Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 14

N U M E R  1 5  -   2 0   G R U D N I A   2 0 0 4 r.

 

 

Jan Bondkowski
Ks. Emil Skudrzyk
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
cz.II
Dzieje tarnogórskich protestantów ...
Karłuszowiec - Bibiela
Józef Wybicki
Co dalej z „Gwarkami”?
Wyrósł w Tarnowskich Górach
Spotkania z Donnersmarckami
Kopanina
Kozie
Wielki pożar w roku 1746
Dobry czy zły margrabia?
Miejsce magiczne
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.III
Smok i święty
Tarnogórski park
Świątynia kolejarzy
 

 

Karłuszowiec - Bibiela

Sapiehowie

W znanej i wielokrotnie wydawanej powieści Wilhelma Szewczyka „Skarb Donnersmarcków” można znaleźć fragment opisujący zabawę sylwestrową 1937r.:


„Ale wczoraj był bal – wspaniały, strojny i liczny. Przybył nawet hrabia Paweł Sapieha z pobliskiej Bibieli, którego łączyły szczególnie serdeczne stosunki z Donnersmarckami nakielskimi. Polscy hrabiowie, którzy towarzyszyli wczoraj Sapiesze, wydawali się księżnej bardziej interesujący niż znani jej od lat Niemcy”. Jak się okazuje Hencklów z Sapiehami łączyły nie tylko bale i zabawy...

Tuż przed końcem zimy 1893 r. we Lwowie czesko-węgierska księżniczka Matylda została żoną polskiego arystokraty księcia Pawła Sapiehy. Ona była o prawie trzynaście lat młodsza od swego co dopiero poślubionego męża. Ponad półtora roku później także we Lwowie jej starsza siostra Karolina poślubiła hrabiego Edgara, wnuka znanego w Austrii i na Śląsku i jednego z najbogatszych w tamtych czasach magnata Hugona I Henckel von Donnersmarcka. Obydwie były córkami Ludwika Józefa księcia zu Windisch-Graetz. Poprzez te dwa ożenki śląscy Hencklowie z Brynka i Krowiarek spowinowacili się z najznakomitszymi rodami polskiej arystokracji.

Teściem Matyldy był znany w Galicji książę Adam Stanisław Sapieha, zwany popularnie „czerwonym księciem” ze względu na swe dosyć rewolucyjne jak na tamtą epokę poglądy. Za pomoc Polakom walczącym w Powstaniu Styczniowym trafił do więzienia. Jego spektakularna ucieczka z lwowskiego więzienia stała się głośna nie tylko na salonach. Po wielu perypetiach uzyskał amnestię i przebaczenie cesarza Franciszka Józefa I, ale musiał ograniczyć swą działalność polityczną. Oczywiście tego nie zrobił i dalej aktywnie działał na rzecz polskości. Słynny malarz Jan Matejko poprosił go aby użyczył swych rysów postaci wielkiego księcia litewskiego Witolda, jaką malował na wielkim obrazie „Bitwa pod Grunwaldem”. To właśnie oczy Sapiehy patrzą na nas z tego obrazu.

Młodszym synem Adama Stanisława, a szwagrem Matyldy był słynny ksiądz biskup, a potem arcybiskup krakowski i kardynał Adam Stefan Sapieha. To on stał się symbolem walki o polskość podczas okupacji hitlerowskiej. On też był ojcem duchowym późniejszego arcybiskupa krakowskiego Karola Wojtyły – papieża Jana Pawła II.

Wspomniany przez W. Szewczyka Paweł Sapieha – książę, a nie hrabia jak napisał – był młodszym synem Matyldy. Pracując w spółce „The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited”, na początku swego pobytu na Górnym Śląsku mieszkał właśnie w Bibieli. Matylda przez większość swego życia prowadziła dziennik, spisując swe spostrzeżenia i opisując dzieje rodziny (Matylda z Windisch-Graetzów Sapieżyna „My i nasze Siedliska”, Kraków 2004). Można tam znaleźć także fragmenty o pobycie jej syna u swych kuzynów Hencklów z Brynka i Krowiarek.

„W ciągu roku 1929 Pawełek opuścił Hrebenne i przeniósł się na Górny Śląsk, gdzie Edgar Henckel używał go jako swego pełnomocnika w interesach kopalnianych na terenie Polski. (...)

Na razie Pawełek zamieszkał w Bibieli, dworku myśliwskim w lasach Hencklowskich, o tyle mniej pięknych niż nasze knieje, na ubogiej śląskiej glebie. Później, gdy objął kierownictwie zarządu w Tarnowskich Górach, zamieszkał na miejscu w Karlshof, w dużym, wygodnym, choć brzydkim domu. Trzeba powiedzieć, że Pawełek bardzo skorzystał na tym rozszerzonym polu pracy, nabrał doświadczenia, nauczył się dokładności, przyłożył się do pracy z gorliwością i zainteresowaniem; będąc bystrym i sprytnym, zorientował się szybko. Edgar bardzo go lubił, il avait un faible pour ce garçon d’une autre race et si différent de ses fils! [fr. - miał słabość do tego chłopca innej narodowości, tak bardzo różnego od jego synów!] (...)

W maju [1931 – przyp. AK-P] Pawełek nam zgotował nową niespodziankę; zaprosił do Bibieli, gdzie wówczas rezydował, rodzinę szwedzką, z która się zapoznał w Lahmann/Weisser Hirsch, państwo Nysser z córką, i oznajmił nam za pośrednictwem Marynci, że ta panna mu się podoba i prosi nas, byśmy ich zaprosili do Siedlisk dla poznania ich. Ściągnął Tilkę do Bibielli, by pomagała ich zabawić, po czym Tila z nimi przyjechała do Siedlisk, lecz bez Pawełka.”

O pobycie Pawła Sapiehy w Bibieli i jego planach w stosunku do panny Nysser wspomniał także w swym liście z 29 IV 1932 r. do Matyldy jego ojciec książę Paweł: „Zapytałem Pawełka, czy nie można by trochę odłożyć przyjazd tych Państwa. Aby mieć więcej czasu na informowanie się. To jednak pewnie niewykonalne już. Dziwi mnie, że Tobie o ich przyjeździe nie wspomniał. Mówiąc ze mną podkreślał, że właśnie uważałby za praktyczniejsze wejść w małżeństwo, póki mieszka w tym cywilizowanym kraju, ma ten dom do dyspozycji (Bibiella), to słuszne. Na święta chce być w Bibielli, tam przyjmować tych gości”.

Jak przyszłość pokazała z planów małżeńskich Pawła do panny Nysser nic nie wyszło. W 1933 ożenił się z Wirginią Paterson. Zamieszkał z nią na Karłuszowcu w Tarnowskich Górach. Tam też spędziła pierwsze lata swego życia ich córka Maria Krystyna. W czerwcu 1936 r. odszedł z pracy w koncernie Hencklów i wyjechał z Górnego Śląska. Zamieszkał w rodzinnych Siedliskach na wschodzie dzisiejszej Polski. Pamięć o jego pobycie w Bibieli pozostała, skoro W. Szewczyk opisał jego przyjazd na bal sylwestrowy w 1937 r. choć faktycznie tam już nie mieszkał.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

Na księgarskiej półce

W poszukiwaniu historycznej prawdy

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa