Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

N U M E R  4   -   2 1   G R U D N I A   2 0 0 0 r.

 Montes Wyd. Spec.

 

Święta końca wieku
Przebywał tu Józef Wybicki
Książęcy nagrobek - odnaleziony
800 lat temu
Kolęda w magistracie
Dr Bronisław Hager
Do czytania i oglądania
Huta Sowicka
Dom Pod Lipami
Saskie wizyty i tarnogórskie rachunki
Alfred Karch - kamilianin niezwykły
Dworzec kolejowy
Robert Kurpiun - zapomniany pisarz
Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-39 cz. II
Tarnowskie Góry - miastem turystycznym. Koncepcja z lat 30- tych
Mistrzowie chleba i ciastek
Rys historyczny  wodociągów cz.III
Hotel z górniczą przeszłością
Bractwo Św. Barbary
Tarnogórska prasa
Plebiscyt 1921r. w Tarnowskich Górach
Kuźnica nauczycielskich kadr
Wojciech Korfanty
Między Polakami a Niemcami
Repty Norbertanów
Pytanie o przyszłość
Gmina Ożarowice
Śląskie kamienie cz. III
 

CZĘŚĆ II

Chadecja na ziemi tarnogórskiej w latach 1922-39

Wyraźne przegrupowanie sił politycznych nastąpiło w wyniku przewrotu majowego. Sytuacja ta nie ominęła także województwa śląskiego, z racji silnej tu do tej pory pozycji chadecji i działalności Wojciecha Korfantego, lecz jeszcze bardziej z powodu mianowania na stanowisko wojewody śląskiego osobistego przeciwnika Korfantego - Michała Grażyńskiego.

Nowy wojewoda, blisko związany z Józefem Piłsudskim, stał od tej pory w centrum rozgrywek politycznych, których celem , w sposób szczególny, stała się eliminacja wpływów chadecji, a zwłaszcza samego Korfantego na Górnym Śląsku. Zwolennik Korfantego, Bronisław Hager, osoba przecież o pojednawczych poglądach, tak maluje portet nowego wojewody:

[...]" Grażyński stał się grabarzem jedności narodowej, pod wodzą Korfantego objawionej w plebiscycie i powstaniu, a przed tym w dwudziestoletniej ciężkiej pracy, która dopiero stworzyła warunki pod sukces plebiscytu i zwycięstwo powstania... [...]

 
 

Legitymacja plebiscytowa
Emila Gajdasa


Grażyński bowiem chciał równocześnie zwerbować Górnoślązaków do służby Piłsudskiemu, a tego nie chciał Korfanty.

 I dlatego Grażyński spiskował od samego początku przeciwko wodzowi polskiego ludu śląskiego i przeciwko Śląskowi; bo Ślązak chciał się bić za Polskę i o Polskę, a Piłsudskiemu Ślązak nie dałby nawet głosu przy wyborach ...".

Bardzo ostry to pogląd, jednak w tym czasie nieodosobniony. Trzeba brać wzgląd, że dla wielu Polaków sposób w jaki Piłsudski przejął rzeczywistą władzę w państwie, był szokujący. Dla przedstawicieli opozycji Michał Grażyński był zausznikiem Naczelnika, a jego działalność była pojmowana jako praca bardziej dla określonej grupy - sanacji, niż dla ogółu. Zdanie takie podzielał Hager, pisząc:

[...]" Bo służba Narodowi i Jego państwu jest patriotyzmem, a służba osobie przez dużą większość Narodu nieuznanej -jest serwilizmem...".

O stosunku Hagera do Piłsudskiego świadczy nawet fakt kwestionowania przez niego dnia 11 listopada jako Święta Narodowego. Hager był zdania, iż z datą tą nie wiąże się żadne istotne dla Polaków wydarzenie, jedynie przybycie Piłsudskiego do Warszawy i nadanie mu przez Radę Regencyjną naczelnego dowództwa nad wojskami polskimi, zaś rzeczywistym Świętem Narodowym jest święto Trzeciego Maja.

W pół roku po przewrocie majowym, 14 listopada 1926 roku, odbyły się na Górnym Śląsku wybory komunalne, które jasno pokazały, jak skłócona jest strona polska, która w powiecie tarnogórskim wystawiła aż 6 list wyborczych, wśród których najważniejszą była lista Polskiego Zjednoczenia Stronnictw Chrześcijańskich (zwana też Blokiem Narodowym, ChD, endecja, NPR). Blok Narodowy uzyskał 36% głosów i 89 mandatów w powiecie. Trzeba jednak podkreślić, że Niemcy, którzy przystąpili do tych wyborów solidarni, zdobyli 40% poparcia, a w samym mieście Tarnowskie Góry 17 mandatów na 30 (8 Blok Narodowy). Potwierdzało to tylko znany powszechnie fakt, że ludność polska przeważała w gminach wiejskich powiatu, lecz nie w samym mieście.

Pierwsze wybory parlamentarne po wprowadzeniu rządów sanacji miały miejsce w 1928 roku. Wybory do Senatu odbyły się 11 marca. Chadecja, występująca jako Polski Blok Katolicki zobyła w powiecie tarnogórskim 21,6% głosów (w województwie 18,8%). Sytuacja podobna miała miejsce w wyborach do Sejmu z 16 marca 1928 roku, kiedy to chadecja w powiecie tarnogórskim otrzymała więcej głosów niż w województwie (powiat 25,6%, województwo śląskie 19,5%). Jednak posłem na Sejm RP z Tarnowskich Gór nie został przedstawiciel chadecji lecz mniejszości niemieckiej-Hugo Nowak.

Mimo nadal silnej pozycji chadecji w powiecie, coraz większą rolę zaczęły odgrywać ugrupowania prosanacyjne. Oparciem dla sanacji zaczęły być również ugrupowania kobiece. Aktywnie działającą na Gónym Śląsku organizacją był Związek Towarzystw Polek. W 1927 roku na 60 kół tej organizacji w województwie śląskim aż 10, zrzeszających 660 członkiń, istniało w powiecie tarnogórskim. Lecz w tym samym roku doszło do rozbicia tego, do tej pory prochadeckiego, związku na : prosanacyjny Związek Towarzystw Polek (późniejsze Towarzystwo Polek) oraz prochadecki Związek Katolickich Towarzystw Polek. W latach 1927 -1939 największe wpływy w tarnogórskiem zdobyło sobie Towarzystwo Polek, głównie dzięki działalności przewodniczącej Zarządu Powiatowego - Władysławie Korolowej, żonie starosty Józefa Korola.

Marlena Karnówka
Cd w następnym numerze

 

 

  

Chadecja

  CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II
CZĘŚĆ III
CZĘŚĆ IV

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa