Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Wyd. Spec.

N U M E R  5   -   1 2   K W I E T N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 6

 

Witamy i Zapraszamy...
700 lat temu
Stanisław Poniatowski
Biały kruk
Za Odrą i Nysą
Dr Tadeusz Zgierski- Strumiłło („Dąb”)
Biskup tarnogórzanom
Rozwój techniki i przemysłu tarnogórskiego
Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków
Śląska Wielkanoc
Człowiek
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939 cz. III
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. II
Rys historyczny  wodociągów cz.IV
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila
Kajzer Wiluś
Tajemnica zaginionej krypty
Skarby szkolnego muzeum
Papierowa historia Czarnej Huty
Tarnogórska prasa cz.II
Sztandar dla 7 Pułku
Poczet śląskich wojewodów
Tarn. Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych cz.II
Śląskie kamienie cz. IV
 

CZĘŚĆ II

Z dziejów hutnictwa
nad Małą Panwią

W poprzednim numerze wspomniano o przebiegu dróg w średniowieczu. Należy dodać, że szlaki prowadzące z południa na północ zmieniły znacznie swoją lokalizację w porównaniu ze średniowieczem a spowodowane to było między innymi założeniem Gór Tarnowskich i Gór Żyglińskich (obecnie Tarnowskie Góry i Miasteczko), wytyczeniem oraz budową w XIX wieku, nowej bitej drogi z Lublińca do Świerklańca, powstaniem innych dróg prywatnych.

Jednym z tych starych szlaków była tak zwana droga bytomska, biegnąca lasem od strony Żyglina do Woźnik. Przekraczała ona Małą Panew na tak zwanym Garbatym Moście. To właśnie w tym miejscu próbuje się osadzić starą kuźnicę Janisza. Znajduje się w tym miejscu niewielkie wzniesienie, na którym stać miały budynki, które dla podniesienia bezpieczeństwa oblane były ówcześnie wodą. Znajdowały się tam w przeszłości także dwa stawy, jeden przy Garbatym Moście a drugi wcześniej, w górze rzeki, na uroczysku „Kuźnik”. Pozostały także w pobliskiej okolicy ślady po wyeksploatowanej rudzie. Dlaczego nic nie wspomniał o niej w swym poemacie Rozdzieński? Prawdopodobnie o niej nic nie wiedział. Minęły już wtedy dwa wieki od chwili wystawienia wspomnianego wcześniej dokumentu.

Więcej o istnieniu hamerni w tych leśnych ostępach mogą dopiero przynieść szczegółowe badania terenowe.

 

 

Strona z dzieła Roździeńskiego z jego domniemanym portretem
 

 
 

Okładka „Officina Ferraria”
 

 
 

Rycina przedstawiająca górnika z „Officina Ferraria”
 

Wiele ciekawych informacji o istnieniu małopanewskich kuźnic przynosi w swych zapisach „Protokolarz miasta Woźnik”, który poczynając od roku 1495, wymienia z imienia wielu kuźników, unaocznia nam procesy tworzenia się szesnastowiecznych zakładów hutniczych w rejonie Woźnik, Lubszy, Koszęcina i Boronowa. Wiele niewykorzystanych jeszcze źródeł do poznania dziejów tego zakątka Białego Śląska, w tym tyczących się górnictwa i hutnictwa, kryją także zbiory przewiezionych do Katowic Archiwów Miejskich Bytomia i Tarnowskich Gór, o czym sam mogłem się naocznie przekonać.

Kuźnica Zielonego - wymieniona została w „Protokolarzu” w 1595 roku (Musioł błędnie datuje na rok 1585) w związku z zrzeczeniem się przez Michała Zielonego praw do kuźnicy boronowskiej Jankowi Sołtyskowi z tejże Borunowskiey Kuznicze. Powstała na gruntach Woźnik, w miejscu gdzie dzisiaj znajduje się sołectwo Zielona (obecnie miasto Kalety), kuźnica była wcześniej własnością jego ojca, Jędrzeja Zielonego. W okresie wojny trzydziestoletniej została prawdopodobnie zniszczona. Wymieniona była ponownie w aktach wizytacji biskupiej z 1720 oraz na mapie Wielanda Homana z 1736 roku. W 1740 roku istniała tam dymarka z kuźnicą. Renesans kuźnicy nastąpił w początkach XIX wieku. Po 1820 roku istniały tam dwie fryszerki oraz młot cajniarski a na początku lat trzydziestych wielki piec, który obsługiwany przez 6 robotników dał w 1834 roku 7299 cetnarów żelaza a fryszerki przy 12 robotnikach 1603 cetnary.

Kuźnica Miodkowska - najstarsze wiadomości o tej kuźnicy, osadzonej w przeszłości na obszarze dawnych gruntów miasta Woźniki a dzisiejszego sołectwa Miotek w gminie miejskiej Kalety, pochodzą ze wspomnianego „Protokolarza” z zapisu z roku 1548. Wtedy to nie wymieniony z imienia Miodek zakupił statek Koruczyński. Nadmienić należy, że Ludwik Musioł, wspólnie z S.Płuszczewskim, w wydanym w 1960 roku „Wykazie zakładów dawnego hutnictwa” podali błędną informację o „Stanisławie z Gmedka” jakoby występującym w zapisie pod rokiem 1484. Ostatecznie okazał się nim Stanisław Pyedka vel Pedka, błędnie odczytany, a występujący także we wcześniejszym dokumencie jako włodarz w Woźnikach. Błędu tego nie popełniono już przy wydaniu „Protokolarza miasta Woźnik”(1972). Najstarszym znanym kuźnikiem z Miotka był Jan Miodek (1558), po którym schedę przejął jego syn Tomasz Fux, a ten w 1585 roku zrzekł się swych praw dziedzicznych na rzecz swego brata Jakuba. Kuźnicę w Miotku wzmiankowała wizytacja biskupia 1720 roku.

Kuźnica Kuczowska - uważana za najstarszą górnośląska kuźnicę, nazwę wywodzi od imienia Kucza - założona została w XIV wieku na gruntach Lubszy. Obecnie sołectwo Kuczów znajduje się w granicach miasta Kalety. W protokolarzu woźnickim wzmiankowana była w 1560 roku.

Cdn.
Bernard Szczech

 

 

  

Hutnictwo

 CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II
CZĘŚĆ III
CZĘŚĆ IV

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa