Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 24

N U M E R  2 5  -   C Z E R W I E C   2 0 0 7 r.

 Montes Nr 26

 

Aziz-Aly
Pod znakiem Lwa Albionu i Polskiego Orła
Tropem tarnogórskich przyrodników
Jubileusz XXXV-lecia Klubu Turystyki Rowerowej  PTTK  „Jutrzenka”
Przyjęcie wojsk polskich w Tarnowskich Górach
Przebieg obchodu rocznicy 10-cio lecia przyłączenia Śląska do Polski
„Zmartwychwstał górnośląski lud”
Triumfalny pochód czerwonych autobusów
Miejski zakład wodociągowy na wzgórzu Redena
Kolej w historii Tarnowskich Gór
Napoleońscy chłopcy malowani
Tarnogórskie Miejsca Pamięci
W Sejmie o Tarnowskich Górach
Wiejscy konfirmanci
Kim jest Ślązak? – kwestia śląskiej tożsamości
Ksiądz Franciszek Blachnicki
Wpadka nazistów
Z armaty i karabinów
Spółka Bracka
Paweł Roczek
 

 

Kolej w historii Tarnowskich Gór w okresie XIX i XX wieku

 

Rocznica 150 - lecia kolei w Tarnowskich Górach jest okazją, by odkryć przed szerszą publicznością i mieszkańcami miasta to, co jeszcze nieznane, zapomniane, a czasem po prostu niedostrzegane. Trzeba sobie przy tym zdawać sprawę, że o dokumenty piśmiennicze i ikonograficzne trudno. Co najmniej czterokrotnie zmieniała się na tych terenach administracja. Dwie wojny światowe i powojenne migracje poczyniły spustoszenie w dokumentach i ludzkiej pamięci.


Dworzec na początku XX w.
Pocztówka ze zbiorów Beaty i Jacka Kalke w: Krzysztof Gwóźdź, Zofia Krzykowska, Tarnowskie Góry na dawnej pocztówce, 2004.

A kolej w Tarnowskich Górach, to nie epizod. To znacząca część historii miasta, wrośnięta w jego krajobraz. Jak jeden z najstarszych w Polsce parowozów Tp1-18 z 1893 r.

W listopadzie 1787 roku zostaje sprowadzona do kop. Fryderyk pierwsza na tych ziemiach maszyna parowa. Rozruch następuje 19 stycznia 1788 roku, pełna praca przypada na kwiecień 1788r.

W 1790 roku J. Watt dodaje do swojej maszyny parowej koło zamachowe, pozwalające na przeniesienie ruchu wahacza w płaszczyźnie pionowej na ruch obrotowy wału poziomego. Prace nad wynalazkami rodzą także nowych twórców maszyn parowych, które na przełomie XVIII i XIX w. trafiają do innych fabryk na ziemi tarnogórskiej.

W tym to okresie w górnictwie tamogórskim uruchomiono 8 maszyn parowych. Część z nich była wykonana w hutach w Ozimku i Gliwicach. Huty te musiały zmienić system wielkopiecowy i przejść z drzewnego opalania na opalanie koksem, w wyniku czego następuje rozwój kopalń i budowa koksowni dla tworzącego się przemysłu górnośląskiego. W wieku XIX kończy się epoka gwarków i rud srebra, uwagę przedsiębiorców przyciąga płytko zalegająca ruda żelaza. Powstające wokół Tarnowskich Gór kopalnie rudy żelaza wywierają wpływ na specyfikę produkcji zakładów obok istniejącego przemysłu chemicznego powstaje Huta Hugo w 1842 roku. W tym też czasie powstaje jeszcze kilka innych hut w Tworogu, Zawadzkiem. Jednak wielkie piece tych hut opalane były węglem drzewnym. Wobec konkurencji pobliskich hut pracujących na koksie, huty te nie rozwinęły się w tym stopniu, co hutnictwo zlokalizowane w centrum górnośląskiego okręgu węglowego.

W 1857 roku zbudowano linię kolei wąskotorowej z Bytomia Karbia do huty żelaza Hugo (785 mm). W Hucie Hugo produkcja żelaza długo jednak nie trwała. Już po 20 latach zaczęto wygaszać poszczególne piece i ostatecznie w 1892 zatrzymano je wszystkie. W tym też roku hr. Donnersmarck kupuje hutę wraz z przyległą wytwórnią chemiczną uruchamiając w nich produkcję papieru jedwabnego. W 1919 - produkcję papieru wstrzymano, maszyny do jego produkcji zostają sprzedane.

Tradycje hutnictwa przejmuje powstająca w 1856 roku z inicjatywy Antoniego Klausy dawnego burmistrza Tarnowskich Gór, a następnie administratora majątków Ballestrema, spółka akcyjna, pod nazwą „Tarnogórska Spółka Akcyjna dla Górnictwa i Hutnictwa”. Z jej inicjatywy w latach 1857 - 1858 zbudowano hutę żelaza – Tarnowitzer Eisenhütte, która miała przetapiać miejscowe rudy. Huta składała się z czterech wielkich pieców, odlewni żeliwa i innych niezbędnych obiektów.

Pierwszego spustu surówki z wielkiego pieca dokonano 9 września 1858 roku. Surówkę sprzedawano zakładom hutniczym na Opolszczyźnie, wysyłano także pewne ilości na Dolny Śląsk, do Saksonii a nawet do Berlina.

Roczna produkcja huty wynosiła kilkanaście tysięcy ton surówki, a w latach 1880 -1882 przekroczyła dwadzieścia tysięcy ton. W 1872 zatrudniała około 600 robotników. Ale już w 1891 roku zatrudnienie spada, w hucie pracowało już tylko 145 robotników.
Do większych zakładów należała też fabryka wyrobów papierniczych i drukarnia (założona w 1903 roku przez wrocławską firmę „Otto und Gerhard”.)

Węgiel dowożono wozami konnymi z Buchacza i Bytomia oraz kolejką wąskotorową. A pewne pojęcie o ówczesnym stanie dróg dają pocztówki wykonane po 1908 r.

Niewydajny transport drogowy po zmieniających się w grzęzawiska wiosną i jesienią duktach górnośląskich był podstawowym czynnikiem ograniczającym wydobycie surowców i możliwości sprzedaży produktów przemysłu. Transport drogą wodną z Gliwic przez Kanał Kłodnicki do Wrocławia był powolny i w wielkim stopniu zależny od warunków pogodowych. Problem ten rozwiązać mógł epokowy wynalazek Richarda Trevithicka - kolej o trakcji parowej. W XIX wieku nastąpił w Europie gwałtowny rozwój sieci kolejowej. W 1830 roku rusza kolej na trasie Manchester-Liverpool. A w 1835 r. w Niemczech linia kolejowa Norymberga- Furth zaś w 1838 r. otwarto linię Anhalt-Berlin.
 

M.Filak.
Ciąg dalszy w następnym numerze

 

 

 

Kolej...

  CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa