Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Wyd. Spec.

N U M E R  5   -   1 2   K W I E T N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 6

 

Witamy i Zapraszamy...
700 lat temu
Stanisław Poniatowski
Biały kruk
Za Odrą i Nysą
Dr Tadeusz Zgierski- Strumiłło („Dąb”)
Biskup tarnogórzanom
Rozwój techniki i przemysłu tarnogórskiego
Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków
Śląska Wielkanoc
Człowiek
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939 cz. III
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. II
Rys historyczny  wodociągów cz.IV
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila
Kajzer Wiluś
Tajemnica zaginionej krypty
Skarby szkolnego muzeum
Papierowa historia Czarnej Huty
Tarnogórska prasa cz.II
Sztandar dla 7 Pułku
Poczet śląskich wojewodów
Tarn. Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych cz.II
Śląskie kamienie cz. IV
 

475 urodziny Tarnowskich Gór

Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków

Przedstawiciele dwóch spośród największych dynastii Europy - Piast i Hohenzollern - byli założycielami naszego miasta. Z faktem tym nierozerwalnie związane są imiona księcia opolskiego Jana II Dobrego i księcia karniowskiego Jerzego von Ansbach. Według tarnogórskich kronikarzy - Jana Nowaka i Józefa Piernikarczyka - stało się to 30 kwietnia 1526 roku.

Pierwsze polskie wydanie „Ordunku Gornego” przez J.Piernikarczyka w 1928r.Jerzy von Ansbach
Ostatni Piast w Opolu

Jan II miał się okazać ostatnim z opolskiej linii Piastów. Gdy umierał jego ojciec Mikołaj I, latem 1476r., przejął rządy w księstwie wspólnie ze swym jedynym żyjącym młodszym bratem Mikołajem II.

Jan II stracił brata w tragicznych okolicznościach 27 czerwca 1497r. Książę opolski oskarżony o zdradę stanu i obrazę majestatu (rzucił się z nożem na królewskiego namiestnika księcia cieszyńskiego Kazimierza II) po osądzeniu przez sąd mieszczan nyskich, został ścięty. Jan w ciągu następnych dziesięciu lat stracił także matkę oraz trzy siostry. Latem 1507r. był już jedynym z opolskich Piastów.


Zamek w Opolu (rycina z XIX wieku)

Fakt, iż sam nieżonaty i bezpotomny spowodował, że skupił się na działaniach na rzecz rozwoju księstwa opolskiego i poszerzaniu jego granic, m.in. za 8 tys. guldenów kupił 22 września 1498r. od Jana z Żerotina ziemię bytomską wraz z zamkiem w Świerklańcu i terenami dzisiejszych Tarnowskich Gór.

W tym samym czasie odkryto na polach koło wsi Tarnowice kruszce. Wkrótce miało to zadecydować o powstaniu nowego miasta.

W 1511r. zawarł ze swym siostrzeńcem, księciem raciborskim Walentym wzajemny układ o dziedziczeniu. Po śmierci jednego z książąt, drugi miał przejąć władzę nad jego ziemiami. Rok później, do układu za namową czeskiego władcy Władysława Jagiellończyka dopuszczono także, królewskiego siostrzeńca, margrabiego Jerzego von Ansbach. Miał on po bezpotomnej śmierci obydwu książąt przejąć ich ziemie.

Hohenzollern

Jerzy poprzez ojca, margrabiego Fryderyka Hohenzollerna spokrewniony był z rodem elektorów brandenburskich, poprzez matkę Zofię Jagiellonkę, jego wujami byli władcy Czech, Węgier, Polski i Litwy.

Na dworze króla Czech i Węgier, swego wuja, Władysława II Jagiellończyka pojawił się Jerzy w 1506r. Dziesięć lat później po śmierci króla został jednym z opiekunów jego syna i następcy Ludwika II Jagiellończyka. W 1523r. za zgodą młodego monarchy, kupił na Śląsku księstwo karniowskie. Coraz częściej przebywał w otoczeniu księcia Jana II.

Nowe miasto

Na początku 1526r. Jerzy otrzymał zgodę na otrzymanie w lenne władanie od księcia opolskiego, ziemi bytomskiej i bogumińskiej.

Książę Jan wydając wiele dokumentów często czynił to razem z margrabią. 30 kwietnia 1526r. wspólnie mieli nadać szybko rozwijającej się na polach między Tarnowicami, Lasowicami i Sowicami osadzie górników, prawa miejskie i przywileje „Wolnego Miasta Górniczego”. Z dnia tego pochodzi dokument przywilejów dla górników. O założeniu miasta tam jednak nie wspomniano. Bardzo prawdopodobnym jest, iż Tarnowskie Góry uzyskiwały swe prawa miejskie w wyniku wielu nadań i przywilejów.


Pierwsza siedziba Urzędu Górniczego
w Tarnowskich Górach

Historyk Władysław Dziewulski twierdzi, że Tarnowskie Góry powstały z inicjatywy Jerzego, bo nie lubił Bytomia - jedynego wtedy miasta w okolicy. W liście do wuja, króla Polski Zygmunta I Starego, wręcz przyjął tytuł „księcia Tarnowskich Gór” (niem. Herzog von Tarnowitz), pomijając godność „pana Bytomia”. Dawni tarnogórzanie o tym pamiętali i w swych księgach zapisali: „Georg marggraf von Brandenburg alß fundatore dieser Stadt vorhanden”.

Przywileje dla poddanych

Najsłynniejszym z dokumentów wspólnie wydanym przez Jana i Jerzego był „Ordunek Gorny” z listopada 1528r. zawierający 72 art. kodyfikujące prawo górnicze. Po raz pierwszy wymieniono tam z nazwy Tarnowskie Góry oraz władze osady: burmistrza, wójta, radę i ławę miejską. Dokument ten stał się podstawą praw i wolności górników oraz wzorem dla wielu innych podobnych ustaw.

W 1529 roku nadał książę Jan władzom górniczym (sprawującym także funkcje administracyjne) prawo do pieczęci. W jej wizerunku znalazło się złote skrzydło oraz narzędzia górnicze (dziś w herbie Tarnowskich Gór).

W 1531r. Jan II wydał wielki przywilej ziemski dla księstwa opolsko-raciborskiego (tzw. przywilej Hanuszowy). Była to prawie konstytucja dla ziem Górnego Śląska.

Wiosną następnego roku - 27 marca 1532 - książę Jan II zmarł. Podobno już za życia często księcia nazywano dobrym. Współcześnie stało się to jego przydomkiem.

Jerzy Pierwszy

W 1532r. po śmierci księcia Jana miał przejąć we władanie księstwo opolsko-raciborskie. Nowy władca Czech i pan Śląska, Ferdynand I Habsburg nie lubił Hohenzollernów i ociągał się z oddaniem sukcesji Jerzemu. Robił to na tyle długo, że zdołał wywieźć z Opola wszystkie nagromadzone tam skarby.

W 1541r. Jerzy interweniował w spór między Bytomiem i Tarnowskimi Górami o dochody z wag. Nakazał bytomianom przekazywanie połowy swych zysków tarnogórzanom.

Zmarł tuż po świętach Bożego Narodzenia w 1543r. w rodzinnym Ansbach. Jego dziedzicem i drugim panem Tarnowskich Gór został jedyny syn, zaledwie pięcioletni Jerzy Fryderyk.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa