Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 19

N U M E R  2 0  -   K W I E C I E Ń   2 0 0 6 r.

 

 

Wypędzenie ks. Jezuitów
Anhalt, Hessen, Sachsen
Nowa książka Andrzeja Kanclerza
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach      cz. VII
Synowie Izraela                  w Tworogu cz.II
Głód i mór w roku 1737
Lekarz na wózku
Koniec legalnej opozycji
Jasne wzruszenia...
Ks. Jan Twardowski - tarnogórzanin
Kiedy myślimy o kimś, zostając bez niego
Doktorat Honoris Causa dla Profesora Jana Miodka
Ścieżka na wspólnej drodze
Zasługi hrabiego Fryderyka von Redena dla rozwoju Górnego Śląska i Tarnowskich Gór
Dawne dzieje kamienicy „Pod Lipami”
Powroty do  „Staszica”
Sesja specjalna Rady Miejskiej
Cenne dzieło tarnogórskiego Muzeum
Serdeczni dla niepełnosprawnych
Muzyczne portrety - rodzina Walisko
Miodowa danina
 

 

Koniec legalnej opozycji

Polskie Stronnictwo Ludowe w powiecie tarnogórskim w latach 1946 – 1947

Po zakończeniu II wojny światowej władzę w Polsce przejęli komuniści. Początkowo jednak istniała szansa – przynajmniej w teorii – przywrócenia ustroju demokratycznego. W latach 1946 – 1947 jedyną legalnie działającą opozycją polityczną, było Polskie Stronnictwo Ludowe, którego prezesem był wicepremier Stanisław Mikołajczyk. Wokół tej partii skupiali się wszyscy zwolennicy prawdziwej demokracji, przeciwnicy faszyzmu i komunizmu.
 


Prezes PSL - Stanisław Mikołajczyk

Tzw. „mikołajczykowskie” PSL na terenie powiatu tarnogórskiego powstało w wyniku rozłamu w Stronnictwie Ludowym (SL) z końcem 1945 r. podczas zebrania Powiatowego Zarządu tej partii. Inicjatorami rozłamu byli Lucjan Malski, Zygmunt Gawłowski i A. Krobicki. Powiatowy Zarząd PSL (PZ PSL) w Tarnowskich Górach ukonstytuował się 13 I 1946 r. Prezesem został adwokat Stanisław Macha, sekretarzem Bolesław Drabek, a członkami zarządu byli: Dziunikowski, Stefan Opala, Marian Kuzior i Kazimierz Smoła (Smolka?). Siedziba PZ PSL i jego redakcji mieściła się w budynku restauracji Michała Zająca przy ul. Strzeleckiej. PSL w całym powiecie liczyło łącznie ok. 3 tys. członków, z tego w samych Tarnowskich Górach ok. 600. Były to liczby imponujące, zważywszy, że wedle spisu z 1946 r. powiat tarnogórski liczył niespełna 104 tys. mieszkańców.
 

Powstały też lokalne koła PSL w: Tarnowskich Górach, Starych Tarnowicach, Pniowcu, Rybnej/Strzybnicy, Miasteczku Śl., Reptach Śl., Piekarach Rudnych, Nakle Śl., Piekarach Śl., oraz w Dąbrówce Wielkiej (dzielnica Piekar Śl.). W ramach kół w Tarnowskich Górach i Nakle Śl. powstały sekcje kobiece kierowane przez dyrektorkę Liceum Pedagogicznego w Tarnowskich Górach Anielę Gralakową. Wedle danych Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP), największymi sympatykami PSL w powiecie byli nauczyciele szkół powszechnych i średnich, oraz młodzież licealna.

3 V 1946 r., w rocznicę uchwalenia pierwszej polskiej konstytucji PSL zorganizowało szereg demonstracji. W Tarnowskich Górach nielegalną uroczystość czynnie poparł miejscowy garnizon i duchowieństwo. Skandowano m.in. „Niech żyje Mikołajczyk”, „Precz z Bierutami, Gomułkami” itp. Demonstracja ta została rozpędzona przez oddziały PUBP, które użyły broni palnej, podobno strzelając w powietrze. Tego typu zajścia miały miejsce także w Bobrownikach Śl. i Suchej Górze. Wkrótce do PSL zaczęli wstępować wszyscy, którzy stali w opozycji do komunistów i ich polityki.


Propagandowy plakat epoki PRL-u
Źródło: www.socjalizm.boo.pl

30 VI 1946 r. odbyło się w Polsce tzw. referendum ludowe, w którym głosujący mieli odpowiedzieć na trzy pytania, dotyczące likwidacji Senatu RP, utrzymania granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej, oraz socjalistycznego ustroju gospodarczego. Dla PSL i innych partii była to próba sił przed wyborami parlamentarnymi. Polska Partia Robotnicza (PPR) i inne od niej uzależnione ugrupowania nawoływały do głosowania 3 razy „tak”, zaś PSL – na pierwsze pytanie „nie”, a na dwa pozostałe „tak”. Wedle tarnogórskiego PUBP „agitacja [PSL] była tak zażarta, że pociągnęła za sobą poważną część miejscowego społeczeństwa. Nagonka ta była skierowana przeciwko Związkowi Radzieckiemu i PPR, zarzucając jej, że […] jest gniazdem wszystkich przestępców niemieckich, którzy chcąc uniknąć kary, schronili się w PPR”. Wyniki głosowania potwierdziły, że PSL dysponuje największym elektoratem. Dla komunistów był to sygnał do rozpoczęcia bezpardonowej walki z tym ugrupowaniem.

W drugiej połowie 1946 r. członkowie PSL z terenu powiatu wnosili zażalenia do Sądu Najwyższego przeciwko terrorowi stosowanemu przez PUBP. Wielu członków i sympatyków PSL było związanych ze zwalczaną przez władze komunistyczne organizacją Wolność i Niezawisłość (WiN). Kilku z nich po wykryciu przez PUBP zostało skazanych na 5 lat więzienia. PUBP w Tarnowskich Górach ponadto „zlikwidował bandę terrorystyczną pod dowództwem członka PSL Kuziora Mariana pseudo »Orzeł«, członkowie której wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego zostali skazani na karę więzienia do lat 15-tu. Dowódca ich zbiegł przed aresztowaniem i w okresie amnestyjnym ujawnił się. Pomimo to nie zaprzestał swej działalności i w listopadzie 1947 r. został zastrzelony przez UB Zawiercie podczas obławy na bandę, której był członkiem”. Tymczasem 25 VIII 1946 r. w Tarnowskich Górach miało się odbyć poświęcenie sztandaru PSL. Uroczystość została jednak przerwana, gdyż na skutek prowokacji doszło do bójki wśród zebranych, w wyniku której zdemolowano lokal ZP PSL, tzn. restaurację M. Zająca, którego zresztą dotkliwie pobito. Grupa prowokatorów wtargnęła do też mieszkania S. Machy. Także w Reptach pobito 5 członków PSL. Tego samego dnia na podobne zebranie w Miasteczku Śl. wkroczył komendant miejscowego posterunku Milicji Obywatelskiej wraz ze swym zastępcą. Po wylegitymowaniu wszystkich obecnych, zebranie zostało rozwiązane. Ponadto w tym samym miesiącu S. Macha został pozbawiony członkostwa w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, zastąpił go członek SL – Zygmunt Gawłowski.

Jesienią 1946 r. rozpoczęła się kampania wyborcza do zaplanowanych na 19 I 1947 r. wyborów do Sejmu Ustawodawczego RP. Wcześniejsze sondaże zapowiadały, że PSL może liczyć na sukces. W związku z tym komuniści zaostrzyli „zasady gry”. M.in. opracowano wiele metod fałszowania wyników wyborów, np. bezprawnie i bezpodstawnie pozbawiając prawa głosu licznych sympatyków PSL, drogą szantażu i zastraszenia wymuszając na wyborcach rezygnację z głosowania na tę partię. W Tarnowskich Górach niejakiemu Kryjanowskiemu udało się 3 XII 1946 r. podsłuchać obrady komisji wyborczej PPR. Kryjanowski został później zdemaskowany, przypłacając to utratą pracy. Wśród członków tego zebrania byli m.in. burmistrz Tarnowskich Gór, prezes Miejskiej Rady Narodowej oraz kierownik Powiatowego Urzędu Repatriacyjnego. Członkowie zebrania dyskutowali nad planem wykreślenia z list wyborczych ok. 30% uprawnionych do głosowania pod zarzutem „reakcjonizmu” (praktyka stosowana w całym kraju). Sprawę tę poruszał m.in. sekretarz Woźnica, który zaproponował, by szykanom poddać kandydatów z listy wyborczej PSL. Należało – jego zdaniem – nakazać im rezygnację z kandydowania pod groźbą „odebrania im własności i możności utrzymania sklepów lub interesów”. Ponadto opracowano metody fałszowania wyborów. Jedną z nich miało być upojenie alkoholem członków komisji wyborczych reprezentujących PSL. Obecny na zebraniu przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej zalecał, aby wśród członków komisji wyborczych prowokować bójki, co miałoby być pretekstem do chwilowego usunięcia ich z lokalu, a to po to, by pod nieobecność przedstawiciela PSL dorzucić do urny wyborczej karty z fałszywymi głosami popierającymi komunistów i w miarę możliwości usunąć z niej głosy popierające PSL.


Rządowa ulotka dla mieszkańców wsi wydana przed Ogólnopolskim Referendum Ludowym, które odbyło się 30 czerwca 1946 r. Pierwsze z trzech pytań referendum brzmiało: „Czy jesteś za zniesieniem Senatu?”.
Źródło: www.polskaludowa.com

Wedle informacji, jakimi dysponował PUBP skutkiem „akcji wyborczej” prowadzonej przez władze państwowe i ich aparat ucisku 23 osoby na terenie powiatu tarnogórskiego zrzekły się członkostwa w PSL, nie przystępując do żadnej innej partii. Nieznani sprawcy wysmarowali też smołą okna PZ PSL. Ostatecznie wybory sfałszowano, PSL zostało brutalnie zepchnięte na margines życia politycznego.

Po klęsce wyborczej partia ta w całym kraju stała się celem represji, prześladowań, aresztowań. Wielu jej członków ratowało się ucieczką za granicę, jak np. S. Mikołajczyk. Inni występowali z PSL i dla zachowania pozoru wstępowali do SL czy nawet do PPR. Zaczęły się też rozpadać poszczególne koła PSL powiatu tarnogórskiego. Najbardziej wytrwałymi działaczami byli: S. Macha, B. Drabek, Juliusz Faflok, Wilhelm Strzelczyk, Edward Wiśniewski, M. Zając, Franciszek Koźlik, Augustyna Suszowa, Franciszek Twardokęs, Albin Piechota, Nikodem Kuna i inni.

Agenci - informatorzy współpracujący z PUBP „rozpracowywali” zarządy poszczególnych kół PSL. Znane są ich pseudonimy, np. „Urban” rozpracowywał PZ PSL, „Trzęsimiech” – Miejski Zarząd PSL w Tarnowskich Górach, „Paweł” i „Janek” – koło PSL w Pniowcu. Wedle wewnętrznej informacji PUBP z 22 I 1948 r. „Aresztowania aktywistów […] na naszym terenie rozpędziły do reszty PSL i odtąd PSL Mikołajczyka nie istnieje oficjalnie w powiecie Tarn-Góry. Byli członkowie […] nie chcą się obecnie angażować w żadnej działalności politycznej”.

W następnych latach dawni członkowie nieistniejącego już PSL nadal byli poddawani szykanom. Śledzono ich. PUBP sporządzał listy nazwisk byłych członków tej partii z terenu powiatu. Już w sierpniu 1948 r. specjalną obserwacją objętych zostało 26 czołowych działaczy. Gdzieś pod koniec 1953 r. PUBP zwerbował specjalnego agenta pseudonim „Starzewski” celem „rozpracowania” S. Machy „oraz innego wrogiego elementu”. Na innego byłego członka tarnogórskiego PSL donosił informator „Tobruk”. Zaś tuż po ucieczce S. Mikołajczyka z kraju Faflok, Zając, Strzelczyk i Drabek w związku z dochodzeniami w tej sprawie byli przez pewien czas przetrzymywani i przesłuchiwani.

Jesienią 1947 r. władzę w PSL przejęli przedstawiciele jej lewicowego skrzydła, a w grudniu 1949 r. partia ta przestała całkowicie istnieć gdyż została włączona w skład Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, w pełni zależnego od Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Janusz Pfaff

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa