Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 7

N U M E R  8   -   2 0   G R U D N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 9

 

Święta i sensacje
Józef Potyka
Żyrandole z wozu drabiniastego
400 lat temu
Ignacy Krasicki
inż. Feliks Piestrak
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.II
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. IV
Odkrywanie przeszłości
50 lat Zespołu Szkół Ekonomicznych cz II
Tarnogórski Konwikt Biskupi
Pierwsi mieszkańcy
Śląskie Boże Narodzenie
Od dynamitu do papieru
Pielgrzymka z historią
Meandry kolei
Kościół p.w. św.Anny
Śląskie odrębności
Maszyna
Parada wielkich cz.II
Krople atramentu płyną w żyłach kultury
Rys historyczny  wodociągów cz.VII
Automatyzacja za 50 gr.
Widły czy widelec
Segiet
Hrabia z Karłuszowca
Śląskie kamienie cz. VII
 

Sławni na tarnogórskiej ziemi cz.IV

Ignacy Krasicki

Literat, książę-biskup warmiński,
książę-arcybiskup Gniezna

Jeden z najważniejszych twórców polskiego oświecenia. Najbardziej znany jest jako autor bajek, które jako pierwsze z jego dzieł poznają mali Polacy. Od dziś tarnogórzanie mogą wpisać jego osobę na listę swych słynnych gości.

Krasiccy herbu Rogala początkami swej genealogii sięgają XVI w. Nazwisko wzięli od dóbr Krasice koło Przemyśla. Cesarz Ferdynand II Habsburg nadał 1 lipca 1631r. tytuł dziedzicznych hrabiów cesarstwa wojewodzie podolskiemu Marcinowi oraz jego bratu Jerzemu. Potomkiem tego ostatniego był Ignacy.

Jego rodzice, kasztelan chełmiński Jan Boży i Anna z domu Starzechowska nie należeli do najbogatszych. Wykształcenie zdobył w seminarium w Warszawie. Po jego ukończeniu wrócił do rodzinnego Dubiecka.


Ignacy Krasicki jako arcybiskup, unikalna miniatura Wincentego Lesseur, ok. 1800, zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie


Dzięki krewniakom Potockim i Lubomirskim uzyskał dochodową godność kanonika kijowskiego oraz kilka innych bogatych beneficjów. Jako sekretarz prymasa Łubieńskiego wygłosił uroczyste kazanie na mszy koronacyjnej Stanisława Augusta Poniatowskiego. Nowy król zauważył je.


Ignacy Krasicki jako biskup, Portret pędzla Per Krafta,
ok. 1767, zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie

Książę-biskup

Jako kapelan na królewskim dworze miał otwartą dalszą karierę. W 1766r. uzyskał godność biskupa warmińskiego. Uzyskał wówczas też tradycyjny tytuł księcia sambijskiego oraz krzesło senatora. Dzięki dochodom około 24 tys. talarów rocznie stał się prawie magnatem.

Przypływ dodatkowej gotówki ucieszył Ignacego. Lubił żyć wystawnie i wydawał na przyjemności spore kwoty. Prawie zawsze był zadłużony. W rządach w diecezji wyręczał się swymi koadiutorami.

W politykę raczej się nie angażował. Musiał uważać. Od I rozbioru Polski w 1772r. jego diecezja - Warmia - znajdowała się w granicach królestwa Prus.

Literat

Największą pasją było pisanie. Tworzył wiersze, prozę, komedie, bajki. Nie stronił także od publicystyki. Pośród poematów najbardziej znane to: „Myszeis”, „Monachomachia” i „Antymonachomachia”. Atakowany był za nie przede wszystkim przez... duchownych, których ośmieszał.


Autograf Krasickiego na rękopisie powieści
„Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”.

Za pierwszą powieść w dziejach polskiej literatury uznawane jest jego dzieło pt. „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”. Najbardziej znany był jako autor niezliczonych fraszek i bajek.

Przygotował m.in. także osiem tomów genealogii szlachty polskiej (zachowało się jedynie pięć). Dzieło to miało być uzupełnieniem nieco wcześniejszego „Herbarza” Kaspra Niesickiego.

Najczęściej podpisywał się jako XBW. Były to inicjały jego tytułu: Książę Biskup Warmiński.

Książę-arcybiskup

Latem 1794r. zmarł prymas Polski książę Michał Jerzy Poniatowski. Gniezno i prawie cała diecezja należała od 1793r. do Prus. Król Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern zastanawiał się komu zaproponować tę godność.
 


Herb rodowy Krasickiego - Rogala
- z atrybutami władzy książęco-biskupiej.

 

16 lub 17 lutego 1795r. Krasicki został powiadomiony, że król wybrał jego. Oficjalna nominacja nastąpiła dziesięć dni później.

Przez kilka miesięcy był Krasicki de facto prymasem Polski. Trzej sąsiedzi Rzeczypospolitej postanowili podzielić się ostatecznie jej ziemiami. Stosowny dokument podpisali 24 października. III rozbiór zakończył historię Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Miesiąc później abdykował Stanisław August.


Król pruski zakazał używania tytułu prymasa już 23 kwietnia. W miejsce to przyznał prawo do tytułu księcia.

Na tarnogórskiej ziemi

Krasicki ze swej arcybiskupiej rezydencji w Skierniewicach nader często podróżował do Berlina i Karlsbadu. Przejeżdżał przez Śląsk. W czasie jednej z takich podróży odwiedził okolice Tarnowskich Gór.

15 sierpnia 1796r. wyjechał ze Skierniewic do swej krewnej, Julii z Lubomirskich Potockiej do Krzeszowic (koło Krakowa). Przebywał tam chyba prawie miesiąc.

W drodze z Krzeszowic do Wrocławia zwiedził kopalnię „Fryderyk” koło Tarnowskich Gór. Zapewne zwabiła go sława maszyny parowej, jaką tam zainstalowano. W „Księdze Gości” pozostawił nader krótki i niestety nie datowany podpis:

Ignac. Krasicki, Pr. Arch. d. Gniesno, czyli
Ignacy Krasicki Książę Arcybiskup Gniezna.

Obok podpisał się jego towarzysz podróży:
Francois de Malczewski, Channoine Metropolitain de Gniesno, czyli
Franciszek Malczewski, kanonik metropolitalny gnieźnieński.

Wpisu dokonał po 17 września (poprzedni zapis w księdze), a przed 24 września, kiedy to będąc we Wrocławiu wystawił kilka dokumentów dla swej diecezji.

Niestety w żadnym z dostępnych dokumentów nie zapisał swych wrażeń ze zwiedzenia kopalni „Fryderyk”.

Epilog

Książę arcybiskup zmarł w Berlinie w 1801r. Pozostawił po sobie spore długi. Największą spuścizną po nim są jednak jego dzieła. W 1829r. jego prochy sprowadzono z Berlina do Gniezna. Spoczęły w katedralnych kryptach.

30 marca 1801r. administratorem opuszczonej archidiecezji został mianowany ww. Franciszek Skarbek-Malczewski. Był nim do 1805r. Kolejne trzy lata administrował diecezją poznańską. W 1815 r. został biskupem kujawskim i senatorem Królestwa Polskiego. W 1818r. został mianowany pierwszym arcybiskupem warszawskim oraz prymasem Królestwa Polskiego. Zmarł w 1819r.

Już w XX w. badaniem wpisów do „Księgi Gości” kopalni „Fryderyk”, zwanej także „Złotą Księgą Tarnowskich Gór” zajął się dr A.Kern. Opracowane przez siebie wpisy opublikował. Niestety nie znał chyba zbyt dobrze języka polskiego. Nazwisko Krasicki zapisał jako „Krasubi”, a Malczewski jako „Malizenski”.

Złota Księga zaginęła przed 1945r. Jednak dzięki analizie zapisów opracowanych przez Kerna, można przywrócić jeszcze jeden znamienny fakt z dziejów miasta gwarków. Sławnym literatem i zarazem gościem tarnogórzan był Goethe, Niemcewicz, Wybicki oraz... Ignacy Krasicki znany bardziej jako Książę Biskup Warmiński.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

Pragnę podziękować za pomoc
w mych poszukiwaniach
tyczących się wizyty Krasickiego:
dr Urszuli Zgorzelskiej oraz Helenie Mikrut,
dr. Dariuszowi Woźnickiemu
i Bernardowi Szczechowi

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa