Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 14

N U M E R  1 6  -   2 5   M A R C A   2 0 0 5 r.

 

 

Odsłonięcie Pomnika Wdzięczności
Zatrucie księży
Wznieśmy pomnik    książąt założycieli
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach      cz. III
„Nazywom się Alojz z Bobrownik”
Statut pożarniczy w Tworogu
Szkoła Jezuicka w Tarnowskich Górach
Spadkobiercy  śląskich Piastów
Potomkowie księcia
Historia Parafii św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.IV
Kulturalne memento
Dzieje szkoły w Potępie
Malarstwo i film
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Dzieje tarnogórskich protestantów cz.II
Muzyczne portrety - Ernest Koj
 

 

Spadkobiercy
śląskich Piastów

Gdy jesienią 1675 roku umierał ostatni, piastowski książę Jerzy IV Wilhelm kończyła się bezpowrotnie historia piastowskich książąt, nie kończyła się jednak historia Piastów – żyli przedstawiciele bocznych, nieksiążęcych linii – oraz piastowskich księstw. W niektórych przypadkach, formalnie księstwa jakimi niegdyś władali Piastowie istnieją do dziś.

 


Czescy kuzynowie

Po raz pierwszy księstwo z rąk Piastów przejęli przedstawiciele innego rodu już w początku XIV w. Luksemburgowie jako panowie lenni śląskich Piastów skwapliwie przejmowali władzę nad ich ziemiami. Pierwszy przeszedł pod władzę czeską najważniejszy gród na Śląsku –Wrocław. Książę Henryk VI, skłócony ze swymi braćmi, właśnie czeskiego monarchę uczynił swym dziedzicem. Ten zaś prawie natychmiast po śmierci księcia w 1335 r. zajął stołeczny Wrocław.



Rok później zmarł ostatni Piast z Raciborza. Jego księstwo król czeski przekazał księciu Mikołajowi II z Opawy. Piastowie ostro protestowali, ale to czeski władca jako pan lenny miał ostatnie słowo. Opawski książę wzmocnił swe prawa do Raciborza żeniąc się z siostrą Leszka, Anną. Drugą i trzecią żoną Mikołaja II były także Piastówny. Piastowskie mariaże stały się praktycznie normą w kolejnych pokoleniach. Bardzo szybko zaakceptowano je na Śląsku, do którego w naturalny sposób zaliczono ich księstwo opawsko-karniowskie. Ostatni śląski Przemyślida - Walenty - spadkobiercą wyznaczył ostatniego, opolskiego Piasta, Jana II Dobrego. Racibórz wrócił do Piastów, ale na krótko.

Podiebradowie – potomkowie króla Jerzego - dosyć szybko weszli w poczet śląskich książąt. Już sam Jerzy otrzymał hrabstwo Kłodzkie tuż przy granicach Śląska. Jego synowie – może na otarcie łez po ojcowskiej koronie – dostali Opawę. Krótko byli panami Pszczyny. Ostatecznie w ich rękach została Oleśnica i Ziębice. Szybko też poszukali żon wśród piastowskich księżniczek.
Poprzez mariaże księstwo Oleśnicy przeszło w ręce książąt z Wirtembergii. Książę Sylwiusz Nemrod ożenił się z dziedziczką Podiebradów Elżbietą Marią. Wraz z ręka ich pra-prawnuczki księżniczki Fryderyki, księstwo dostało się brunszwickim książętom z rodu Welfów. Ostatni książę Oleśnicy Wilhelm von Wolfenbüttel zmarł bezpotomnie w 1884 r. Księstwo Oleśnicy przejęli pruscy Hohenzollernowie.

Polskie przygody

Król Władysław aby nieco udobruchać swego młodszego brata Jana I Olbrachta, którego pokonał w wyścigu o węgierską koronę nadał mu księstwo Głogowa. Przejął je po nim kolejny brat Zygmunt, który wcześniej władał Opawą. Królewski brat dodatkowo uczynił go namiestnikiem całego Śląska. Do historii Polski Zygmunt przeszedł z przydomkiem Stary.

Habsburgowie mieli wieczne kłopoty z gotówką. Żonami Zygmunta III i Władysława IV były austriackie arcyksiężniczki. Nie mogąc dać im odpowiedniego posagu, Habsburgowie w zamian dali w 1645 r. polskim Wazom w zastaw księstwo opolsko-raciborskie. Pozostało w ich rękach aż do 1666 r. W pamięci śląskich poddanych czas ten raczej dobrze wspominano. Opole i Głogówek dały schronienie królowi Janowi II Kazimierzowi i władzom Rzeczypospolitej, gdy uciekali przed szwedzkim „potopem”.

Ostatnim polskim królewiczem, jaki władał śląskim księstwem, był Jakub Sobieski, syn króla Jana III. Księstwo Oławy, jeszcze nie tak dawno rządzone przez Piastów – ostatnim był wspomniany Jerzy IV Wilhelm – otrzymał jako wiano swej żony, księżniczki neuburskiej. Habsburgowie na wszelkie sposoby utrudniali życie polskiemu królewiczowi. Cały czas podkreślano tymczasowość tej sytuacji i jej niepowtarzalność. Jakub zmęczony opuścił Śląsk i przeniósł się do Rzeczypospolitej.

Hohenzollern z Opola,
Pan Tarnowskich Gór

Hohenzollernowie władający Brandenburgią dosyć szybko uznali Śląsk za godny uwagi. W 1478 r. zmarł Henryk XI książę Głogowa i Krosna. Rozpętała się wojna o spadek po nim. Swych praw dopominała się żona Henryka, Barbara, córka elektora brandenburskiego Albrechta Achillesa. Po kilkunastu latach wojny Krosno przeszło na stałe we władanie brandenburskich Hohenzollernów.

Na początku XVI w. jeden z wnuków Albrechta Achillesa, margrabia Jerzy von Ansbach kupił księstwo Karniowa. Ostatni Piast opolski Jan II Dobry uczynił go swym spadkobiercą. W połowie XVI w. w rękach Hohenzollernów znalazło się księstwo opolsko-raciborskie oraz ziemia bogumińska i bytomska. Jerzy zainwestował w nowe włości. Nowo powstałemu miastu - Tarnowskim Górom – nadał szereg przywilejów.

Po stu latach stracili swe górnośląskie włości, ale nie na zawsze. Po śmierci cesarza Karola VI, w 1740 r. wkroczył na Śląsk ze swą armią król Prus Fryderyk II Wielki. Powołał się na prawa swych krewniaków do Bytomia i Bogumina. Przypomniał też, że Piastowie z Legnicy i Brzegu podpisali kiedyś właśnie z Hohenzollernami układ o przeżycie, tzn. jedna dynastia dziedziczyła po drugiej, gdyby ta wcześniej wymarła. Śmierć księcia Jerzego IV Wilhelma była – można by rzec – niejako na rękę prusko-brandenburskim Hohenzollernom.

Wettynowie z Saksonii także próbowali osiąść na Śląsku. Pod koniec XV w. kupili księstwo Żagania. Po kilkudziesięciu latach musieli odsprzedać je z powrotem królom czeskim.

Czescy magnaci

W dziejach Żagania najgłośniejszym księciem był zapewne czeski szlachcic Albrecht Wallenstein. Jego błyskotliwa kariera w czasie wojny trzydziestoletniej skończyła się tragicznie. Oskarżony o zdradę swego władcy zginął w 1634 r.

Kilkanaście lat później potrzebujący gotówki Habsburgowie sprzedali Żagań czeskim Lobkowiczom. Niemalże w tym samym czasie Auerspergowie, o czesko-karynckich korzeniach, otrzymali za zasługi księstwo Ziębic. Obydwie rodziny rządziły w swych śląskich księstwach kilka pokoleń. Pozbyli się swych śląskich ziem na przełomie XVIII i XIX w. Ziębice dostały się pod władanie królów pruskich. Żagań kupili kurlandzcy Bironowie. Pół wieku później wraz z ręką księżniczki Doroty Żagań dostał się francuskiej rodzinie książąt de Talleyrand-Perigord.
Rządzili do XX w.

Książę Cieszyna, Raciborza

Księstwo Cieszyna znajdowało się pod rządami Habsburgów od 1653 r., kiedy to wygasła miejscowa linia Piastów. Sto lat później wraz z ręką arcyksiężniczki Marii Krystyny panem Cieszyna został saski książę Albert, młodszy syn polskiego króla Augusta III Sasa. Po ich bezpotomnej śmierci księstwo przeszło we władanie arcyksięcia Karola. Wsławił się, że jako pierwszy stoczył zwycięską bitwę, z dotąd niezwyciężonym francuskim cesarzem Napoleonem. Cieszyn pozostał w rękach Habsburgów aż do II wojny światowej. Jego potomkami są także Habsburgowie z Żywca. Zapisali się oni we wdzięcznej pamięci tamtejszych mieszczan.

Gdy Napoleon podbijał Europę, król pruski zastanawiał się jak ratować dziurawy skarb królewski. Za wyjście uznał sekularyzację dóbr kościelnych i klasztornych. Z majątku cystersów rudzkich utworzono majorat książąt raciborskich. Pierwszym księciem Raciborza po kilku stuleciach został landgraf heski. Po jego śmierci dobra i tytuł dostał się siostrzeńcowi jego żony, księciu Wiktorowi zu Hohenlohe-Schillingsfürst. Dziś jego potomkowie nadal tytułują się Książętami Raciborza (niem. Herzog von Ratibor).

Biskup-książę Siewierza

Dwa śląskie księstwa nie były dziedziczne. W czasach pierwszych śląskich Piastów, biskupi wrocławscy otrzymali we władanie ziemię nyską. Biskup Henryk z Wierzbna jako pierwszy użył tytułu książęcego. Nikt nie zaprotestował. Tytuł przetrwał stulecia. Jeszcze przed II wojną światową we Wrocławiu była kuria książęco-arcybiskupia, podobnie jak i w Krakowie.

W połowie XV w. kasztelanię siewierską kupił od Piastów cieszyńskich biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki. Kolejni biskupi krakowscy zaczęli używać tytułu książęcego, a nawet korzystać z praw suwerena i np. nadawali szlachectwo. Gdy Rzeczypospolita chciała się upomnieć o tę ziemię, biskupi przypominali śląskość Siewierza. Gdy jednak cesarz wspomniał o swych śląskich prawach to usłyszał, że są poddanymi polskiego króla.

W 1790 r. szlachta siewierska uchwaliła petycję żądającą przyłączenia do Rzeczypospolitej. Ich żądaniu stało się zadość. Biskup krakowski Feliks Turski, już nie książę siewierski, dostał dożywotnio na otarcie łez dochód z dawnych dóbr książęcych. W XIX w. cesarz austriacki nadał biskupom krakowskim osobisty tytuł książęcy. Po II wojnie światowej władze kościelne zrezygnowały ze wszelkich tytułów i feudalnych przywilejów. Ostatnim księciem-arcybiskupem krakowskim był Adam Stefan Sapieha (zresztą książę z urodzenia). Jego następcą był arcybiskup, który stanął ponad wszelkimi innymi książętami i monarchami świata – papież Jan Paweł II, znany uprzednio jako kardynał Karol Wojtyła.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa