Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 19

N U M E R  2 0  -   K W I E C I E Ń   2 0 0 6 r.

 

 

Wypędzenie ks. Jezuitów
Anhalt, Hessen, Sachsen
Nowa książka Andrzeja Kanclerza
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach      cz. VII
Synowie Izraela                  w Tworogu cz.II
Głód i mór w roku 1737
Lekarz na wózku
Koniec legalnej opozycji
Jasne wzruszenia...
Ks. Jan Twardowski - tarnogórzanin
Kiedy myślimy o kimś, zostając bez niego
Doktorat Honoris Causa dla Profesora Jana Miodka
Ścieżka na wspólnej drodze
Zasługi hrabiego Fryderyka von Redena dla rozwoju Górnego Śląska i Tarnowskich Gór
Dawne dzieje kamienicy „Pod Lipami”
Powroty do  „Staszica”
Sesja specjalna Rady Miejskiej
Cenne dzieło tarnogórskiego Muzeum
Serdeczni dla niepełnosprawnych
Muzyczne portrety - rodzina Walisko
Miodowa danina
 

 

Dawne dzieje kamienicy „Pod Lipami”

W Tarnowskich Górach zachowało się wiele miejsc mogących poszczycić się swą wielowiekową tradycją. Jednym z nich jest kamienica przy Rynku pod nr 13, w której od połowy XVI stulecia znajdowała się karczma, a w następnych stuleciach zajazd, hotel i popularna restauracja, zlikwidowana dopiero na początku lat 90. XX wieku. W miejscu tym w przeszłości odbywało się wiele ważnych dla dziejów naszego miasta imprez, a w świadomości tarnogórzan kamienica po dziś dzień określana jest nazwą nieistniejącego już lokalu – „Pod Lipami”.
 


Budynek hotelu Sechs Linden (w międzywojniu „Pod Lipami”),
stan sprzed przebudowy w 1930 r., pocztówka z początku XX w.;
wł. Beata i Jacek Kalke


Budynek w swej pierwotnej formie architektonicznej zbliżony był do dawnej siedziby starostów ziemi bytomskiej, w której od 1786 roku kupiec Johann Sedlaczek prowadził znaną winiarnię, lecz był większy. Kamienicę „oszpecono” przez niepasującą do architektury tarnogórskiego Rynku przebudowę elewacji i nadbudowę z 1930 roku. Początkowo, od około 1562 roku, w domu znajdował się Ratusz, w którym za zgodą Magistratu prowadzono wyszynk piwa, co miało na celu przysporzenie dochodów gminie. Siedziba władz miejskich mieściła się tutaj stosunkowo krótko, bo do 1608 roku, kiedy to tarnogórscy włodarze przenieśli się do położonej nieopodal kamienicy (dziś na tym miejscu znajduje się budynek z 1908 roku należący do PKO BP, nr 14). W dawnym lokum magistrackim urządzono zaś gospodę, dzierżawioną początkowo przez Szymona Maldrzyka. Około roku 1610 miasto sprzedało ją Piotrowi Bernhardowi, urzędnikowi księcia kaniowskiego i ówczesnego właściciela zastawu bytomskiego Jana Jerzego Hohenzollerna (1577 – 1624). Za wierną służbę miał on 29 września 1617 roku otrzymać od swego suwerena przywilej pozwalający na swobodne prowadzenie wyszynku w zakupionym wcześniej domu. Ponadto istniejącą gospodę zwolniono podobno z podatków, a właścicielowi zezwolono na podawanie w niej obcego wina i piwa. Bernhard uzyskał również zgodę na założenie prywatnego browaru, który powstał przy kamienicy. W zamian za to szynkarza zobowiązano, jeżeli wierzyć Janowi Nowakowi, do inwestowania w tarnogórskie górnictwo oraz uiszczania co trzeciego grosza z uzyskanego dochodu właścicielom Starych Tarnowic, tytułem rekompensaty za sprzedaż wina i piwa niemającego proweniencji tarnogórskiej.


17 maja 1934 r. Uroczyste śniadanie w hotelu „Pod Lipami”
po zaprzysiężeniu na burmistrza Fryderyka Antesa;  fot. ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach

W pierwszej połowie XVII wieku miasto było nękane przez wojska katolickie i protestanckie podczas największego konfliktu zbrojnego ówczesnej Europy – wojny trzydziestoletniej. Podczas jej trwania (1618 – 1648) we wspomnianej gospodzie utrzymywano na koszt miejski żołnierzy, którzy zatrzymywali się w Tarnowskich Górach nakładając na tarnogórzan dotkliwe kontrybucje. Również w drugiej połowie XVIII wieku oberża świadczyła usługi dla stacjonujących w mieście żołnierzy pruskich. Z tej też przyczyny jeszcze w końcu XVIII stulecia ówczesnego właściciela lokalu - Johanna Augusta Boehma (Böhm) - określa się w dokumentach bądź jako oberżystę (Gastwirt), lub też karczmarza zaopatrującego wojsko (Ordonnanzwirt). W połowie XVIII wieku przy wspomnianym lokalu funkcjonował już zajazd, którego kolejnymi właścicielami byli Wilhelm Boehm (Böhm), a od około połowy XIX stulecia jego syn Louis.

W końcu XIX wieku w miejscu dotychczasowego zajazdu utworzono jeden z najbardziej znanych tarnogórskich hoteli Sechs Linden („Sześć Lip”). Przytoczoną nazwę utworzono od rosnących wzdłuż północnej pierzei rynku lip. Od schyłku XIX stulecia, aż do 1922 roku lokal kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Na przełomie wieków znajdował się w rękach Carla Kühna, a około 1911 roku - Johanna Reimanna. Cztery lata później jako właściciel lokalu wzmiankowany jest natomiast Gatzka. Na krótko przed przyłączeniem Tarnowskich Gór do II Rzeczypospolitej, obiekt prowadził Antoni Kruss, późniejszy dzierżawca Parku Strzeleckiego w Tarnowskich Górach. Od 1922 roku i przez cały okres międzywojenny kamienica znajdowała się w posiadaniu rodziny Majowskich, a hotelem zarządzał zięć właściciela – Juliusz Kapuściok (polski działacz powstańczy i plebiscytowy, członek m.in. Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach) z małżonką Amalią. Wraz ze zmianą właścicieli przemianowano również nazwę lokalu. Od tej pory brzmiała ona – „Pod Lipami.”

Lata 1922 – 1939 – to czas największej aktywności hotelu. Oprócz popularnych zabaw organizowano w nim w międzywojniu istotne imprezy. W dniu 17 maja 1934 roku w progach lokalu podejmowano śniadaniem wojewodę dr Michała Grażyńskiego w towarzystwie gości obecnych na wcześniejszej uroczystości zaprzysiężenia burmistrza Fryderyka Antesa. Wydarzenie to było szczególnie ważne dla polskich mieszkańców miasta, gdyż po raz pierwszy w dziejach II Rzeczypospolitej urząd ten piastował ich przedstawiciel. Do roku 1934 funkcję tę sprawował Niemiec – Leopold Michatz. Kilka lat wcześniej w lokalu goszczono delegatów polskich Bractw Kurkowych, przybyłych na uroczystość poświęcenia sztandaru tarnogórskiego towarzystwa strzeleckiego (16 - 19 września 1928 roku). Punktem kończącym obchody wspomnianego święta było wręczenie nagród zdobytych w zawodach strzeleckich zorganizowanych z tej okazji oraz zabawa połączona z oficjalnym zamknięciem imprezy. Wspomniane uroczystości odbyły się w lokalu wieczorem 19 września. Trzy lata później 28 kwietnia 1931 roku w sali restauracyjnej zorganizowano zebranie Związku Obrony Kresów Zachodnich, podczas którego zawiązano terenowy oddział Ligi Samowystarczalności Gospodarczej, której głównym celem było promowanie polskiej i lokalnej przedsiębiorczości. Spotkanie organizacyjne zaszczycili wówczas swą obecnością starosta tarnogórski Władysław Bocheński oraz dr Jerzy Łaszcz reprezentujący Śląskie Towarzystwo Wystaw i Propagandy Gospodarczej.




Zaproszenia ze zbiorów Muzeum w Tarnowskich Górach.

W międzywojniu hotel „Pod Lipami” był jednym z miejsc, w którym ogniskowało się życie towarzyskie i kulturalno-społeczne Tarnowskich Gór. To tutaj miały swoje zebrania i imprezy liczne polskie organizacje działające na terenie Tarnowskich Gór. Znane były m.in. zabawy karnawałowe. Większość z nich miała charakter filantropijny, gdyż podczas ich trwania przeprowadzano kwesty na rzecz potrzebujących. Dla przykładu, kilkakrotnie organizowano tutaj zabawę Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego, z której dochód przeznaczony był na dofinansowanie szkół polskich na niemieckim Górnym Śląsku (np. 5 stycznia 1933 i 1934 roku). Natomiast podczas balów inspirowanych z inicjatywy Towarzystwa Młodych Polek zbierano pieniądze przeznaczone na pomoc dla bezrobotnych (np. 4 stycznia i 9 lutego 1936 roku). Podobnego typu imprezy inicjowały tutaj w latach 30. miejscowy Oddział Młodzieży Powstańczej utworzony 7 stycznia 1934 r., Związek Nauczycielstwa Polskiego, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Czytelni Ludowych. W hotelu „Pod Lipami” zbierały się również organizacje tarnogórskie, które podejmowały w lokalu istotne dla swej działalności kwestie, np. dotyczące wyboru władz. Tego typu spotkania odbywały tutaj terenowe oddziały Polskiego Związku Zachodniego (do 1934 roku Związek Obrony Kresów Zachodnich), Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Związku Polskich Towarzystw Mandolinowych, Towarzystwa Muzycznego im. Stanisława Moniuszki, Podokręgu IV Śląskiego Okręgu Związku Gier Sportowych, Związku Łowieckiego zrzeszającego mieszkańców powiatu, Polskiego Związku Restauratorów Właścicieli Kawiarń i Hoteli, Związku Urzędników i Funkcjonariuszy Miejskich, Związku Urzędników Państwowych. Ponadto „Pod Lipami” wielokrotnie odbywały się w okresie międzywojennym doroczne zjazdy Związku Powstańców Śląskich na powiat tarnogórski. W progach hotelu organizowano również koncerty. Przykładem tego mogą być występy próbne Towarzystwa Wycieczkowego i Mandolinowego „Jaskółka” pod batutą prezesa Dunajewskiego cieszące się dużym zainteresowaniem i popularnością w 1931 roku. Warto również dodać, że obok hotelu, w tej samej kamienicy należącej do Majowskich mieściła się też „Drukarnia Polska”, w której od 1930 r. wydawano popularną w mieście i powiecie gazetę „Nowiny.”

Kres szeroko zakrojonej działalności lokalu położył wybuch II wojny światowej, a dotychczasowy jej zarządca Juliusz Kapuściok musiał wraz z rodziną opuścić Śląsk i po wielu przejściach udało mu się dotrzeć do Krakowa, gdzie mieszkał aż do śmierci (30 sierpnia 1967 roku). W czasie wojny w miejscu hotelu „Pod Lipami” powstała Gaststätte Hubertushof (gospoda „Hubertus”).

Po 1945 roku przywrócono przedwojenną nazwę restauracji, którą początkowo prowadził Mizgalski. W latach następnych upaństwowiony lokal zarządzany był m.in. przez Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni, Powszechną Spółdzielnię Spożywców „Społem”, Tarnogórskie Zakłady Gastronomiczne. Ostatecznie podupadający lokal z bogatą przeszłością i tradycjami sięgającymi połowy XVI stulecia zlikwidowano na początku lat 90. XX wieku. Obecnie w miejscu dawnego hotelu znajdują się mieszkania prywatne i sklepy, a o latach dawnej jego świetności świadczy historyczna nazwa „Pod Lipami”, którą po dziś dzień tarnogórzanie określają kamienicę przy Rynku pod nr 13.

Krzysztof Gwóźdź

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa