Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 24

N U M E R  2 5  -   C Z E R W I E C   2 0 0 7 r.

 Montes Nr 26

 

Aziz-Aly
Pod znakiem Lwa Albionu i Polskiego Orła
Tropem tarnogórskich przyrodników
Jubileusz XXXV-lecia Klubu Turystyki Rowerowej  PTTK  „Jutrzenka”
Przyjęcie wojsk polskich w Tarnowskich Górach
Przebieg obchodu rocznicy 10-cio lecia przyłączenia Śląska do Polski
„Zmartwychwstał górnośląski lud”
Triumfalny pochód czerwonych autobusów
Miejski zakład wodociągowy na wzgórzu Redena
Kolej w historii Tarnowskich Gór
Napoleońscy chłopcy malowani
Tarnogórskie Miejsca Pamięci
W Sejmie o Tarnowskich Górach
Wiejscy konfirmanci
Kim jest Ślązak? – kwestia śląskiej tożsamości
Ksiądz Franciszek Blachnicki
Wpadka nazistów
Z armaty i karabinów
Spółka Bracka
Paweł Roczek
 

 

Spółka Bracka

Celem zabezpieczenia bytu górników w razie choroby, inwalidztwa i pozostałych po śmierci górnika dzieciach i żony założono tu w r. 1857 Spółkę Bracką, do której kopalnie i górnicy na Górnym Śląsku uiszczali miesięczne składki.

Lecz już w czasach pierwszego górnictwa w Tarn. Górach Spółka bracka miała swoją poprzedniczkę „en miniature”. Czytamy bowiem w kronice, że na hucie w Sowicach postawiono w r. 1534 skarbonkę, do której każdy przechodzień powinien był włożyć jakiś grosz, każdy górnik musiał płacić tygodniowo po 2 fenygi, i że z tej kasy wspierano górników w razie choroby. Kilka lat później wybudowano także z tych dochodów dla chorych lazaret przed bramą Gliwicką, a miasto, które przedstawiało swego czasu jedno złączone gwarectwo górnicze, miało obowiązek czuwania i zarządzania laza­retem. Komunalna ta opieka trwała do roku 1769, kiedy rozwój górnictwa także w innych powiatach i na Dolnym Śląsku wykazał potrzebę wspólnego i ustawowego ubezpieczenia wszystkich górników pod dozorem władzy państwowej. Insty­tucja ta obejmowała Górny i Dolny Śląsk i dopiero w roku 1857 rozdzielono ją na dwie spółki, którym przyznano szeroką autonomię. Górnośląska Spółka Bracka otrzymała swoją siedzibę, oczywiście ze względu na tutejszy wielki ruch w górnictwie, w Tarn. Górach, miała 17 821 członków, 8 urzędników administracyjnych, 10 lekarzy, 11 pielęgniarzy i utrzymywała 10 lazaretów w różnych miejscowościach na Śląsku. W Tarn. Górach znajdował się lazaret przy ulicy Ogrodowej nr. 10 i został wybudowany prawdopodobnie na początku 19 wieku.

Kasa spółki miała w r. 1857 dochodów ze składek 452 298 mk. i opłacała 800 inwalidów, 1229 wdów i 1428 sierót. Suma wypłaconych wsparć wynosiła 187 807 marek. W miarę rozwoju górnictwa wzrastały też rok rocznic liczby statystyki, a w miejsce małych, szczupłych lazaretów, powstawały wspaniałe i imponujące okazałością lecznice.

Statystyka z roku 1909 wykazuje 155 647 członków, 255 urzędników administracyjnych, 41 lekarzy, 504 pielęgniarzy, 15 lazaretów i dochodów ze składek 16 824 943 mk. Wsparcia wypłacono 5 930 271 mk. pomiędzy 14 228 inwalidów, 11 274 wdów i 13 805 sierót.

W roku 1885 wybudowano w Tarn. Górach kosztem przeszło 160 000 mk. przy ulicy Lublinieckiej wielką lecznicę bracką i w roku 1910 bliżej ku ulicy drugi wspaniały gmach.

Po podziale Górnego Śląska nastąpił także podział Spółki Brackiej, a dla Śląska Opolskiego wybrano na siedzibę Gliwice. Pod zarządem Tarnogórskiej Spółki Brackiej pozostało przeszło 2/3 wszystkich członków i tyle też kopalń przypadło do Polski.

W roku 1926 wykazuje statystyka 104 082 członków, 16 278 inwalidów, 14 842 wdów i 15 859 sierót, urzędników i pracownikow administracyjnych około 300 osób.

Spółka Bracka stanowi ze swym sztabem sumiennych i zdolnych urzędników największą instytucję społeczną w Polsce, a na czele administracji stoją od roku 1922 dyrektor radca Czapla i inspektorowie Edward Galus, Franciszek Bacik i Liberski Józef.

Nadmienić jeszcze wypada, że podczas walki plebiscytowej pokaźny szereg urzędników Spółki Brackiej pomny swego polskiego pochodzenia, swoich polskich matek i ojców, mimo prześladowań i niepewności jutra otwarcie stanął po stronie polskiej.
 

Jan Nowak
Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry,1927

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa