Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 20

N U M E R  2 1  -   C Z E R W I E C   2 0 0 6 r.

 Montes Nr 22

 

Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern, Girolamo Lucchesini
Sądownictwo w dawnych czasach
Imprezy u Strzelców
Nabożeństwa górnicze
Ksiądz bibliofil
O doktorze, co do pracy chodził piechotą
O utopcu Frycku, Skarbniku i czarnych pstrągach w tarnogórskiej sztolni
Maibaum
Bonifacy Wyciszczok (1876-1938)
Europejski Piknik Rodzin Kolejarskich 2006
Młodzi piłkarze z Bernburga w Tarnowskich Górach
160 tysięcy na Akcję      Lato 2006
Garnizon Tarnogórski 1913-1920
Zasługi hrabiego Fryderyka von Redena dla rozwoju Górnego Śląska i Tarnowskich Gór
Profesor Florian Śmieja
Tarnogórskie Muzeum wyróżnione
Triumfalny pochód czerwonych autobusów
Trzy Rozalie i Ewa
Śląski humor
Jezus o upominaniu
Święto u Serdecznych
Orkiestra mandolinowa Rodziny Kolejowej
 

Z dziejów kultury muzycznej miasta

Orkiestra mandolinowa Rodziny Kolejowej

Tradycja w szerokim spektrum pojęciowym terminu - to przekazywanie zasad, wartości i obyczajów następnym pokoleniom. Istnieje pogląd, że wśród miast śląskich Tarnowskie Góry, mogą poszczycić się bogatymi i wręcz unikalnymi tradycjami muzycznymi.

W sprawozdaniu za 2005r. sporządzonym przez Oddział śląski Polskiego Związku Chórów i Orkiestr w Katowicach, informującym o stanie amatorskiego ruchu muzycznego w regionie i działalności poszczególnych zrzeszonych w nim Okręgów - tarnogórski, zajmuje miejsce czołowe.

 


Jadwiga i Teodor Dunajewscy - 1923 rok


Miniony rok był czasem jego jubileuszu - w 85. rocznicę działalności, zorganizowano koncerty chórów, zespołów i orkiestr dętych, w miejskim Ratuszu odbyła się także sesja naukowa, której tematem przewodnim, była historia ruchu muzycznego na Śląsku. Zasłużeni działacze Związku, uhonorowani zostali orderami Zarządu Głównego PZCHiO.

Niezwykle istotnym dla historii kultury muzycznej miasta, swoistą macierzą współczesnych tradycji, był okres międzywojnia.


Orkiestra mandolinowa w Rozgłośni Polskiego Radia
w Katowicach - 1938 rok

W latach trzydziestych obok edukacji muzycznej, którą prowadzono w filii katowickiej Śląskiej Szkoły Muzycznej, w Domu Ludowym (dzisiejsze TCK) od 1923r. przez siedem kolejnych sezonów, odbywały się spektakle dzieł scenicznych, z udziałem artystów Teatru Polskiego w Katowicach. W najlepszych obsadach solistów wystawiano m.in. Halkę St.Moniuszki, Traviatę G.Verdiego, Noc w Wenecji J.Straussa. Swoją działalność prowadziła także opera bytomska (ówczesny Landestheater), która ze swojego bogatego repertuaru proponowała miejskiej publiczności śpiewogry i operetki.

Dynamizm w sensie liczby i różnorodności form działalności artystycznej, przejawiał ruch amatorski. Działały także towarzystwa muzyczne, grupujące w swej organizacji szereg różnych sekcji i kół zainteresowań. Obok Towarzystwa Śpiewaczego im. A. Mickiewicza i podobnego w swym charakterze im. St. Moniuszki, ożywioną działalność prowadziła Rodzina Kolejowa, a w jego ramach orkiestra mandolinowa.


Legitymacja członkowska z 1937r.

Zespół powstał w 1927r. dzięki inicjatywie Teodora Dunajewskiego - znakomitego muzyka, instrumentalisty specjalizującego się w grze na instrumentach, które w terminologii fachowej, określa się mianem szarpanych. Tworzą one liczną rodzinę - począwszy od gitary poprzez bałałajkę, banjo, mandolinę, mandolę, aż po domrę. Integralną częścią każdego z nich są struny, z których wydobywa się dźwięk poprzez ich zarywanie (szarpanie) palcami lub przy pomocy specjalnego przyrządu zwanego plektronem. Pudła rezonansowe tych instrumentów, to nierzadko dzieła sztuki, są bogato zdobione, często inkrustowane. Gra na nich wymaga niebagatelnych umiejętności - obok muzykalności, słuchu, także siły i techniki samych palców.

Talent do gry na takich, dzisiaj już raczej rzadko spotykanych instrumentach, (za wyjątkiem gitary, która nie straciła na popularności) odziedziczył po przodkach. Niemałe znaczenie miało także miejsce jego urodzenia - Kamieniec Podolski, a więc tereny Ukrainy, gdzie tradycyjnymi w folklorze były właśnie bałałajka, banjo, mandolina. Ojciec był dyrektorem polskiego gimnazjum, które Teodor ukończył w 1919r. W snutych na przyszłość planach, była zapewne dalsza edukacja muzyczna, lecz zawirowania historii sprawiły, że rok później zwerbowano go do armii rosyjskiej. W trakcie jednej z licznych walk udało mu się przejść na stronę polską. W grupie „uciekinierów”znaleźli się także inni, w tym Stanisław Styczeń i bracia Kaniewscy - przyłączyli się do 3 Pułku Ułanów i w 1922r wraz z nim przybyli do Tarnowskich Gór.

Po demobilizacji swoje życie zawodowe związał z tarnogórskim węzłem PKP, w latach późniejszych pracował w charakterze asesora w katowickim oddziale kolei. Lecz pomimo stabilizacji życiowej, rodziny którą założył w 1923r., młodzieńcza fascynacja muzyką pozostała. W 1926r. utworzył dziecięcą orkiestrę mandolinową przy tarnogórskim Związku Zawodowym Kolejarzy. Działała w strukturze organizacyjnej Rodziny Kolejowej, stowarzyszenia o wielosekcyjnym charakterze, w którym obok trupy teatralnej funkcjonowały także różne koła zainteresowań.

40. osobowa orkiestra w skład której wchodziły bałałajki, banja, mandoliny, mandole, domry, gitary i kontrabasy była, zważywszy na ten rodzaj zastosowanego w niej instrumentarium, unikalnym na skalę Śląska zespołem. Teodor Dunajewski był jego swoistym spiritus movens - nabywał instrumenty, prowadził naukę gry, wprowadzał swoich orkiestrantów w tajniki teorii muzyki, dyrygował. Sporządzał partytury, często trzeba było bowiem opracowywać utwory na ten oryginalny skład. Na repertuar składała się różna w swym charakterze i formie literatura muzyczna - najczęściej stanowiły ją opracowania popularnych marszy, uwertur, potpourri (termin oznacza mieszaninę; jest to utwór składający się z zestawionych swobodnie popularnych melodii, arii operetkowych, pieśni np., patriotycznych), dumek rosyjskich i pieśni.

Orkiestra współpracowała z trupą teatralną, a jej owocem były cieszące się uznaniem tarnogórskiej publiczności wystawienia sztuki p.t. ”Wesele na Górnym Śląsku” (w jednej z ról grała żona Teodora, Jadwiga - działaczka Komitetu Plebiscytowego, w czasie powstań śląskich współpracowała z Jerzym Ziętkiem). Aktywnie uczestniczyła w życiu miasta, uświetniając koncertami obchodzone rocznice świąt narodowych i innych uroczystości.

Na przełomie 1935/1936r. zespół rozbudowano o dziecięcy chór, fakt ten jeszcze bardziej wzbogacił i uatrakcyjnił jego brzmienie, a dyrygent musiał wykazywać się nielada umiejętnościami, w prowadzeniu takiego aparatu wykonawczego. Niespożyta energia i zaangażowanie, które cechowały wszelkie poczynania Teodora na niwie muzycznej sprawiły, że jeszcze z początkiem lat trzydziestych zorganizował bliźniaczy zespół w Radzionkowie, lecz brak zainteresowania tego typu muzykowaniem sprawił, że trzeba było go rozwiązać.

Na krótko przed wybuchem wojny, orkiestra podjęła współpracę z Rozgłośnią Polskiego Radia w Katowicach - był to drugi zespół reprezentujący Tarnowskie Góry, nieco wcześniej bowiem, dokonywano nagrań orkiestry symfonicznej działającej przy Towarzystwie Muzycznym im.St.Moniuszki. Radiostacja emitowała popularne wówczas audycje Stanisława Ligonia zatytułowane „Niedziela przy żeleźnioku”, w trakcie których swój muzyczny kunszt, prezentował zespół Teodora Dunajewskiego.

We wrześniu 1939r. orkiestra jak wiele innych stowarzyszeń i organizacji, musiała przerwać swoją działalność. Do dramatycznych informacji docierających z różnych stron kraju doszła jeszcze jedna, szczególnie bolesna dla rodziny Dunajewskich.

W pierwszych dniach wybuchu wojny, dyrekcja katowickiej kolei zobligowała Teodora do organizacji ewakuacji pociągu dyrekcyjnego. W trakcie przejazdu w okolicach Kalet, do jego pasażerów dotarła informacja o zbliżającym się bombowym nalocie niemieckiej Luftwaffe - w tak dramatycznej sytuacji, jedyną szansą na uratowanie życia, była ucieczka w otaczające miejscowość lasy.

W grupie powracających nie było Teodora Dunajewskiego - poszukiwania trwały długie lata, lecz nie przyniosły żadnego rezultatu - osierocił trójkę dzieci: Aleksandrę, Eugeniusza i Bazylego.

Odziedziczyły po ojcu muzyczny talent, chociaż muzyką nie parają się zawodowo, swobodnie poruszają się w jej skomplikowanej materii, grają na tych instrumentach, których dźwięki rozlegały się kiedyś w ich rodzinnym domu.

W latach powojennych nie podjęto prób reaktywacji orkiestry, lecz pewne formy działalności artystycznej prowadzonej przez Rodzinę Kolejową, przejął późniejszy Dom Kultury „Kolejarz”.

W pamięci rodziny i nielicznej już grupy członków orkiestry mandolinowej, Teodor Dunajewski pozostał jako człowiek pogodnej natury, bezpośredni i towarzyski. Słusznego wzrostu o oryginalnej urodzie, zjednywał sobie innych uśmiechem i optymizmem. Jego życiową pasją była muzyka, lecz pomimo rozlicznych obowiązków związanych z prowadzeniem zespołu, nauką swoich orkiestrantów, aranżowaniem utworów, koncertami, angażował się także w społecznikowską działalność. Był m.in. członkiem Związku Marynarzy i kilkakrotnie organizował w mieście obchody Dni Morza.

Tęsknota za rodzinnymi stronami towarzyszyła mu przez całe życie, lecz jak mawiał : „w Tarnowskich Górach znalazł wreszcie swoje miejsce na ziemi”.

dr Elżbieta Szwed

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa