Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Wyd. Spec.

N U M E R  5   -   1 2   K W I E T N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 6

 

Witamy i Zapraszamy...
700 lat temu
Stanisław Poniatowski
Biały kruk
Za Odrą i Nysą
Dr Tadeusz Zgierski- Strumiłło („Dąb”)
Biskup tarnogórzanom
Rozwój techniki i przemysłu tarnogórskiego
Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków
Śląska Wielkanoc
Człowiek
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939 cz. III
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. II
Rys historyczny  wodociągów cz.IV
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila
Kajzer Wiluś
Tajemnica zaginionej krypty
Skarby szkolnego muzeum
Papierowa historia Czarnej Huty
Tarnogórska prasa cz.II
Sztandar dla 7 Pułku
Poczet śląskich wojewodów
Tarn. Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych cz.II
Śląskie kamienie cz. IV
 

Śląskie rzemiosło

Mistrzowie igły i nitki

Sprawne - i z pomysłem - posługiwanie się igłą i nitką, może przynieść sławę oraz pieniądze. Świadczyć mogą o tym nazwiska takich projektantów jak Gianniego Versage z Włoch czy Coco Channel z Francji. Choć wielu z nas korzysta raczej z oferty wielkich zakładów odzieżowych, czasami nadal po pomoc zgłaszamy się do mistrzów igły i nitki.

Wśród krawców szczególnie w cenie było poczucie odpowiedzialności.

 

Wnętrze warsztatu krawieckiego (Miniatura z XVI-wiecznego „Kodeksu...” Bohema)

Wszak wykonywali swe dzieła, tj. ubrania najczęściej z powierzonych materiałów. Starszy cechmistrz mógł za uchybienia karać nawet zakazem wykonywania zawodu.

Pierwsze wzmianki

Pod koniec XIV wieku istniały w Opolu wyróżnione miejsca gdzie sprzedawano wyroby krawieckie. W owym też czasie nawet w niewielkich osadach istniały organizacje krawieckie, np. w Woźnikach już w 1386 roku. Na Dolnym Śląsku w Paczkowie cech krawiecki powstał w 1373 roku, a na Górnym Śląsku w Pszczynie wspomniano o nim w źródłach z 1475 roku.

Bytomskie statuty krawieckie oprócz postanowień ogólnych zawierały dokładny opis sztuk mistrzowskich, do których załączone były kolorowe wzory kroju ubrań.

 
Odcisk pieczęci tarnogórskiego cechu krawców
 
Odcisk pieczęci tarnogórskiego cechu kuśnierzy 

Pieczęć tarnogórskiego cechu krawców (wł. Muzeum w Tarnowskich Górach)

Walka z konkurencją

Dużo szkód mogła przynosić nielegalna konkurencja ze strony tzw. partaczy, rzemieślników nie zrzeszonych w cechach, którzy swoją działalność prowadzili najczęściej we wsiach i mniejszych osadach. Czasami zdarzało się, iż problem był na tyle poważny, iż wydawano specjalne zarządzenia przeciwko nim. W cieszyńskich statutach z 1562 roku znajdował się np. taki zapis:

„W razie stwierdzenia takiego osobnika po wsiach szlacheckich, mają krawcy uwiadomić urzędnika książęcego, który da im pachołka; z jego pomocą odstawia takiego szkodnika do więzienia, gdzie będzie siedział 4 tygodnie i ponadto zapłaci karę 2 zł. do komory książęcej, a 1 zł. do cechu. We wsiach książęcych mają nad tym czuwać wójtowie i odstawić ich urzędnikom. Wójt, któryby zaniedbał swego obowiązku, ma być karany, podobnie jak siedlak, u którego robił krawiec nie cechowy. Szlachcic jednak może sobie wziąć w razie potrzeby krawca do domu z Cieszyna lub skąd inąd”


Reklama mistrza krawieckiego I.Heydy (Adressbuch z 1909)

Początki w Tarnowskich Górach

Cech krawiecki był drugim po szewcach jaki zorganizował się w mieście gwarków. Władze miasta ustanowiły statuty cechowe 27 czerwca 1616 roku. Niecałe dwa lata później 18 marca 1618 roku margrabia Jan Jerzy zatwierdził je w Karniowie. Cech krawiecki był ostatnim jaki powstał w czasach rządów Hohenzollernów.

W godle tarnogórskiego cechu krawieckiego znajdowały się nożyce w czarno-biało-żółtym polu. Księgi protokołów cechowych aż do połowy XVIII wieku prowadzone były w języku polskim.

Kuśnierze

Także posługują się igłą i nitką, choć materiał jednak z jakiego wykują swe produkty jest inny. Początkowo tarnogórscy mistrzowie - a było ich sześciu - w 1599 roku przystąpili do cechu w Bytomiu. W 1638 roku postanowili założyć własny cech w Tarnowskich Górach. Było ich wówczas w mieście dwudziestu.

Nowa organizacja cechowa uzyskała statuty 25 lutego 1638 roku.
Kuśnierze byli pierwszym cechem powstałym od czasu gdy miasto przeszło pod władzę Henckel von Donnersmarcków.

W godle cechu kuśnierskiego w dolnym czarnym polu widniał stojak, z białymi skórami. Na żółtym polu górnym nad skrzyżowanymi młotkami górniczymi był biały gołąb z gałązką w dziobie.

Wspólny cech

W połowie XIX wieku w Prusach przeprowadzono reformę organizacji cechowych. Te mniej liczne łączono z innymi o podobnej profesji. W ten sposób powstał wspólny cech krawiecko-kuśnierski. Kuśnierzy było jednak coraz mniej.

U zarania XX wieku szefował cechowi mistrz krawiecki Teodor Sobel. W 1910 roku zastąpił go Grzegorz Krain. Był chyba dobrym cechmistrzem, bo pozostał nim na długie lata, nawet po włączeniu Tarnowskich Gór do II Rzeczypospolitej. Wspomniał o nim w swojej „Kronice...” Jan Nowak: „...jemu mamy do zawdzięczenia, że mimo zabiegów muzeum gliwickiego, które owe przedmioty [tj. księgi protokółów z lat 1729-1754] chciało nabyć, te drogocenne pamiątki polskie zostały nam zachowane, albowiem stanowczo sprzeciwiał się ich sprzedaży.”

Zmieniła się jednak nazwa organizacji na Wolny Cech Krawców. Kuśnierzy już brakło. W 1929 roku należało do niego trzydziestu mistrzów.

Po II wojnie

Wiele z pamiątek cechowych przetrwało wojnę. W posiadaniu powojennego cechu były m.in.: pisany po polsku edykt króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego z 1747 roku o dziełach mistrzowskich; wspomniany wcześniej protokolarz z 1729 roku (pisany przez ówczesnego starszego cechu Jerzego Biltcera); godło cechu z 1666 roku; pieczątki z 1851 roku. Przedmioty te o niewątpliwej wartości historycznej były w posiadaniu tarnogórskiego Muzeum.

opr. Zenon Lis
Podst.: Księga pamiątkowa rzemiosła, Katowice 1948.

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa