rytm nadaje mu bowiem charakter walca, a urokliwa i zwiewna w swym przebiegu melodia, podkreśla nastrój tekstu. Ten dźwiękowy, pełen prostoty i nieskomplikowany układ i poetycki tekst, opowiadający w dalszych strofach o trudach pracy w górniczych podziemiach sprawia, że pieśń łatwo wpada w ucho. Zapewne cieszyła się dawniej dużą popularnością wśród braci górniczej, z przekazów ustnych wynika bowiem, że wykonywano ją przy okazji różnych uroczystości m.in. w kolejne rocznice odkrycia złóż ołowiu i cynku w szybie „Rudolphine” kopalni „Fryderyka” koło Tarnowskich Gór. Można więc sądzić, że pełniła rolę hymnu tarnogórskich gwarków.


„Walczyk tarnogórski” Edwarda Ziemiańskiego
i Józefa Szweda

„Dzwoneczek” to jedna z wielu pozycji, które zawiera zbiór skrzętnie kolekcjonowanych i pieczołowicie przechowywanych muzykaliów, będących w posiadaniu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Zawierają się w nim materiały o różnej proweniencji i charakterze, w postaci partytur, zbiorów tekstów, wydawnictw pieśni w tym m.in. chóralnych. Do najnowszych pozycji należą rękopisy partytur dwóch utworów powstałych na zamówienie Stowarzyszenia, u twórców reprezentujących znaną w kraju i świecie śląską szkołę kompozytorów, reprezentowaną m.in. przez Józefa Świdra, Wojciecha Kilara, Henryka Mikołaja Góreckiego, Józefa Szweda oraz przez młodsze pokolenie - Aleksandra Lasonia, Eugeniusza Knapika, Andrzeja Dziadka.

W 2000r. powstał Kwartet smyczkowy nr. 4 Aleksandra Lasonia, kompozytora niezwykle dynamicznego i oryginalnego w środkach wypowiedzi artystycznej. Jest absolwentem katowickiej Akademii Muzycznej Wydziału Jazzu i Muzyki Rozrywkowej, a także klasy kompozycji prof. Józefa Świdra. W jego dorobku twórczym znaleźć można utwory zróżnicowane pod względem formy, aparatu wykonawczego, ekspresji. Ma na swoim koncie liczne prestiżowe nagrody, m.in.

I lokatę na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO (1980), II nagrodę Konkursu im. Grzegorza Fitelberga (1980), Beethovenowską miasta Bonn za II Symfonię „Concertante”. Za osiągnięcia twórcze uhonorowano Go nagrodami „Śląskiej Polihymnii”, im. St. Wyspiańskiego, stypendium im. Witolda Lutosławskiego.

Kwartet smyczkowy nr. 4 to konstrukcja dwuczęściowa, która w swej semantycznej warstwie obrazuje klimat tarnogórskich podziemi. Materię dźwiękową, na którą składają się partie czterech instrumentów (skrzypce 1,2 altówka i wioloncze1a) stanowi prosty i charakterystyczny motyw, który przy pomocy bogatego sztafarza środków kompozytorskich, rozwijany jest w części pierwszej. Zastosowane w niej elementy dzieła muzycznego takie jak pełna ekspresji dynamika, artykulacja, tempo (misterioso/tajemniczo) sprawiają, że w jej odbiorze odnosi się wrażenie oniryczności, aury pełnego tajemnic i mroku świata kopalnianego szybu. Nieco inna w swym przebiegu i charakterze jest część druga Kwartetu, która na zasadzie kontrastu jest żywsza w tempie, bardziej motoryczna (oznaczenie tempa deciso a energico/zdecydowanie, energicznie) - owej muzycznej ruchliwości nadają przebiegowi stosowane przez kompozytora ugrupowania drobnych wartości rytmicznych, w partiach czterech koncertujących instrumentów.

Premierowe wykonanie kompozycji A. Lasonia odbyło się w 2000 r. w Pałacu w Rybnej przez „Kwartet Śląski”, nieco później dokonano także jej nagrania na płycie CD.

Cztery lata później, na jubileuszowe obchody 50-lecia działalności Stowarzyszenia powstał utwór o tytule „Dzwony”. Jego twórca Andrzej Dziadek jest absolwentem klasy kompozycji prof. J.Świdra (dyplom z wyróżnieniem), dalsze studia odbywał u Francisa Burta w Hochschule für und darstellende Kunst w Wiedniu, jako stypendysta rządu austriackiego oraz fundacji Albana Berga. Jego kompozycje wykonywane są na polskich i międzynarodowych festiwalach muzyki współczesnej, oceniane na konkursach kompozytorskich, zdobywają uznanie krytyki muzycznej, by nie wspomnieć tutaj o licznych, prestiżowych nagrodach. A. Dziadek jest pomysłodawcą i organizatorem Festiwalu „Śląskie Dni Muzyki Współczesnej”, pełni także funkcję prezesa katowickiego Oddziału Związku Kompozytorów Polskich.

„Dzwony” to kompozycja fortepianowa, której osnową jest charakterystyczny motyw, na który składają się następstwa dysonujących (łac. dissonans / niezgodnie brzmiący), uporządkowanych rytmicznie akordów. W przebiegu utworu początkowo w niskim rejestrze, dźwięki fortepianu imitują majestatycznie bijący dzwon, do którego dołącza się mniejszy, wykonywany w wyższym rejestrze. Ich uderzenia potęgują się, materia dźwiękowa wzbogacana progresywnie wprowadzaną dynamiką, zagęszcza się. „Dzwony” to niezwykle oryginalny utwór - przejmujący w swej semantycznej wymowie, w pełni korespondującej z tytułem.

W listopadzie 2004r zgromadzona licznie w tarnogórskim kościele św. Piotra i Pawła publiczność, będąca świadkiem niezwykłego wydarzenia - poświęcenia dzwonu, ufundowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, miała także okazję wysłuchać prawykonania utworu, w interpretacji prof. Gabrieli Szendzielorz Jungiewicz, znanej w Polsce i zagranicą odtwórczyni muzyki współczesnej.

W muzykaliach Stowarzyszenia zawierają się także partytury chóralne, m.in. unikalny egzemplarz pieśni kościelnych na chór mieszany, wydanych z okazji I Zjazdu chórów Związku Polskiej Młodzieży Ewangelickiej Górnego Śląska w 1939r. Obok kolęd, pieśni adwentowych, zbiór zawiera również pieśni J.S.Bacha, J.Haydna, M. Lutra.

Kolejna partytura to kompozycja powstała w 1966r. na okazję Turnieju miast, imprezy o plenerowym charakterze, organizowanej przez Telewizję Polską (Tarnowskie Góry zmierzyły się z Cieszynem). Jest nią „Walczyk tarnogórski” na chór mieszany z towarzyszeniem orkiestry dętej - autorem tekstu był Edward Ziemiański, muzykę skomponował Józef Szwed. Wykonał go wówczas chór miejski przy akompaniamencie orkiestry kolejowej pod dyrekcją Zygmunta Kurtza.

Ten melodyjny, pełen pogody i żywiołowy w swym charakterze utwór, stanowi swoistą widokówkę miasta - nie brakuje bowiem w poetyckim tekście odwołań do historycznych, chętnie odwiedzanych przez turystów miejsc.

W jednym z rozdziałów statutu Stowarzyszenia zawarty jest zapis mówiący o działaniach w sferze szeroko pojętej kultury, zawiera się w nich m.in. „organizacja spotkań odczytowo - dyskusyjnych oraz imprez nawiązujących do tradycji ziemii tarnogórskiej”. Jedną z wielu form obok sesji, konferencji naukowych są „Tarnogórskie Czwartki”, comiesięczne spotkania organizowane dla społeczności miasta już od 1954r. Spektrum tematyczne przedstawiane przez zapraszanych na nie prelegentów jest bardzo szerokie - począwszy od problematyki historycznej, poprzez zagadnienia społeczne, gospodarcze, tyczące ochrony zabytków, czy turystyki. Nie brakuje także tematyki muzycznej - „Życie i twórczość Karola Szymanowskiego”, „Organy braci Biernackich w kośc. św. Piotra i Pawła”, czy też wykład organmistrza Romualda Greissa - to jedne z wielu propozycji.

Niezwykle cennym jest fakt współpracy Stowarzyszenia z twórcami, promowanie sztuki w szerokim pojęciu - poprzez organizację wystaw, koncertów czy też ostatnią inicjatywę - druku 24 kompozycji J. Szweda.

Na drugie półwiecze działalności pozostaje więc życzyć wielu pomysłów, licznych, udanych przedsięwzięć i wzbogacania życia mieszkańców miasta, naszej małej Ojczyzny - o nowe i trwałe wartości.

Za udostępnienie materiałów winna jestem słowa wdzięczności prezesowi Stowarzyszenia Markowi Kandzi oraz Jerzemu Liskowi.
 

dr Elżbieta Szwed

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa