Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 14

N U M E R  1 5  -   2 0   G R U D N I A   2 0 0 4 r.

 

 

Jan Bondkowski
Ks. Emil Skudrzyk
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
cz.II
Dzieje tarnogórskich protestantów ...
Karłuszowiec - Bibiela
Józef Wybicki
Co dalej z „Gwarkami”?
Wyrósł w Tarnowskich Górach
Spotkania z Donnersmarckami
Kopanina
Kozie
Wielki pożar w roku 1746
Dobry czy zły margrabia?
Miejsce magiczne
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.III
Smok i święty
Tarnogórski park
Świątynia kolejarzy
 

CZĘŚĆ III

Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila

Jednym z najważniejszych problemów było teraz zdobycie potrzebnych funduszy na budowę lecznicy dla alkoholików. W tym celu utworzono 20 listopada 1905 roku w Bytomiu Komitet Budowy Domu dla Alkoholików.
 



Umowa została spisana przed notariuszem Królewskiego Sądu Okręgowego we Wrocławiu, panem Wiktorem Koch. Umowa powoływała do życia firmę pod nazwą: „Dom św. Jana Chrzciciela. Lecznica dla Alkoholików”, jako spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Do zadań spółki należało wybudowanie na Górnym Śląsku lecznicy dla nałogowych pijaków, której właścicielem będzie Zakon OO. Kamilianów. W skład rady nadzorczej spółki weszli: jako przewodniczący hrabia Fryderyk Praschma, zastępcą został hrabia Łazarz Henckel von Donnersmarck oraz O. Bernard Kaschny; natomiast samodzielnymi kierownikami spółki byli: O. Krystian Adams i dr Bernard Stephan. Kapitał wstępny spółki wynosił 25 tys. marek. Jednak już 1 grudnia 1905 roku hrabia Praschma przekazał spółce 15 tys. marek za grunt ks. Nerlicha z Popielowa.

Dr Stephan powiadomił kard. Koppa o utworzeniu spółki, prosząc go jednocześnie o załatwienie państwowego pozwolenia, na wybudowanie większej kaplicy przy Zakładzie św. Jana. Natomiast 21 grudnia 1905 roku O. Adams przebywając na zamku w Nakle Śl., otrzymał od hrabiego Łazarza prezent na budowę zakładu w wysokości 40 tys. marek.

Ostatnim problemem, który należało załatwić było zezwolenie rządowe na przeniesienie lecznicy z Miechowic do Tarnowskich Gór oraz pozwolenie na budowę zakładu.

Pierwszą wstępną rozmowę na ten temat przeprowadził O. Adams 14 stycznia 1906 roku z prezydentem rządowym w Opolu, który wtedy nie chciał nawet słyszeć o budowie nowego klasztoru i kościoła. Mimo tej nieprzychylności 7 lutego 1906 roku wystosowano pisemną prośbę do starosty w Tarnowskich Górach, z trzema postulatami. Przed przekazaniem dokumentu władzom państwowym, odbyło się nabożeństwo w kościele parafialnym w Tarnowskich Górach, w trakcie którego, pismo leżało na ołtarzu. Prośba zawierała 3 postulaty: przeniesienie lecznicy z Miechowic do Tarnowskich Gór, powiększenie liczby zakonników, w nowym domu, o trzech oraz pozwolenie na prowadzenie działalności duszpasterskiej dla ludności z Tarnowskich Gór i okolic.
O. Krystian Adams przekazał odpis tego dokumentu, hrabiemu Fryderykowi Praschmie, który w Berlinie przeprowadził wstępne rozmowy w Ministerstwie do Spraw Wyznań. Po rozmowach poinformował O. Adamsa, że ze strony ministerstwa nie ma żadnych przeszkód. Dlatego z wielkim zaskoczeniem przyjęto decyzję z 16 marca 1906 roku, w której poinformowano Kamilianów, że ponieważ gmina Bobrowniki zrezygnowała z kościoła i zabrała swoje pieniądze, to rząd uważa sprawę za zakończoną. Kamilianie znowu musieli w piśmie skierowanym do prezydenta rządowego w Opolu, tłumaczyć, dlaczego doszło do rozwiązania umowy z gminą Bobrowniki oraz o potrzebie lecznicy dla alkoholików. Wkrótce po wysłaniu listu, 13 kwietnia 1906 roku hrabia Praschma telefonicznie powiadomił O. Adamsa, że wniosek został pozytywnie rozpatrzony we wszystkich punktach. Nie było już żadnych przeszkód, aby rozpocząć budowę. Odpowiedzialność za rozpoczęcie budowy bez pisemnej zgody ministerstwa, wziął na siebie hrabia Praschma. O. Krystian Adams 23 kwietnia 1906 roku w towarzystwie ks. Franciszka Kokotta oraz ks. Ottona Krayczyrskiego i z kilkoma urzędnikami państwowymi, a także z inżynierem murarskim M. Dziuba, udali się na plac budowy, aby dokonać symbolicznego wykopu. O. Adams położył również na placu budowy relikwię św. Bonifacego, prosząc o jego opiekę i błogosławieństwo Boże przy pracy.

Roboty przy budowie postępowały bardzo szybko, 3 czerwca 1906 roku odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod nowy zakład dla alkoholików.

Po uroczystych nieszporach odprawionych przez O. Stefana Tembories, Prowincjała Niemieckiej Prowincji, spod kościoła parafialnego św.Apostołów Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach, wyruszyła na plac budowy liczna procesja wiernych. Wmurowania kamienia węgielnego dokonał ks. Dziekan Józef Konietzko z Radzionkowa.

Właściwie było to nie tyle wmurowanie, co złożenie kamienia do ziemi, na której miał być wybudowany wraz z kościołem zakład dla alkoholików. Na uroczystościach był obecny hrabia Łazarz Henckel von Donnersmarck, któremu O. Prowincjał złożył szczególne podziękowanie, za ofiarowanie działki budowlanej pod lecznicę dla alkoholików.

Pozwolenie rządowe przyszło do Tarnowskich Gór dopiero 25 sierpnia 1906 r, gdy prace były już mocno zaawansowane. Jeszcze przed zimą 19 października 1906 r. odbyła sie uroczystość zawieszenia wiechy. Na zimę pozostały do wykonania roboty wewnętrzne. W lutym 1907 r. w uroczysty sposób poświęcono 3 nowe dzwony wykonane we wrocławskiej odlewni A. Gittner. Dzwony te nosiły imiona: Matki Boskiej, św. Józefa i św. Kamila.
Z początkiem maja 1907 r. rozpoczęto prace przygotowawcze do poświęcenia nowego domu. 11 czerwca 1907 r. odbyła się wspaniała uroczystość poświęcenia nowego Zakładu św. Jana, lecznicy dla alkoholików. O godz. 16.00 wyruszyła kilkutysięczna procesja spod kościoła św. Apostołów Piotra i Pawła, w kierunku pięknie przystrojonego nowego klasztoru. Wśród licznie przybyłych gości można wymienić tak wielkich dobrodziejów tej inwestycji jak: hrabia Fryderyk Praschma, hrabia Łazarz Henckel von Donnersmarck, radca prawny Bernard Stephan, przedstawiciele królewskiego rządu, przedstawiciele magistratu w Tarnowskich Górach i wielu innych urzędników z różnych wsi i miast. Uroczystościom kościelnym przewodniczył, przybyły na tę okazję z Rzymu, O. Generał Franciszek Vido.

Cała inwestycja kosztowała 297.335 marek i 74 feningi, z czego 181 tys. było darem ludzi dobrej woli, a pozostałą sumę zdobyto przez pożyczki zaczerpnięte u ks. Kubotha w wysokości 30 tys. marek, i u ks. prob. Kokotta w wysokości 15 tys. marek oraz w Śląskiej Ubezpieczalni Handlowej, gdzie pożyczono sumę 60 tys. marek na niskiej stopie procentowej.

Wraz z oddaniem do użytku nowego Zakładu dla Alkoholików w Tarnowskich Górach, Kamilianie na dobre rozpoczęli swoją działalność na Górnym Śląsku. Natomiast w dniu 31 maja 1908 r. O Generał Franciszek Vido erygował (włączył, przyłączył) klasztor w Tarnowskich Górach do Prowincji Niemieckiej.

Działalność Zakładu
św. Jana Chrzciciela.

Pierwsi Kamilianie wraz z grupą 14 chorych wprowadzili się do nowego Zakładu w Tarnowskich Górach już 31 maja 1907 r., rozpoczynając tym samym działalność lecznicy, która trwała nieprzerwanie do wybuchu I wojny światowej.
Przystąpienie Niemiec do wojny spowodowało powszechną mobilizację w kraju i tym samym powołano do wojska wszystkich mężczyzn znajdujących się w wieku poborowym, także pensjonariuszy Zakładu św. Jana Chrzciciela, którzy zostali wcieleni w większości do pruskiej armii. W lecznicy zostało zaledwie 20 chorych uznanych za niezdolnych do służby wojskowej. Pomieszczenia zakładu opustoszały i dlatego Kamilianie wystąpili z propozycją, aby starosta powiatowy w Tarnowskich Górach oddał szpital dla alkoholików na cele wojskowe.

W pierwszej dekadzie października 1914 r. komisja lekarska przeprowadziła oględziny domu i uznano go za nadający się do tego celu. 21 października 1914 r. została spisana umowa, między Zakonem, a wojskiem, na mocy której Zakład dla alkoholików stał się rezerwowym szpitalem wojskowym. Już następnego dnia do szpitala trafili pierwsi wojskowi pacjenci. Każdy żołnierz po przybyciu do lazaretu był kąpany i otrzymywał szpitalną bieliznę. Chorzy żołnierze byli zwolnieni z regulaminu dnia w szpitalu, z wyjątkiem posiłków i ciszy nocnej.

Szpital Kamilianów w Tarnowskich Górach nigdy nie był przeładowany chorymi, ponieważ należał on do rezerwowych lazaretów, w których musiała się znajdować zawsze pewna liczba wolnych miejsc dla rannych żołnierzy, na wypadek walk na froncie. W 1914 r. w lazarecie było zawsze 30 wolnych miejsc przygotowanych na przyjęcie w nagłych wypadkach rannych żołnierzy, za w 1915 r. liczba ta wzrosła do 85 miejsc. Tylko jednego dnia zdarzyło się, że do szpitala przyjęto, aż 537 żołnierzy. Było to 24 grudnia 1915 r. Jeśli chodzi o samych pacjentów, to byli to najczęciej żołnierze z chorobami wewnętrznymi oraz lekko ranni. Ciężkie przypadki należały raczej do rzadkości.

1 wrzenia 1917 r. na życzenie bp. wrocławskiego Adolfa Bertrama, została zawarta umowa, na mocy której Zakład św. Jana służył jako sierociniec wojenny. Trwało to aż do 1919 r. Otwarcia sierocińca dokonał sam biskup wrocławski, a prowadzenie tego zakładu zostało powierzone Siostrom Boromeuszkom z Trzebnicy. Gdy sierociniec został przeniesiony do innych pomieszczeń, około 1920 r., Zakład powrócił do swojego pierwotnego działania. Praca Zakładu bez zmian trwała do lat trzydziestych, kiedy to wielki kryzys w Europie spowodował zubożenie społeczeństwa i brak środków na kuracje antyalkoholowe. W lecznicy Kamilianów, w tym czasie, zdecydowanie spadła liczba kuracjuszy. Dlatego na skutek umowy ze Śląskim Urzędem Wojewódzkim, od 7 maja 1934 r. do Zakładu przydzielono 80 pacjentów chorych umysłowo.

O.Wojciech Węglicki
Ciąg dalszy w następnym numerze

 

 

 

Historia...

  CZĘŚĆ I
CZĘŚĆ II
CZĘŚĆ III
CZĘŚĆ IV

Na księgarskiej półce

W poszukiwaniu historycznej prawdy

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa