Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

N U M E R  2   -   2 1   C Z E R W C A   2 0 0 0 r.

 Montes Nr 3

 

Dziękujemy
Studnia
Józef Piernikarczyk
Chadecja na terenie powiatu tarnogórskiego w latach 1922 - 1939
Szkoła Raciborzanek
Rys historyczny  wodociągów cz.I
Drugie powstanie śląskie na ziemi tarnogórskiej
Gmina Tworóg
Tarnogórscy mieszczanie
O wieżach, pamięci i spełnianiu się marzeń
Wędrówki płyt nagrobnych
Zapiski z dziejów miasta
Piwo Tarnogórskie
Tarnogórskie Orkiestry
Źródło młodości
Banknoty zastępcze Tarnowskich Gór
Ulica Krakowska
Śląskie kamienie cz. II
 

Notgeldy

Banknoty zastępcze
Tarnowskich Gór

Wybuch I wojny światowej zaowocował w Niemczech masowym pojawieniem się pieniądza zastępczego. Już w sierpniu 1914 roku z obiegu praktycznie znikły złote i srebrne monety o nominałach od 1\2 do 20 marek.

Ściągnięciem kruszcu z rynku zainteresowane było samo państwo, chcąc zwiększyć swoje rezerwy złota. Tymczasem zaistniały brak podstawowych nominałów pieniądza utrudniał prowadzenie wszelkich rozliczeń finansowych, jak też normalne zakupy mieszkańców. Władze samorządowe chcąc jakoś zaradzić zaistniałym problemom, już w sierpniu 1914 roku wprowadziły na lokalny rynek własny, prowizoryczny pieniądz zastępczy, najczęściej w postaci papierowych bonów zwanych notgeldami.

Przykładem magistratów miejskich i zarządów gmin poszły również większe zakłady przemysłowe. Choć nie było to w pełni legalne, władze państwowe jednak tolerowały to zjawisko pilnując jednak aby nie dochodziło do nadużyć.

Ten pierwszy pieniądz zastępczy o ograniczonym czasowo i terytorialnie zasięgu, został wykupiony przez emitentów praktycznie do końca 1914 roku. Następnie na jakiś czas zjawisko to praktycznie zanikło, aby ponownie pojawić się w 1916 roku i trwać już nieprzerwanie aż do początku 1924 roku.

Niemcy nie były dostatecznie przygotowane do prowadzenia długotrwałych działań wojennych i dlatego właśnie w 1916 roku pojawiły się zastępcze, niskonominałowe pieniądze lokalne ( brąz i nikiel z których mennice wcześniej biły drobne fenigi potrzebne były do produkcji broni). Bezpośrednio po wojnie nastąpiło w całym kraju rewolucyjne wrzenie, co nie miało dobrego wpływu na stabilizację waluty niemieckiej, zwłaszcza że liczono się też z wypłatą dużych odszkodowań wojennych, szczególnie na rzecz Francji. W latach 1920-1921 rozwinęło się szeroko kolekcjonerstwo pieniądza tego typu, co samorządy wykorzystały do pozyskania dodatkowych środków na swoje potrzeby. Ówczesne emisje służyły też celom propagandowym, jak też reklamowym.

Później nastąpił okres hiperinflacji i znowu lokalny pieniądz okazał się niezbędny, jako że wytwórnie państwowe i banki wręcz nie nadążały z produkcją i rozprowadzeniem państwowych banknotów, których realna wartość szybko się zmniejszała. Definitywny kres temu zjawisku położyła dopiero reforma marki niemieckiej w 1924 roku.

Na terenie miasta Tarnowskie Góry i powiatu tarnogórskiego również wielokrotnie pojawiał się w tym czasie pieniądz zastępczy. Prym w tym wiódł magistrat ale w tyle nie pozostawały też gminy oraz lokalni przedsiębiorcy.

Już w 1914 roku magistrat wprowadził do obiegu bon o nominale l marki. Prawdopodobnie cała ta emisja została jeszcze w tym roku wykupiona i fizycznie zniszczona. Do kolejnych edycji bonów miejskich doszło dopiero w 1917 roku. Tym razem były to nominały 10,25,50 fenigów. Początkowo drukowano je na kolorowym płótnie introligatorskim, a później na kolorowych kartonikach. Na rynku kolekcjonerskim spotyka się dziś odmiany tych walorów, co pozwala przypuszczać, że sukcesywnie wprowadzano je do obiegu przynajmniej do końca 1918 roku, zastępując stare emisje nowymi. Możliwe, że część tych walorów była w obiegu na lokalnym rynku jeszcze bezpośrednio po wojnie, choć wtedy na terenie miasta i powiatu funkcjonowały pieniądze wyemitowane specjalnie dla potrzeb Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Najczęściej spotykanymi dzisiaj notgeldami Tarnowskich Gór jest niskonominałowa seria z 1921 roku. Już o cechach prawie wyłącznie propagandowych i reklamowych. Ich znaczenie dla lokalnego obiegu pieniądza było niewielkie ale pozwoliło na podreperowanie finansów kasy miejskiej, gdyż ludność trzymała je na pamiątkę, no i trafiły też do licznej rzeszy kolekcjonerów w całych Niemczech. Na tym zakończyła się działalność emisyjna tarnogórskiego magistratu. Z uwagi na zmianę przynależności państwowej na tym terenie, nie ukazały się już walory okresu niemieckiej hiperinflacji. W samym mieście jednak nie tylko samorząd emitował własny pieniądz lokalny. W latach 1920-1921 uczyniły to też firmy Alfreda Adolpha, Hermanna Mitschkowskiego, oraz Związek Spożywców i Związek Oszczędnościowo-Kredytowy.
Podobnie, także gminy powiatu tarnogórskiego jak: Radzionków, Świerklaniec, Kozłowa Góra i Mikulczyce mogą dziś pochwalić się tym, że w czasie I wojny światowej emitowały własne pieniądze w postaci bonów. Temat pieniądza lokalnego (bonów lub monet) wart jest dziś szczególnej uwagi specjalistów, jak też szerokiej popularyzacji.

Te walory wiele przecież nam mówią o całym dziesięcioleciu historii Górnego Śląska, są wręcz namacalnym świadectwem tych dziejów.

Stanisław Wątroba
Przykłady notgeldów tarnogórskich ze zbiorów autora

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa