Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 20

N U M E R  2 1  -   C Z E R W I E C   2 0 0 6 r.

 Montes Nr 22

 

Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern, Girolamo Lucchesini
Sądownictwo w dawnych czasach
Imprezy u Strzelców
Nabożeństwa górnicze
Ksiądz bibliofil
O doktorze, co do pracy chodził piechotą
O utopcu Frycku, Skarbniku i czarnych pstrągach w tarnogórskiej sztolni
Maibaum
Bonifacy Wyciszczok (1876-1938)
Europejski Piknik Rodzin Kolejarskich 2006
Młodzi piłkarze z Bernburga w Tarnowskich Górach
160 tysięcy na Akcję      Lato 2006
Garnizon Tarnogórski 1913-1920
Zasługi hrabiego Fryderyka von Redena dla rozwoju Górnego Śląska i Tarnowskich Gór
Profesor Florian Śmieja
Tarnogórskie Muzeum wyróżnione
Triumfalny pochód czerwonych autobusów
Trzy Rozalie i Ewa
Śląski humor
Jezus o upominaniu
Święto u Serdecznych
Orkiestra mandolinowa Rodziny Kolejowej
 

 

Sądownictwo
w dawnych czasach

Sądownictwo było w Tarn. Górach wzorowo wprowadzone. Najwyższą władzę sądową miał dziedzic ziemi bytomskiej–tarnogórskiej na Świerklańcu, który mianował miejskiego sędziego, nazwanego wówczas wójtem.

Wójt taki rozstrzygać mógł o życiu i śmierci winowajcy a dziedzic jedynie w drodze ułaskawienia mógł wyrok zmienić. Ze starych aktów sądowych zachowanych w magistracie wynika, że rozprawy sądowe i protokóły prawie wyłącznie były prowadzone w języku polskim, zapisywano dokładnie zeznania świadków i stron i na końcu wyrok, lecz nie noszą one żadnych podpisów. Widocznie podpisy położono dopiero na odpisach wyroków, dostarczonych skazanym, a może też, że i sama pieczęć wystarczyła.

 


Powieszenie. Maciej Trzciński.
Miecz katowski, pręgierz, szubienica. Zabytki jurysdykcji karnej na Dolnym Sląsku (XIII-XVIIIw., Wrocław 2001.


Oprócz kary śmierci, więziennej i pieniężnej nakładano karę kościelną w ten sposób, że winowajca przez kilka niedziel odprawiać musiał w kościele zadaną mu przez sąd pokutę. Zdarzył się wypadek, że nawet karę śmierci zamieniono na karę kościelną. Dziedzic często winowajców ułaskawiał, a wyrok śmierci dość rzadko bywał wykonany. Szubienica znajdowała się poza miastem przy dzisiejszym zakładzie św. Jana. Z więźniami obchodzono się widocznie bardzo po ludzku, gdyż często zdarzyło się, że aresztant ulatniał się z więzienia. W roku 1658, dnia 16 marca hrabia Gabrjel Henckel na Świerklańcu wydał następujące rozporządzenie w sprawie rzezimieszka Reusa, który po przekupstwie dozorcy i jego pomocnika z więzienia uciekł:

„Jest moim pierwszym i stanowczym rozkazem, żebyście na to zważali, aby więzienie tak było urządzone, żeby Reus, jak poprzednio, nie zdołał uciec. W przeciwnym razie nie tylko dozorcę, lecz także Was pociągnę do odpowiedzialności. Wszak nie podobna, żeby djabeł miał moc uwolnić więźnia z aresztu, który na wszelkie sposoby jest zamknięty. Gdyby jednak tak było, trzebaby Reusa i jego towarzyszy oddać pod tortury jak czarownice, a nie więzić ich.”

Dozorca bowiem podczas aresztu Reusa zwrócił się do magistratu z uwagą, że za jego pewność nie może odpowiadać, gdyż Reus jest pełen czarnoksiężnictwa, robi się niewidzialnym i trzyma z djabłem.

W roku 1658 na wniosek magistratu i na rozkaz hrabiego Gabrjela Henckla miał Jerzy Kozioł w Lasowicach, poddany miasta przymusowo się ożenić z panną z którą z pewnością miał jaką sprawkę. Gdy Kozioł się wzbraniał, nałożono mu karę pieniężną, a gdy i to nie pomogło, wsadzono go do aresztu. (Co za szkoda, że dzisiaj takiego prawa niema!).

Widocznie ani dozorca, ani magistrat nie kierowali się według poprzedniego rozporządzenia hrabiego, gdyż i Kozioł z więzienia uciekł.

W r. 1692 osądził miejski sąd gardłowy niejakiego Saleterskiego na śmierć przez powieszenie za zamordowanie swego ojczyma, lecz hr. Henckel nie stawił winowajcy do wykonania nad nim wyroku. We wrześniu 1713 r. odbyło się wykonanie wyroku śmierci nad skazanym na szubienicę Czakowskim. Na to trzeba było sprowadzić kata ze Pszczyny, lecz nikt nie chciał ponieść wydatków we wysokości 20 tal.; dopiero, gdy hr. Henckel z dniem 28 sierpnia 1713 nakazał mistrzowi pocztowemu Bernardowi Petraszowi wyłożenie kosztów z kasy pocztowej, został wyrok wykonany. Wisielców nie pogrzebano na cmentarzu, lecz zakopywano ich na płóczkach, ciągnących się wówczas od ulicy Bytomskiej do kolonji Lasowickiej. W styczniu 1927 r. wykopano na gruncie fabrykł „Pług”, po prawej stronie ul. Nakielskiej dwa szkielety, które prawdopodobnie pochodzą od dwuch żołnierzy, skazanych na śmierć przez powieszenie za pewien występek w r. 1683 przez króla Jana Sobieskiego, podczas swego pobytu w Tarn. Górach.

Najwyższą władzę sądową posiadał dziedzic do czasów zajęcia Śląska przez Prusy. Odtąd rząd mianował sędziów; dziedzic miał jeszcze wprawdzie nadzór nad sądem, lecz prawo ułaskawienia przeszło na króla. Zbrodnie już nie podlegały więcej sądownictwu miejskiemu, lecz sądowi ziemiańskiemu w Raciborzu.

Ostatni wyrok śmierci wykonano w Tarn. Górach dnia 31 sierpnia 1849 r., rano o godz. 6-tej nad robotnikiem Franciszkiem Haynem, pochodzącym z Huty pokoju, którego sąd w Raciborzu skazał dnia 14 października 1848 za morderstwo na śmierć przez koło. W drodze ułaskawienia został wyrok zamieniony na śmierć przez ścięcie. Ponieważ hr. Henckel Donnersmarck w Nakle, właściciel szubienicy wzbraniał się oddania swego gruntu na miejsce wykonania krwawego wyroku, ścięto Hayna na Płóczkach.

Do roku 1790 wszelkie zmiany nieruchomości uskuteczniane bywały przed magistratem i powołanym notarjuszem miejskim. Potrzebne pomiary przy podziałach gruntów wykonywał prymitywnie miernik górniczy. W latach 1790-1795 założone zostaly księgi wieczyste, a dla każdej posiadłości osobne akty gruntowe z bieżącemi liczbami. W dawniejszych czasach grunty nie miały numerów, a posiadłości oznaczano według dróg i sąsiadów. W roku 1721 można znaleźć pierwszy ślad numerowania domów, które biegło przez całe miasto i zaczęło się na rynku od starostwa (Sedlaczek), tą samą koleją jak dziś, i przeszło dalej na ulicę Gliwicką, Zamkową i t d. Przy założeniu ksiąg wieczystych i aktów gruntowych użyto starej kolejności i dzisiejsze numery gruntowe posiadłości miejskich odpowiadają mniejwięcej pierwotnym numerom domów. Sąd i Urząd górniczy mieściły się w jednym gmachu, który był własnością państwową i znajdował się na miejscu dzisiejszego ratusza. Dnia l listopada 1895 został sąd przeniesiony do nowego budynku przy ulicy Lublinieckiej, a stary gmach nabyło miasto. Dzisiejszy areszt miejski przy ratuszu, to jest dawniejsze więzienie sądowe, zaś dawniejszy areszt miejski był narożnik przy ulicy Ogrodowej i ul. Stalmacha w stronę rynku, od czasów, kiedy w hotelu pod lipami znajdował się magistrat, później drugi areszt znajdował się przy rynku, gdzie dziś dom Jośta.

Jan Nowak,
Kronika miasta i powiatu Tarnowskie Góry, 1927

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa