Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 19

N U M E R  2 0  -   K W I E C I E Ń   2 0 0 6 r.

 

 

Wypędzenie ks. Jezuitów
Anhalt, Hessen, Sachsen
Nowa książka Andrzeja Kanclerza
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach      cz. VII
Synowie Izraela                  w Tworogu cz.II
Głód i mór w roku 1737
Lekarz na wózku
Koniec legalnej opozycji
Jasne wzruszenia...
Ks. Jan Twardowski - tarnogórzanin
Kiedy myślimy o kimś, zostając bez niego
Doktorat Honoris Causa dla Profesora Jana Miodka
Ścieżka na wspólnej drodze
Zasługi hrabiego Fryderyka von Redena dla rozwoju Górnego Śląska i Tarnowskich Gór
Dawne dzieje kamienicy „Pod Lipami”
Powroty do  „Staszica”
Sesja specjalna Rady Miejskiej
Cenne dzieło tarnogórskiego Muzeum
Serdeczni dla niepełnosprawnych
Muzyczne portrety - rodzina Walisko
Miodowa danina
 

 

Cenne dzieło
tarnogórskiego Muzeum

Portret mężczyzny w czarnym stroju
z koronkowym kołnierzem


W latach 1965 – 66 Muzeum w Tarnowskich Górach dokonało niezwykłego zakupu osiemnastu obrazów malarstwa zachodnioeuropejskiego i dwóch polskiego.

Obrazy pochodziły z jednej kolekcji wieloletniego proboszcza tarnogórskiej parafii św. Apostołów Piotra i Pawła – ks. infułata dr. Michała Lewka. Ks. Lewek był postacią ogromnie zasłużoną nie tylko dla Śląska.

 

Działacz narodowy i plebiscytowy, pracował m.in. w zarządach organizacji polonijnych w Berlinie, był kierownikiem Wydziału Kościelnego Polskiego Komitetu Plebiscytowego, współpracownikiem Wojciecha Korfantego. Piastował liczne godności kościelne. Opublikował wiele prac na tematy społeczne, historii i duszpasterstwa.

Ks. Lewek był także wytrawnym kolekcjonerem malarstwa, głównie zachodnioeuropejskiego. Obrazy kupował zapewne w latach1908 – 1917, kiedy to był w Berlinie wikarym w parafii św. Jadwigi, a także kierował centralą Caritas – związku organizacji dobroczynnych dla Berlina, Brandenburgii i Pomorza Zachodniego. Brał udział w międzynarodowych zjazdach poświęconych problemom dobroczynności. W krajach, do których wyjeżdżał nabywał obrazy dawnego malarstwa. Podobno konsultował swoje zakupy ze znanym historykiem sztuki – ks. prof. Szczęsnym Dettlofem. W ten sposób zdołał zgromadzić nadzwyczaj interesującą kolekcję. Muzeum w Tarnowskich Górach zakupiło najcenniejszą jej część a Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej nabyło cztery obrazy, które przekazało następnie w depozyt Muzeum. Kolekcja jest wyjątkowa, gdyż pochodzi z rąk jednego właściciela, przedstawiciela lokalnej społeczności, a przy tym ma wyrównany, bardzo wysoki poziom artystyczny. Obrazy pochodzą z okresu od XVI do XIX w. Przeważają dzieła szkół holenderskiej, flamandzkiej i włoskiej. Przed zakupem do Muzeum zostały one poddane oględzinom i ocenie przez kustosza Działu Malarstwa Obcego Muzeum Narodowego w Warszawie Andrzeja Chudzikowskiego, w porozumieniu z prof. Janem Białostockim. W swoim protokole zwrócił on uwagę na Portret mężczyzny w czarnym stroju z koronkowym kołnierzem, jako na dzieło szczególnie cenne, przypisywane Cornelisowi de Vos (1584/5–1651). Malarz ten był wybitnym barokowym artystą flamandzkim, jednym z najlepszych portrecistów XVII – wiecznej Antwerpii. Kolekcja ks. Lewka wzbudza od pewnego czasu duże zainteresowanie wśród historyków sztuki. Wynikiem tego zainteresowania i wysokiej oceny walorów kolekcji było nawiązanie współpracy z ASP w Krakowie – Wydziałem Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, mającej na celu przeprowadzenie prac badawczych i konserwacji wybranych dzieł. Trzy lata temu przekazano ASP Portret mężczyzny w koronkowym kołnierzu, który stał się przedmiotem pracy magisterskiej Aleksandry Holi. Zadaniem było przeprowadzenie konserwacji dzieła oraz próba potwierdzenia lub zaprzeczenia przekazowi o autorstwie. Rezultat prac zyskał najwyższe uznanie komisji egzaminacyjnej jak i znawców tematu. Przeprowadzono nie tylko szczegółowe badania fizyko-chemiczne Portretu, ale także z zakresu historii sztuki, kostiumologii oraz dogłębną analizę warsztatu Cornelisa de Vos na podstawie kompozycji, rysunku, koloru, sposobu opracowania malarskiego, budowy technicznej i technologicznej jego obrazów. Okazało się, że w 2 poł. XIX w. zmieniono oryginalne wymiary płótna oraz przemalowano po formie cały obraz. Badania potwierdziły, że pierwotna warstwa obrazu powstała w 1 poł. XVII w., a analiza kostiumologiczna pozwoliła obraz dość dokładnie zadatować na lata 1630 – 35.

Dość powszechną tendencją w konserwacji jest uznawanie warstwy najstarszej za najcenniejszą. Portret został poddany w XIX wieku profesjonalnej i świadomej wartości oryginału przebudowie estetycznej. Zdjęcie użytego do przemalowania oleju lnianego z powierzchni oryginału o delikatnej, miękkiej strukturze spowodowałoby uszkodzenie obrazu. Takie działania nie przyniosłyby żadnej korzyści, a jedynie stworzyłyby zagrożenie dla dzieła i utrudniły pracę kolejnym badaczom. Dlatego też pozostawiono warstwę tak profesjonalnie przeprowadzonej XIX – wiecznej renowacji, a w oparciu o zdjęcia w podczerwieni A. Hola wykonała rysunkową wizualizację oryginału, którą można oglądać w Muzeum obok Portretu.

Na podstawie analizy dorobku Cornelisa de Vos, przeprowadzonego nie tylko w zbiorach europejskich, autorka opracowania odrzuciła autorstwo tego malarza. Możliwym natomiast jest, że obraz powstał w pracowni Cornelisa, wykonany przez któregoś z jego uczniów posiadających indywidualny sposób malowania, a o którym dzisiaj niewiele wiemy. Nawet samo przyporządkowanie obrazu szkole flamandzkiej lub holenderskiej jest kłopotliwe, gdyż technologicznie obraz mógłby należeć ogólnie do malarstwa północnego.

Bez względu jednak na wyniki przeprowadzonych badań, jak pisze A. Hola, „Portret mężczyzny jest dziełem o bardzo wysokich walorach estetycznych i historycznych, poziomem artystycznym odpowiadającym warsztatowi Cornelisa de Vos.” Takich warsztatów w ówczesnej Flandrii i Holandii, nawet Europie, było wiele. Na uwagę zasługuje też wykonana w 2 poł. XIX w. rzeźbiona ażurowo-dębowa rama, o dużych walorach artystycznych. W jej zwieńczeniu znajduje się owalna tarcza z monogram CkL. Rama jest świadkiem przynależności obrazu do konkretnej kolekcji malarstwa, a nawet serii portretowej. Niestety do tej pory nie udało się odnaleźć informacji o kolekcji. Rozwiązanie tej zagadki może w przyszłości pomóc rozwiązać problem atrybucji obrazu. Wyniki prac Aleksandry Holi zostaną opublikowane jeszcze w bieżącym roku w Roczniku Muzeum w Tarnowskich Górach.

Obraz można obecnie oglądać w tarnogórskim Muzeum, obok kilkunastu najcenniejszych obrazów z kolekcji ks. Lewka.

Zofia Krzykowska

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa