Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Wyd. Spec.

N U M E R  5   -   1 2   K W I E T N I A   2 0 0 1 r.

 Montes Nr 6

 

Witamy i Zapraszamy...
700 lat temu
Stanisław Poniatowski
Biały kruk
Za Odrą i Nysą
Dr Tadeusz Zgierski- Strumiłło („Dąb”)
Biskup tarnogórzanom
Rozwój techniki i przemysłu tarnogórskiego
Piast i Hohenzollern - założyciele miasta Gwarków
Śląska Wielkanoc
Człowiek
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-1939 cz. III
Z dziejów hutnictwa nad Małą Panwią cz. II
Rys historyczny  wodociągów cz.IV
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila
Kajzer Wiluś
Tajemnica zaginionej krypty
Skarby szkolnego muzeum
Papierowa historia Czarnej Huty
Tarnogórska prasa cz.II
Sztandar dla 7 Pułku
Poczet śląskich wojewodów
Tarn. Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych cz.II
Śląskie kamienie cz. IV
 

Sławni na tarnogórskiej ziemi cz.II

Stanisław Poniatowski

Polski książę, bratanek króla
Stanisława Augusta
 


M.Bacciarelli, Stanisław August w stroju koronacyjnym
 

Poniatowscy byli arystokracją bardzo świeżej daty. Zaledwie dziadek Stanisława, też Stanisław, był pierwszym senatorem w rodzie. Najpierw zrobił karierę w armii, wpierw szwedzkiej, później także polskiej. W senacie zajął najważniejsze krzesło senatora świeckiego, tj. kasztelana krakowskiego. Wielkim sukcesem było także jego małżeństwo z księżniczką Konstancją Czartoryską.

Rodzina jego żony zdobywała ogromne wpływy w Rzeczypospolitej i stworzyła nawet swoje własne stronnictwo - „Familię”. Czartoryscy to potomkowie w prostej linii wielkiego księcia Litwy Giedymina i bracia stryjeczni Jagiellonów.

Ukoronowaniem - i to dosłownym - kariery rodu była elekcja Stanisława Antoniego, trzeciego syna kasztelana krakowskiego, w 1764r. na króla Polski i wielkiego księcia Litwy. Bardziej o wyborze zdecydowały chyba osobiste - a nawet bardzo osobiste - koneksje Stanisława Augusta (takie imię przybrał po koronacji) u imperatorowej Rosji, Katarzyny II. Mieli wspólne wspomnienia z alkowy.

Rodzina

Stanisław był bratankiem króla i synem jego starszego brata Kazimierza. Ojciec niezbyt kształcony był za to dzielnym żołnierzem. Matka Apolonia Ustrzycka pochodziła ze średniej szlachty. Jej atutem był spory posag.
 


Stanisław Poniatowski
 

Stanisław urodził się dziesięć lat przed wyborem stryja na króla. Był ponoć dzieckiem wyniosłym i chłodnym, opanowanym i gospodarnym aż do granic skąpstwa. W przeciwieństwie do ojca zdobył sporą wiedzę. Dużo podróżował.

Następca tronu?

W 1764r. jemu i całej rodzinie, polski sejm nadał tytuł książąt. Stanisław August upatrzył go sobie na następcę.

 

Wedle tych planów miał zostać królem Polski i wielkim księciem Litwy Stanisławem III. Niestety młody książę nie bardzo był chętny do udzielania się w życiu publicznym.

Król dał mu kilka dochodowych królewszczyzn - dóbr królewskich, z których dochody częściowo szły do kieszeni dzierżawcy. Jego rozsądna gospodarka, zakładanie manufaktur, itp. pomogła mu stać się człowiekiem bardzo bogatym, zresztą jedynym z rodziny.
W Tarnowskich Górach

Do miasta Gwarków trafił 22 sierpnia 1784r. podczas jednej ze swych wielu podróży po Europie. W swoim diariuszu opisał wizytę: „...Droga z Raciborza do Tarnowitz większą częścią jest piaszczysta, przerzucają się bory. Wsie, budowle onych, bydło i konie robocze - wszystko zgoła na kształt taki, jak i w Polszcze. Wyjazd z Tarnowitz o godzinie wpół do szóstej. Lasem jedzie się sosnowym i piaskami trzy mile do wsi, w której stacja Psara nazwanej, należącej do grafa Pückler. Pół mile za nią granica Polska i pierwsza wieś nazwana Polska Wola, należąca do Chrzanowskiego.

W okolicy Tarnowitz jest wiele pieców żelaznych; rachują, że im zwyczajnie piec wysoki czyni trzy do czterech tysięcy talarów intraty, ale jest tyż wiele pieców i mniejszych, które u drugich rudę kupują. Używają dosyć powszechnie węgla, któren zdaje się dosyć obfity. W tej okolicy najlepsza ruda i dosyć znaczne roboty są grafa [Erdmanna Gustawa] Henkla [von Donnersmarcka ze Świerklańca], któren z nich ma mieć do 16000 talarów intraty. Rudy błotnistej nie topią, wszystko ruda górna, jako próbki okazują. Z dyspozycji królewskiej pan [Fryderyk Wilhelm von] Reden i administracja min na nowo tutaj osadzona już wynalazła wiele pięknego ołowiu i trzymającego powszechnie do 5 łutów srebra w cetnarze, Król [pruski] chce te roboty udoskonalić, wodę opuścić, a potym partykularnym oddać wziąwszy dla siebie bonifikację wydatku. Ten ołów znajduje się w minach Tarnowitz pod kamieniem i ziemią”

Z Polski w Europę

W czasie Sejmu Wielkiego działał w stronnictwie królewskim. Nawet uczestniczył w przygotowaniach prac parlamentu. Nie wierzył jednak w powodzenie Konstytucji 3 Maja. W 1791r. złożył wszystkie urzędy i wyjechał z kraju.

W Petersburgu spotkał się z królem po jego abdykacji. Po śmierci stryja wystąpił z pretensjami jako jego wierzyciel.

Po wyjeździe z Polski najpierw przebywał w Austrii, potem osiadł w Rzymie. Sprzedał wszystkie swoje dobra w kraju i całość fortuny przeniósł do Włoch.

Wielka miłość

Naprzeciw jego pałacu mieszkała sobie szewcowa - Kassandra Lucci. Jej mąż często podpity awanturował się. Po jednej z takich kłótni szewcowa schroniła się w pałacu Stanisława. Książę udzielił jej pomocy, a wkrótce zapałał - ze wzajemnością - wielkim uczuciem. Efektem było kilkoro dzieci.
Papież nie udzielił rozwodu szewcowej. Dwie córki i troje synów było zatem potomstwem nieślubnym. Mogli odziedziczyć nazwisko, ale na pewno nie tytuł książęcy.

Książęta di Monte Rotondo

Około 1820r. przeniósł się do Toskanii, gdzie nabył dobra Monte Rotondo. W 1830r. po śmierci męża, Kassandra nareszcie mogła zostać żoną Stanisława. On sam zmarł trzy lata później. Był ostatnim, któremu przysługiwał polski tytuł książęcy.

Jego córki wyszły za mąż za włoskich arystokratów. Jedna z wnuczek margrabianka Maria Anna di Ricci została żoną słynnego Aleksandra Walewskiego, naturalnego syna cesarza Napoleona I i Marii Walewskiej.

Synowie Stanisława, Karol i Józef Michał w 1848r. uzyskali tytuł książęcy. Odtąd ich nazwisko brzmiało: Poniatowski książę di Monte Rotondo.

Żołnierz i minister

Daleki potomek Józefa Michała, książę Andrzej zgłosił się w 1940r. (miał wówczas 19 lat) do Pierwszego Pułku Pancernego Brygady gen. Stanisława Maczka. Razem z nią przedostał się do Anglii, a potem walczył w 1944 i 1945 r. na froncie zachodnim. Zginął na polu chwały 22 stycznia 1945r.

Jego brat stryjeczny książę Michał był w latach 70-tych francuskim ministrem, najpierw zdrowia i opieki społecznej, później spraw wewnętrznych. Choć są obywatelami Francji, wiedzą, że mają polskie korzenie.

Artur Kozłowsk

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa