Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Wyd. Spec.

N U M E R  5   -   1 2   K W I E T N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 6

 

Witamy i Zapraszamy...
700 lat temu
Stanisław Poniatowski
Biały kruk
Za Odrą i Nysą
Dr Tadeusz Zgierski- Strumiłło („Dąb”)
Biskup tarnogórzanom
Rozwój techniki i przemysłu tarnogórskiego
Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków
Śląska Wielkanoc
Człowiek
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939 cz. III
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. II
Rys historyczny  wodociągów cz.IV
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila
Kajzer Wiluś
Tajemnica zaginionej krypty
Skarby szkolnego muzeum
Papierowa historia Czarnej Huty
Tarnogórska prasa cz.II
Sztandar dla 7 Pułku
Poczet śląskich wojewodów
Tarn. Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych cz.II
Śląskie kamienie cz. IV
 

CZĘŚĆ III

Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939

W efekcie wyborów w 1928r. najbardziej opozycyjnym ugrupowaniem wobec sanacji na Górnym Śląsku stała się Chrześcijańska Demokracja (wpłynęła na to osobista wrogość przywódcy chadeków tego terenu Wojciecha Korfantego do nowego wojewody Michała Grażyńskiego). Okazało się, że obóz chadecki ulega rozłamom, wielu dotychczasowych działaczy ChD rozpoczęło współpracę z sanacją. Przykładem zaistniałej sytuacji może być działalność Stanisława Janickiego. 

 

Przywódca śląskiej chadecji - Wojciech Korfanty

Janicki, poseł do Sejmu Śląskiego w miejsce Wojciecha Korfantego, w pewnym momencie wystąpił z klubu ChD i stworzył własny. Po zamachu majowym prowadził opozycyjną działalność wobec rządu, czego kulminacyjnym momentem było jego członkostwo w Komisji Specjalnej, która wsławiła się wnioskiem o odwołanie wojewody Michała Grażyńskiego. W tym czasie Janicki publikował bardzo krytyczne wobec sanatorów artykuły (ukazywały się na łamach opozycyjnej „Polonii”).

Jednak już w 1927r. zaczyna zmieniać swoje poglądy, m.in. popiera ideę ograniczenia autonomii województwa śląskiego. W 1928r. doprowadza do kryzysu w już nieco osłabionej chadecji, tworząc prosanacyjny klub Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji (PSChD) i rozpoczyna otwartą walkę polityczną z Korfantym. Udało mu się przyciągnąć m.in. prezesową związanego z chadecją - Katolickiego Związku Towarzystwa Polek Czesławę Hylową oraz grono jej zwolenniczek. Janicki mimo, że jego ugrupowanie związane było z sanacją, miał zamiar utrzymać pewną samodzielność PSChD. Uparcie podkreślał rolę pewnej samodzielności Śląska, którego tendencje autonomiczne popierał. Nie przewidział jednak wpływów Wojciecha Korfantego w organizacji śląskiej chadecji, który po chwilowym kryzysie zaczął odzyskiwać utracone pola. W efekcie, Janicki zniechęcony, wycofał się z czynnej działalności politycznej. Jego nazwisko pojawia się dopiero w związku z wybuchem II wojny światowej, kiedy to w Sosnowcu we wrześniu 1939r. założył organizację konspiracyjną „Przyszłość”, za co wkrótce zapłacił życiem.

Następnym sprawdzianem wpływów na terenie Górnego Śląska okazały się wybory komunalne z 1929r. Odbywały się one 8 grudnia do gmin wiejskich, 15 grudnia lub 30 marca do gmin miejskich województwa. Sytuacja z poprzednich wyborów powtórzyła się - obóz polski znowu nie był skonsolidowany, natomiast na terenie powiatu tarnogórskiego był jeszcze bardziej skłócony. Oto Polacy wystawiają 7 list (!), Niemcy - 1. Wyniki są jednak zaskakujące: w wyborach do gmin wiejskich 147 mandatów zdobywa strona polska, z tego 127 kandydaci prorządowi, 20 opozycja (5 mandatów ChD); w wyborach do gminy miejskiej - 16 mandatów strona polska (7 ugrupowanie Korfantego), Niemcy - 14.

Wyłoniona w ten sposób rada miejska była miejscem rozgrywek między radnymi sanacyjnymi a radnymi popierającymi Wojciecha Korfantego. Rady gminne powołane w konsekwencji wyborów z 1929 i 1930r. działały aż do wybuchu II wojny światowej, gdyż w grudniu 1933r. Sejm Śląski potwierdził propozycję władz wojewódzkich o przesunięciu wyborów do gmin.

Kolejnym sprawdzianem rzeczywistej siły poszczególnych opcji politycznych miały stać się kolejne wybory o Sejmu Śląskiego w 1930r. ChD wraz z coraz bliższym sobie NPR i częścią endecji utworzyły wspólny blok wyborczy - Katolicki Blok Ludowy, ale nie była to pełna konsolidacja, gdyż wystawiły odrębne listy. Pomimo to opozycja, zwolennicy Korfantego, ugruntowała swoją pozycję - zdobyła 38 mandatów (sanacja tylko 10).

W powiecie tarnogórskim kolejny raz uwidoczniła się siła chadecji. Oto w tym rejonie listę sanacji poparło 18,9% głosujących, natomiast chadecję (Katolicki Blok Ludowy) 29,1%. Posłem do II Sejmu Śląskiego z terenu powiatu został chadek - Paweł Kempka.
Zgodnie z przewidywaniami, Sejm Śląski II kadencji był miejscem zażartej walki politycznej między sanacją a opozycją. Podobna sytuacja miała miejsce zresztą w całym kraju lecz mimo tego wielu było zaskoczonych faktem rozwiązania Sejmu Rzeczypospolitej 30 sierpnia 1930r., a wkrótce potem także i Sejmu Śląskiego, do czego doszło 26 września tego samego roku.

W wyborach do Sejmu RP z 16 listopada 1930r. sanacja zdobyła w powiecie 39,2% głosów (czyli znacznie więcej niż w województwie - 31,9%), Katolicki Blok Ludowy 34,5%. Jeszcze ciekawsza sytuacja nastąpiła w związku z głosowaniu do senatu, które miało miejsce tydzień później. Oto BBWR uzyskało 41% poparcia w powiecie (w województwie 37,5%), gdy tymczasem Blok Katolicko-Ludowy 39% poparcia (w województwie 37,9%). Wyniki te świadczą o osłabianiu wpływów chadeckich. Prawdziwym sprawdzianem miały się stać bliskie wybory do Sejmu Śląskiego.

W kolejnym wyborach do Sejmu Śląskiego, które miały miejsce 23 listopada 1930r. sanacja uzyskała 41,4% głosów, natomiast Katolicki Blok Ludowy z przewodnią rolą chadecji 38,6%. Z ramienia ChD posłami do III Sejmu Śląskiego z powiatu tarnogórskiego zostali: ponownie Paweł Kempka oraz lekarz - dr Bronisław Hager, którzy rozpoczęli swoją działalność od protestów dotyczących nieprawidłowości w przeprowadzaniu wyborów, łamania przez sanację ordynacji wyborczej.

Cdn.
Marlena Karnówka

 

 

  

Chadecja

 CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II
CZĘŚĆ III
CZĘŚĆ IV

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa