Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

N U M E R  1   -   2 1   K W I E T N I A   2 0 0 0 r.

 Montes Nr 2

 

Zapraszamy
Kościół Jubileuszowy
Rok Katyński
Jan Nowak
Jak to z wodociągami bywało
Uwag kilka do herbu "naszego"...
Początki Górnego Śląska
Na skrzyżowaniu
europejskich szlaków
Tarnogórskie jarmarki
Tarnowskie Góry
w oczach podróżnych
Wieloma językami mówili
Sedlaczkowe wino
Napoleoński epizod
O tym jak w Tarnowskich Górach pieniądze fałszowano
Porcelanowe obrazki
Zachwyt w sercu Europy
Semper fidelis
I Powstanie Śląskie
w Powiecie Tarnogórskim
Pamiątki powstańcze
w zbiorach Muzeum
w Tarnowskich Górach
Internetowy Górny Śląsk
Śląskie kamienie cz. I
Pierwsze stulecia
tarnogórskich chrześcijan

 

 

 

 

Pamiątki powstańcze
w zbiorach Muzeum
w Tarnowskich Górach

Kolekcje muzealne poświęcone powstaniom i plebiscytowi na Śląsku zaczęły powstawać już w kilka lat po powstaniach i odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Gromadzono głównie dary i depozyty weteranów powstań i działaczy plebiscytowych. Znaczące zbiory z tego okresu posiadało Muzeum Śląskie w Katowicach.

Zbiory te uległy jednak prawie zupełnemu rozproszeniu i zniszczeniu podczas II wojny światowej. Po wojnie, w wyniku prowadzonych poszukiwań w wielu muzeach śląskich powstały znaczące zespoły pamiątek z lat 1919 - 1921.

Sztandar powstańczy
z Dąbrówki Wielkiej, 1919r. - ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach.

W Muzeum w Tarnowskich Górach, które powstało w 1958 roku również zaczęto gromadzić pamiątki powstańcze. Nieliczny początkowo zbiór powiększony został znacznie w latach 1970 - 1971. Ogłoszony został wówczas konkurs, którego celem było, jak informował wydany z tej okazji afisz zebranie i zgromadzenie w Muzeum pamiątek okresu "prac i walk o przyłączenie -Śląska do Polski". Wśród blisko 100 pamiątek do Muzeum trafiły wówczas również te najcenniejsze i najrzadziej spotykane w muzeach - sztandary i broń powstańcza. Przekazali je na konkurs sami żyjący jeszcze wówczas uczestnicy powstań śląskich bądź członkowie rodzin nieżyjących już powstańców. Wilhelm Kochanek z Repecka przekazał m.in. kolbę z karabinu, z którym walczył w czasie III powstania śląskiego. W latach okupacji hitlerowskiej karabin ukrył w rzece Stole. Odnaleziono go podczas melioracji rzeki w 1959 roku. Drugim egzemplarzem broni jest bagnet, który zdobył w III powstaniu. W latach okupacji hitlerowskiej przechowywał go jako cenną pamiątkę, na strychu swego domu. Warto dodać, że broń powstańcza, jako obiekt muzealny - tzn. posiadająca wiarygodną dokumentację, iż była użyta w powstaniach, już w okresie międzywojennym stanowiła najmniej liczną grupę eksponatów w porównaniu do eksponatów innego rodzaju.

W zbiorach Muzeum znajduje się fotografia, przedstawiająca grupę powstańców, wśród których znajduje się Wilhelm Kochanek, z wyżej wspomnianym karabinem w ręce. Cennymi pamiątkami narodowymi są dwa sztandary powstańcze. Podobnie jak broń i inne eksponaty w zbiorach z okresu powstań śląskich i plebiscytu, w czasie okupacji hitlerowskiej przechowywane były w dramatycznych okolicznościach, często z narażeniem życia tych, którzy je ukrywali. Sztandar powstańczy z Sowic (obecnie dzielnica Tarnowskich Gór), wykonały latem 1919 roku kobiety i dzieci z Sowic, m.in. siostra i córki uczestnika powstań śląskich, Franciszka Zawiśloka. Przy sztandarze tym odbywało się zaprzysiężenie powstańców z Sowic i okolicy. Słowa, które Franciszek Zowiślok polecił wyhaftować na sztandarze "Ojcyzno moja gdy cię mogę wspierać nie żal mi cierpieć nie żal mi umierać", zostały potwierdzone jego życiem i śmiercią. Zmarł w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Mauthausen, w 1943 roku. Przed aresztowaniem, w 1939 roku ukrył sztandar na strychu swego domu rodzinnego. O miejscu ukrycia nie wiedziała nawet najbliższa rodzina. Odnaleziony został przypadkowo, podczas remontu budynku w 1947 roku. Do muzeum w Tarnowskich Górach sztandar przekazała żona Franciszka Zawiśloka, Maria. Sztandar powstańczy z Dąbrówki Wielkiej wykonany został w 1919 roku, "dla braci powstańców", przez siostry Marię i Martę Mach. Jedna z nich, Maria, przechowywała go w ukryciu w czasie okupacji hitlerowskiej, a wiele lat później, na wiadomość o konkursie, przekazała go do zbiorów muzeum w Tarnowskich Górach. Pozostałe pamiątki w kolekcji Muzeum związane z okresem powstań śląskich i plebiscytu, to przede wszystkim zdjęcia, w tym z pogrzebu powstańców w Świerklańcu i Dobrodzieniu, oraz materiał propagandowy z okresu plebiscytu (plakaty, afisze, pocztówki nalepki, ulotki), jak również dokumenty wydawane przez władze plebiscytowe i powstańcze.

Teresa Nogaj

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa