Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 17

N U M E R  1 8  -   W R Z E S I E Ń   2 0 0 5 r.

 Montes Nr 19

 

66 lat temu
Feliks Calonder
Dawniejsze                         pieniądze i miary
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach      cz. V
Zbrosławickie początki
Pałac myśliwski                  w Zielonej
Niezwykła granica
Tarnogórzanin kawalerem Zakonu Bożogrobców
W kręgu tarnogórskich podań i legend
Zagłada pałacu w Reptach
Letni sen
Dzieje szkoły w Potępie
Szukanie ojczyzny
Górnośląskie Dni Dziedzictwa 2005
 

 

Zbrosławickie początki

Miejscowość położona na zachód od Tarnowskich Gór. Należy do najstarszych w regionie. W czasach piastowskich wraz z Pyskowicami stanowiła jeden z ośrodków władzy na wschodnich rubieżach, najpierw plemienia Opolan, potem piastowskiego Śląska.
 


Parafia w Zbrosławicach


Lokowane prawdopodobnie jako miasto, pojawiły się Zbrosławice na kartach historii około 1300 roku. Przy tej okazji należy wyjaśnić kwestię datacji wioski. Pojawia się bowiem tu często data 1256 r. Obecne Zbrosławice składają się z kilku pomniejszych wiosek, wchłoniętych na przestrzeni dziejów.

Największą i najpóźniej włączoną do Zbrosławic osadą są Kępczowice. To właśnie ta miejscowość jest datowana na 1256 r. Jak pisze Johannes Chrząszcz, z tego roku posiadamy informację, że Kępczowice uiszczały dziesięcinę w zbożu na rzecz proboszcza pyskowickiego. Problem polega tylko na tym, że nieco dalej pisze on o Miedarach i Wilkowicach płacących biskupowi wrocławskiemu. Informacja ta jest wzięta z pewnością z Liber fundationis Episcopatus Wratislawiensis datowanej na przełom XIII i XIV wieku. Należy więc datę 1256 r. traktować bardzo ostrożnie.

Jeszcze większe wątpliwości budzi hipoteza założenia Zbrosławic. Nazwa miejscowości pochodzi bowiem niewątpliwie od imienia Zbrosław (Sbroslaus). Zwykle przyjmuje się, iż był to sławny kasztelan opolski, pochodzący ze Ścinawy, Zbrosław. Człowiek bardzo majętny i posiadajacy włości w różnych częściach Śląska. Problem w tym, że z dużym prawdopodobieństwem nie posiadał on ziem na interesującym nas terenie. Mało tego, w czasie kiedy mogły zostać lokowane Zbrosławice żyło na Górnym Śląsku blisko dziesięciu Zbrosławów (nie licząc tych, których historia nie zanotowała). Każdy z nich mógł założyć w dolinie rzeki Dramy miejscowość, która w początkach swego istnienia znajdowała się w posiadaniu rodziny Zbrosławskich.

Części obecnych Zbrosławic na przestrzeni dziejów

Zbrosławice

1780 na terenie miejscowości: kościół, szkoła, folwark, 9 gospodarstw kmiecych, 20 zagrodniczych, 188 mieszkańców

1830 (Broslawitz, Broslawice), poczta Pyskowice, dziedzictwo Ernsta v. Stockmanns, 43 domy, 1 folwark, 322 mieszkańców (4 ewangelików, 10 Żydów), szkoła, 1 nauczyciel, przy Dramie tartak, na zachodnim krańcu 3 młyny wodne, wapiennik należąca do majątku, kuźnica żelaza, 1 fryszerka (obydwie nie działają)

1845 właściciel major Ferdinand v. Logau, 38 domów, 525 mieszkańców (5 ew., 9 Żydów), archiprezbiterat Pyskowice, miejscowości wchodzące w skład parafii: Zbrosławice, Georgendorf, Kempczowitz, Larischhof, Miedar i Groß Wilkowitz.

Szkoła katolicka, 1 nauczyciel (także dla Kępczowic), należąca do właściciela gorzelnia, 10 zakładów rzemieślniczych,

1855 492 mieszkańców,

1861 629 mieszkańców,

1864 baron von Falkenhausen, właściciel położonego na górnym końcu zamku z gospodarstwem o wielkości 1874 mórg, uprawiane: rzepak, wszystkie rodzaje zbóż, łubin, kartofle; wieś: 13 gospodarstw kmiecych, 20 zagrodniczych i 10 chałupniczych, uprawia się: wszystkie rodzaje zbóż, łubin, kartofle, kapusta, Drama wypływa ze sztolni Fryderyka, napędza 2 młyny we wsi; szkoła z 139 dziećmi ze Zbrosławic i Kępczowic

1939 Dramatal Ost w całej gminie 3036 mieszkańców

Kępczowice

Nazwa pochodzi od słowa „kępa” (niem. Hügel). Po raz pierwszy wymieniona w 1256 r. (dziesięcina zbożowa na rzecz kościoła w Pyskowicach).

1780 folwark, 7 gospodarstw kmiecych, 11 zagrodniczych i chałupniczych

1830 (Kemptschowitz, Kemczowice)

własność Karla v. Koschützki należały do patrymonium wilkowickiego (czyli należały do tego majątku, i podlegały władzy patrymonialnej właściciela Wilkowic) 22 domy, 138 mieszkańców (1 ewang., 8 Żydów), 2 młyny wodne, 1 tartak, 1 wapiennik, 2 folwarki: jeden we wsi i drugi poza nią, zwany Neuhof

1845 27 domów, 276 mieszkańców (1 wyznania ewangelickiego, 13 Żydów), folwark we wsi, 2 młyny wodne, 1 tartak, wapiennik, 1 karczma, 5 zakładów rzemieślniczych

1864 właściciel Adalbert von Koschützki, 2 półkmiece (Halbbauer) gospodarstwa, 17 zagrodniczych, 2 półzagrodnicze, 2 chałupnicze, 2 właścicieli młynów

Neuhof

Folwark należący do Kępczowic.

Nierada

1830 (Nierada) dziedzictwo Stockmannsa 15 domów, 73 mieszkanców (wszyscy katolicy), kościół katolicki w Kamieńcu (ta część należała do parafii w Kamieńcu), powiat toszecki (pozostałe części to powiat bytomski), kuźnica należąca do właściciela wsi, pracuje przy niej 7 robotników, wydajność 4000 cetnarów surówki, fryszerka (do właściciela), 4 pracowników, wydajność 800 sztab żelaza

1845 należy do grafa Henckel v. Donnersmarck 12 domów, 136 mieszkańców (2 ew.) parafia Kamieniec, pow. toszecko-gliwicki, 1 gospoda, 4 zakłady rzemieślnicze, piec (należący do majątku), w 1840 obsługiwany przez 13 ludzi, wydajność 15 500 cetnarów, fryszerka

Georgendorf

Kolonia założona w 1777 r. przez von Kalinowskiego.
Obecnie jest to część Wilkowic.

***

PARAFIA

Kościół parafialny p.w. NMP wymieniony został po raz pierwszy w 1447 r. Obecna budowla pochodzi z XVII w. Jest zbudowana z wapienia, we wnętrzu znajdują się płyty nagrobne z figurami zmarłych naturalnej wielkości z początku XVII -tego stulecia: Jerzego (Georg) von Larisch und Nimsdorf aus Broslawitz, sędziego ziemskiego (Landrichter) księstwa opolsko-raciborskiego i Anny von Larisch, zmarłej 3 sierpnia 1616. W kaplicy nagrobnej spoczywa m.in. landgrafina Petronelle von Hessen-Darmstadt, która w 1707 r. podarowała kościołowi figurkę Matki Boskiej. Od 1954 r. kościół stał się ponownie miejscem pielgrzymek

Zarys dziejów parafii

1842 Archiprezbiterat Pyskowice. Liczba wiernych: 1400. Do parafii należą: Miedary, Wilkowice, Kępczowice, Kolonia Laryszów, Georgendorf. Szkoła w Zbrosławicach, 1 nauczyciel, 127 uczniów, poza tym w Wilkowicach (1 nauczyciel, 123 dzieci) i Miedarach (1 nauczyciel, 111 dzieci)

1851 Liczba wiernych: 1495. Proboszcz Franz Żurek z Opola, święcenia 24.05.1834, inwestytura 3.10.1839 r.

1859 Liczba wiernych: 2350. Dwie kaplice na miejscu i jedna w Laryszowie. Kapłani: Franz Żurek, proboszcz, pochodzący z Opola, urodz. 2.10.1807, wyświęcony

24.05.1834, inwestytura 3.10.1839. Posiada znajomość jęz. polskiego i niemieckiego; Franz Cieślik, z Opola, kapłan, ur. 23.01.1830, wyśw. 28.06.1856. Posiada znajomość jęz. polskiego i niemieckiego.

Szkoła w Zbrosławicach, 1-klasowa, 126 uczniów, poza tym w Wilkowicach (1-kl., 102) i Miedarach (2-kl., 182).

1891 Język ludności: polski. Liczba wiernych: 2556 katolików, 233 protestantów, 36 Żydów, Zbrosławice: 491 kat., 5 protest., 21 Żydów, Kępczowice: 271 kat., 2 pr., 1 Żyd, Kolonia Georgendorf: 102 kat. Dwie kaplice na miejscu i jedna w Laryszowie

Kapłan: Reinhold Paul (potem Duczek - dopisane ołówkiem) proboszcz, urodz. 17.10.1837 w Krapkowicach, wyświęcony 28.06.1864, inwestytura 4.09.1839. Posiada znajomość jęz. polskiego i niemieckiego. Patron: właściciel dobra rycerskiego von Baildon auf Lubie.

Szkoła w Zbrosławicach, 3-klasowa, 130 katolickich dzieci i 8 żydowskich, poza tym w Wilkowicach (3-kl., 119 kat. i 3 prot.) i Miedarach (3-kl., 145 kat. i 1 prot.).

1902 Liczba wiernych całej parafii: 2152 katolików, 213 protestantów, 21 Żydów, Zbrosławice: 450 kat., 14 Żydów, Kępczowice: 265 kat., 9 pr., Kaplica mszalna w Laryszowie

Kapłani: Florian Sobotta: proboszcz, urodz. 18.09.1870 w Sacrau (pow. kozielski), wyświęcony 23.06.1896, inwestytura 2.04.1900. Posiada znajomość jęz. polskiego i niemieckiego. Patron: właściciel ziemski Zbrosławic, Miedar, Kopaniny.

Szkoła w Zbrosławicach, 3-klasowa, 149 katolickich dzieci, 2 prot. i 3 żydowskich, poza tym w Wilkowicach (3-kl., 130 kat. i 2 prot.) i Miedarach (4-kl., 211 kat. i 1 prot., 3 żyd.).

Henryk Niestrój

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa