Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 8

N U M E R  9   -   2 6   M A R C A   2 0 0 2 r.

 Montes Nr 10

 

300 lat temu
Franciszek Miodek
Kościół w Sączowie
Bouterweckowie
Stary zamek
Z różnych stron Europy
Nauczycielskie tradycje
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.III
Stanisław Jan Jabłonowski
Kościół p.w. św. Apostołów Piotra i Pawła
Śląski wzorzec
Tropiciel słów
Od Blachów do Warkoczów
Tarnogórski teatr amatorski
Rys historyczny  wodociągów cz.VIII
Życie społeczno-kulturalne
Wiekowa ale kosztowna szkoła
Tarnogórski Konwikt Biskupi cz.II
Rozmyślania nad Ziemiami Odzyskanymi
Szkolni Inspektorzy
Winda z Edwardem Gierkiem
Wielkanoc u grofa
Śląskie kamienie cz. VIII
 

Sławni na tarnogórskiej ziemi cz.V

Stanisław Jan Jabłonowski

Kasztelan krakowski, hetman wielki koronny

W Tarnowskich Górach dwukrotnie gościli przedstawiciele rodu Jabłonowskich. Byli to hetman wielki koronny i kasztelan krakowski Stanisław Jan oraz jego syn wojewoda ruski i kanclerz wielki koronny Jan Stanisław. Za każdym razem fakt ich wizyty przyćmiewała obecność polskich monarchów:, najpierw Jana III Sobieskiego potem Augusta II Mocnego.

Jabłonowscy herbu Prus III, to dawna szlachta mazowiecka. Swoje nazwisko wzięli od wsi Jabłonowa koło Mławy. Byli jednego pochodzenia z Jabłonowskimi herbu Prus I. Najdawniejsi znani z dokumentów przedstawiciele rodu pojawiają się już w poł. XV w. Niejaki Prokop w 1451r. był dziedzicem wsi Jabłonowo.


Herb Prus III:
W polu czerwonym kosa srebrna barkiem w prawo, ostrzem w dół, u góry złączona z połową takiej samej podkowy, na których zaćwieczony półtorakrzyż złoty bez dolnego lewego przewiercia. W klejnocie ponad hełmem z srebrno-czerwonymi labrami srebrna noga zbrojna zgięta w kolanie.


Wśród potomków było ośmiu senatorów. Dwaj ostatni dzierżyli swe urzędy już za czasów Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego w XIX w.

Do rangi magnatów wyniósł ród Jan Stanisław, który zaczął karierę jako podczaszy królowej Cecylii Renaty (żony Władysława IV Wazy). Doszedł do godności miecznika koronnego. Stał się osobą bardzo wpływową. Znany był jako orędownik naprawy ustroju państwa i wielokroć zabierał w tej sprawie głos podczas obrad Sejmu Walnego.

Dzięki ożenkowi z Anną, córką Jana Ostroroga wojewody poznańskiego wszedł w koligacje z pierwszymi rodami Rzeczypospolitej. Mieli trzy córki i tylko jednego syna. Aktywność polityczna ojca ułatwiła karierę syna, Stanisława Jana, późniejszego hetmana.

Kariera Stanisława Jana


Stanisław Jan Jabłonowski (1634-1702)

Gdy zmarł ojciec w 1647r. miał 13 lat. Dzięki matce zdobył gruntowne wykształcenie. Studiował na akademii w Krakowie i Pradze. Odbył zwyczajową podróż po Europie poznając sztukę wojenną, fortyfikacje i inżynierię. Karierę w wojsku rozpoczął od stopnia rotmistrza w 1655r. (miał 21 lat). Dwa lata później był pułkownikiem, a po kolejnych dwóch latach, oboźnym.

W wieku 30 lat jako wojewoda ruski zasiadł w senacie. W 1676r. Jan III Sobieski mianował go hetmanem polnym koronnym. Sześć lat później uzyskał najwyższe stanowisko w wojsku - hetmana wielkiego koronnego.

W Tarnowskich Górach

W 1683 r. na osobistą i usilną prośbę cesarza Leopolda I Habsburga król Jan III Sobieski wyruszył z odsieczą stolicy Austrii. Wolał walczyć z Turkiem na obcej ziemi, polską pozostawiając nie zniszczoną. Wraz z armią podążał przez Śląsk.

Z Krakowa - przed królem - wyjechał z wojskami hetman Jabłonowski . Na ziemi tarnogórskiej 28 sierpnia król dokonał przeglądu dowodzonej przez hetmana armii. W Tarnowskich Górach wyprawiono piechotę, którą załadowano na wozy dostarczone przez cesarza. Na czele delegacji śląskiej szlachty witającej polskiego króla był baron Euzebiusz Oppersdorff, cesarski namiestnik Śląska.

Pobyt hetmana w Tarnowskich Górach nie stał się aż taką sensacją. Stał obok polskiego monarchy i jego słynnej żony, Marysieńki.

Odsiecz i po odsieczy

Hetman Jabłonowski pod Wiedniem dowodził prawym skrzydłem wojsk polskich. Osobiście wraz z husarią atakował Turków. Była to jedna z największych szarż w dziejach wojen. Rozstrzygnęła o losach bitwy. Przyczyniło się też do sukcesu całej kampanii.

Po powrocie do kraju pozostał aktywnym na scenie politycznej kraju. W 1687r. był nawet kandydatem do polskiego tronu podczas ciężkiej choroby Sobieskiego.

Stał się sławnym za sprawą wielkich nakładów jakie ponosił z osobistej kiesy na rzecz obronności kraju. Sfinansował budowę silnego fortu ziemnego nazwanego Górą Św. Trójcy podczas walk o odzyskanie Kamieńca Podolskiego z rąk tureckich. Wzniósł pas umocnień granicznych i utrzymywał je własnym sumptem.

W 1692r. z rąk Sobieskiego uzyskał pierwsze krzesło w senacie Rzeczypospolitej wraz z godnością kasztelana krakowskiego.

Druga wizyta i nowy król

W 1697r. Jabłonowski po raz wtóry przybył do miasta gwarków. Tym razem wspólnie z synem i całą deputacją szlachty polskiej witał polskiego króla-elekta Augusta II Mocnego. Choć sam był pierwszym senatorem Rzeczypospolitej zaszczyt przywitania monarchy przypadł jego synowi Janowi.

Dwa lata później w myśl postanowień traktatu karłowickiego Turcy mieli oddać Kamienic Podolski. Hetman za cenę 20 tys. dukatów skłonił ich do opuszczenia twierdzy bez pozostawienia w jej miejscu ruin.

Zmarł 3 kwietnia 1702r. Już za życia był uznawany za wielkiego wodza. W konstytucji sejmowej z 1703r. zapisano: zasłużył nieśmiertelnymi pro publico bono czynami, aby perennis et frata memoria jego i po śmierci nawet w sercach Stanów Rzeczypospolitej zostawała.

Gdy w XVIII w. spadły na kraj wojny i zniszczenia chętnie wspominano dni dawnej chwały. Postać hetmana jawiła się jako jedna z ostatnich wielkich szlacheckiej Rzeczypospolitej.

Dariusz Woźnicki

 

 

Herbarz Tarnogórski

Hörning
Tarnowscy
Wrbna

Śląskie rzemiosło

Kowale ślusarze

Tarnogórskie Kolekcje

Fotografie Jana Melcera
Śląska porcelana
Dawne widokówki

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa