Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 4

WYDANIE SPECJALNE  -  M A R Z E C   2 0 0 1 r.

Montes Nr 5

 

Karol de Lorraine
Tarnogórscy starostowie
Donnersmarckowie innym, nie tylko sobie
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią
Tajemnice ukrytego pałacu
 

Fundacje śląskich arystokratów

Donnersmarckowie
innym, nie tylko sobie

Księciu Guido ze Świerklańca wypominano, iż w jego zakładach robotnik dostawał mniej o kilka fenigów od średniej płacy na Górnym Śląsku. Hrabiego Hugo z Siemianowic oskarżano o przeznaczanie sporych sum na ukochane konie i wydawanie dużych pieniędzy na organizowanie ich występów na angielskich derbach.

 

Mało kto jednak przypominał wtedy, iż oni jak i ich przodkowie nieraz pomagali robotnikom swych fabryk, czy mieszkańcom ich majątków. To także część historii tej rodziny.

Hugo i Wanda

O darach przekazywanych np. na kościół w Radzionkowie sporo napisał zasłużony proboszcz ks. dr J. Knosała, w monografii tamtejszej parafii: „...Szlachecka rodzina hrabiów Henckel von Donnersmarck poza obowiązkami patronalnemi wiele podarków dla kościoła sprawiła.

 


Radzionków. Klasztor
ss. Służebniczek NMP
(z lewej strony ulicy)

 

W roku 1750 zafundowała nowy ołtarz św. Jana Nepomucena, który był ozdobiony hrabiowskim godłem. W roku 1754 podarował hrabia kilka lampek cynowych jak również pozłacany krzyżyk srebrny z relikwiami św. Grzegorza Taumaturga. W roku 1757 podarował hrabia Walenty ciborjum, w 1768 roku podarowała małżonka hrabiego Ludwika czerwony ornat, czerwoną kapę, czerwone komże dla ministrantów i kadzielnicę z łódką. 1774 roku podarował hrabia Łazarz biały ornat. Późniejsze darowizny hrabiowskiej rodziny milczeniem się przejdzie, ponieważ w tej intencji były dane, aby tylko nie były mianowane. Jest stwierdzono, że hrabiowie Hencklowie, dotąd do tych największych i najczęstszych dobrodziejów kościoła należeli...”.


Tarnowskie Góry. Klasztor i szpital oo. Kamilianów

Udział hrabiego Hugona był znaczący w powstaniu nowego kościoła w Radzionkowie. Wspomógł także późniejsze wyposażenie świątyni. Podobnie pomagał kościołom w Siemianowicach, Nowym Bytomiu i Halembie. Jego żona Wanda znacząco wpłynęła na powstanie tymczasowego kościoła pw. Matki Boskiej Bolesnej. Spore sumy łożył na szkoły i nauczycieli. Swoim robotnikom ofiarował w kolonii „Wanda” mieszkania trzyizbowe. Inni przemysłowcy najczęściej tylko jednoizbowe.

Działalność na rzecz potrzebujących została zauważona. Od papieża uzyskał Wielki Krzyż Orderu Św. Grzegorza Wielkiego. To jedno z najwyższych wyróżnień przyznawanych przez papieży politykom, dyplomatom a także teologom i duchownym.


Nakło Śląskie. Dom Opieki dla Dzieci

Łazarz IV i Maria

Działania Hugona, kontynuował jego syn hrabia Łazarz IV z Nakła. Z jego pomocą obok pałacu wybudowano kościół dla nowopowstałej parafii. Jego poświęcenia dokonał biskup wrocławski kardynał Jerzy Kopp.

Z inicjatywy żony hrabiego, Marii, w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu wybudowano Dom Opieki dla Dzieci. Opieką małych wychowanków zajęły się sprowadzone w tym celu siostry Boromeuszki. W tym samym czasie inny zakon sióstr Służebniczek NMP uzyskał pomoc w budowie ich siedziby w Radzionkowie. Hrabia dał na ten cel 4 tys. marek. Sto lat temu Łazarz IV przyczynił się do powstania klasztoru i szpitala Ojców Kamilianów pod Tarnowskimi Górami. Zakonnikom ofiarował pole pod budowę siedziby, a i później łożył na potrzeby placówki.

Guido z synami

W swej działalności na rzecz innych nieco mniej znani są Donnersmarkowie ze Świerklańca. Tymczasem hrabia, a później książę Guido osobiście albo poprzez swych synów pomagał wielokrotnie w budowie katolickich kościołów w Reptach, Mikulczycach, Wieszowej, Kamieniu, Starych Tarnowicach, Świerklańcu, Zaborzu oraz w rozbudowie świątyni ewangelickiej w Tarnowskich Górach.

Dla wsparcia swych urzędników i robotników utworzył fundację swego imienia (istnieje do dziś jako Fürst Donnersmarck-Stiftung) w wysokości 2,5 miliona marek.

Mity i fakty

W literaturze i świadomości społecznej funkcjonują stereotypy postaci Donnersmarków: bajecznie bogatego wielkiego przemysłowca, aroganckiego i niesympatycznego niemieckiego właściciela wyzyskującego biednego polskiego robotnika, itp. Żaden stereotyp nie odpowiada rzeczywistości. Jednak, jak to bywa ze schematami, oparte na półprawdach i niedomówieniach, jako łatwe do zapamiętania i nie zmuszające do zastanowienia, stają się często podstawą bardzo popularnych, powszechnych sądów i dołączają do wielu innych istniejących mitów. Żadna półprawda nie jest jednak całą prawdą.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki
fot. Jarosław A.Krawczyk

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa