Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 24

N U M E R  2 5  -   C Z E R W I E C   2 0 0 7 r.

 Montes Nr 26

 

Aziz-Aly
Pod znakiem Lwa Albionu i Polskiego Orła
Tropem tarnogórskich przyrodników
Jubileusz XXXV-lecia Klubu Turystyki Rowerowej  PTTK  „Jutrzenka”
Przyjęcie wojsk polskich w Tarnowskich Górach
Przebieg obchodu rocznicy 10-cio lecia przyłączenia Śląska do Polski
„Zmartwychwstał górnośląski lud”
Triumfalny pochód czerwonych autobusów
Miejski zakład wodociągowy na wzgórzu Redena
Kolej w historii Tarnowskich Gór
Napoleońscy chłopcy malowani
Tarnogórskie Miejsca Pamięci
W Sejmie o Tarnowskich Górach
Wiejscy konfirmanci
Kim jest Ślązak? – kwestia śląskiej tożsamości
Ksiądz Franciszek Blachnicki
Wpadka nazistów
Z armaty i karabinów
Spółka Bracka
Paweł Roczek
 

 

Wpadka nazistów

Nie wszyscy mieszkańcy pochodzenia niemieckiego w międzywojennych Tarnowskich Górach byli lojalnymi obywatelami. Niektórzy krzewili ideologię nazistowską, za co odpowiedzieli przed polskim sądem

W międzywojennych Tarnowskich Górach, liczących ponad 12 tysięcy mieszkańców, mieszkało około 10% rodowitych Niemców. Jednak dokładnej liczby ludzi pochodzenia niemieckiego nie można było określić. Jan Nowak w „Kronice miasta i powiatu Tarnowskie Góry” opublikowanej w 1927 roku tłumaczył to w ten sposób: „Stosunku narodowościowego mieszczan nie można cyfrowo oznaczyć, albowiem po długich latach germanizacji znaczna część mieszczaństwa, pochodzącego z ludu polskiego ma tak zwaną orientację niemiecką”.

Po dojściu w Niemczech do władzy Adolfa Hitlera w Tarnowskich Górach wielu Niemców zaczęło sprzyjać NSDAP. Ponieważ oficjalnie w Polsce nie można było zakładać organizacji nazistowskich, hitlerowską ideologię zaczęli krzewić działacze towarzystw mniejszości niemieckiej.

Na początku 1936 roku działacze Jugenddeutsche Partei nawiązali kontakt z tarnogórskimi członkami stowarzyszenia Oberschlesische Wanderbund. Dzięki cichej umowie działacze poszerzyli działalność kulturalno-oświatową o uświadamianie polityczne, oczywiście w duchu ideologii narodowosocjalistycznej. W stowarzyszeniu zreorganizowano zebrania. Utworzono tzw. heimbendy oraz organizowano wykłady polityczne, historyczne i przyrodnicze. Prelegenci opowiadali o traktacie wersalskim i powstaniach śląskich jako aktach dziejowych krzywdzących Niemców. Uroczyście świętowano także urodziny Adolfa Hitlera.

Po zreformowaniu statutu towarzystwa, członków podzielono na grupy. Każdej z grup przydzielono wodza. Działacze próbowali nawet zarejestrować zmienione towarzystwo, podając fikcyjne cele działalności. Jednak Śląski Urząd Wojewódzki 20 kwietnia 1936 roku odmówił rejestracji towarzystwa, powołując się na artykuł 20 prawa o stowarzyszeniach. Dlatego nazistowska grupa działała nadal pod płaszczykiem Wanderbundu.

Organizowaniem związku młodzieżowego w towarzystwie Tarnowitzer Wanderbund zajęło się kilka osób, między innymi naziści delegowani z III Rzeszy. W Tarnowskich Górach utworzono trzy grupy, na czele których stanęli scharfürerzy Eryka B., Leon P., Józef S. Prężnie działały także grupy nazistowskie w Radzionkowie, Miasteczku Śląskim i Strzybnicy. Wszędzie zaczęto werbować nowych członków.

Ożywiona działalność niemieckich stowarzyszeń nie uszła uwadze mieszkańców. Informacje o nazistowskiej działalności dotarły i do władz polskich. Rozpoczęto obserwację członków stowarzyszenia oraz przeprowadzano wywiady środowiskowe. Polskie władze szybko zorientowały się, że pod pozorami działalności sportowej i kulturalnej utworzono na polskim Śląsku odpowiedniki młodzieżowej organizacji nazistowskiej Hitlerjugend.

Głównym dowodem stał się obóz zorganizowany przez Wanderbund w Dębowej Górze podczas świąt wielkanocnych w 1936 roku. W czasie trwania obozu uczestnicy zbudowali hitlerowski pomnik i śpiewali nazistowskie pieśni. Jeden z wodzów wygłosił pochwalne przemówienie na cześć Adolfa Hitlera. Nowo zwerbowani członkowie przysięgali wierność III Rzeszy i jej wodzowi.

Część członków Wanderbundu została aresztowana przez polską policję. Podczas przesłuchań aresztowani naziści tłumaczyli się, że ślubowali swoim wodzom organizacyjnym a nie wodzowi Rzeszy. Jednak dowodem prawdziwej działalności działaczy Wanderbundu były, przejęte przez śledczych, skrypty odczytów zanotowane przez jedną z członkiń w brulionie. Pogrążyły ich także protokoły zebrań pisane przez działaczy.

Aktem oskarżenia objęto 48 osób pochodzenia niemieckiego. Część z oskarżonych uniknęła aresztu po wpłaceniu kaucji. Spod dozoru policyjnego uciekli potem do Niemiec. Sąd pozbawił uciekinierów polskiego obywatelstwa oraz orzekł przepadek kaucji w kwocie 6 tys. złotych. Pozostali oskarżeni stanęli 28 listopada 1936 roku przed obliczem Temidy. Rozprawa odbyła się w wydziale zamiejscowym w Tarnowskich Górach Sądu Okręgowego w Katowicach. Za występek z artykułu 165 paragraf 1 Kodeksu Karnego sąd skazał na 2 lata i 6 miesięcy więzienia dwóch mieszkańców Tarnowskich Gór Helmuta H. i Eryka F. Nieletnich Jerzego S., Waltera B., Rozalię S., Elżbietę K. skazano na rok i 8 miesięcy pobytu w zakładzie poprawczym. Rozprawy odwoławcze, dotyczące między innymi zwrotu kaucji, trwały aż do wybuchu wojny.
 

Ryszard Bednarczyk

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa