Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 14

N U M E R  1 5  -   2 0   G R U D N I A   2 0 0 4 r.

 

 

Jan Bondkowski
Ks. Emil Skudrzyk
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
cz.II
Dzieje tarnogórskich protestantów ...
Karłuszowiec - Bibiela
Józef Wybicki
Co dalej z „Gwarkami”?
Wyrósł w Tarnowskich Górach
Spotkania z Donnersmarckami
Kopanina
Kozie
Wielki pożar w roku 1746
Dobry czy zły margrabia?
Miejsce magiczne
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.III
Smok i święty
Tarnogórski park
Świątynia kolejarzy
 

O nich zapomnieć nie można

Jan Bondkowski

Obok Teofila Królika rodowitym tarnogórzaninem był, niecałe 8 lat młodszy od niego, Jan Bondkowski. Urodził się 8 VIII 1859 r. Rodzicami jego byli Jan i Paulina z Kasprzeńskich. Ich to dotyczy ciekawy dokument zachowany w tarnogórskim archiwum, a mianowicie spisany akt notarialny w języku niemieckim, który urzędowo był tłumaczony na język polski, z zaznaczeniem, że chociaż Jan Bondkowski mówi po niemiecku, to „jego żona tylko po polsku”.
 



 


Urywek z tego notarialnego tłuma-czenia brzmiał:

„Działo się Gory Tarnowskie dnia styry dwudziestego Paśdziernika tysiąc ośmset dziewięcdzieśątego jednego roku przed podpisanym w gorach Tarnowskich miezkajączem notaryuszem w okręgu krolewzkiego sądu wielkiego w Wrocławiu (...) steiger Johann Bondkowski i jego żona Paulina Bondkowski rodzona Kasperzinski pierwej oba Bobrownikach teraz na gorach Tarnowski zamieszkając (...)” (Oryginalną pisownię zachowano tu celowo!)

Z dokumentu tego dowiadujemy się zatem, że w 1891 roku żyli jeszcze oboje rodzice J.Bondkowskiego i mieszkali w tymże mieście, zaś poprzednio w Bobrownikach i że ojciec jego, również Jan, ur. 1837 r. - był sztygarem. (Istnieje pewna niezgodność w pisowni nazwiska matki). Jan Bondkowski ukończył w Tarnowskich Górach szkołę górniczą i opuścił Śląsk, podejmując pracę w Małopolsce. Zachowało się w aktach archiwalnych świadectwo pracy, wystawione mu przez księcia Eustachego Sanguszkę. Oto jego treść: „Niniejszym poświadczam, że p. Jan Bądkowski był od 26 I 1880 do 15 X 1893 kierownikiem w mojej kopalni węgla w Grudny dolnej (pow. Pilzno w Galicji). Przez cały ten czas zajmował się głównie robotami poszukiwawczymi i przygotowawczymi dla rozszerzenia zakładu kopalnianego, jak niemniej administracją kopalni. A że dla polepszenia swego bytu pragnął opuścić zajmowaną posadę, przeto uwolniłem go od obowiązków na jego własne żądanie z tem nadmienieniem, że spełniał swój zawód umiejętnie, był pilnym, trzeźwym i moralnym.
W Gumniskach dnia 19 października 1893 r.

Eustachy Sanguszko”

Na odwrocie „C.K. Urząd Górniczy Okręgowy w Jaśle” przybił swą pieczęć i dopisał „...sprawował kierownictwo ruchu kopalni węgla brunatnego Eustachego księcia Sanguszki w Grudny dolnej.”
Po 1893 roku przebywał za granicą. W dniu 3 XII 1902 r. w Pilznie (Galicja) wystawione zostało dla J.Bondkowskiego pełnomocnictwo „spółki do nabywania i pozbywania terenów naftowych i innych minerałów.” 11 V 1911 r. Urząd Górniczy Okręgowy w Krakowie poświadczał, że „J.Bondkowski był kierownikiem kopalni rudy żelaza Gwarectwa rudy żelaza i węgla kamiennego „CZERNA” w Czerny w okresie 15 IX 1905 do 31 III 1911 r.” Wreszcie wrócił już na stałe do rodzinnych Tarnowskich Gór, aby pozostać tu na zawsze. Natychmiast stanął na czele ruchu narodowego tego miasta i okolicy, poświęcając tej sprawie wszystkie swe siły. Współpracował z nim Teofil Królik a także wielu śląskich działaczy narodowych tej ziemi. Jeszcze w 1911 roku dzięki jego energicznym zabiegom oraz przy współpracy z T.Królikiem i Józefem Ogiermanem założony został polski Bank Ludowy w Tarnowskich Górach. Stał się on ośrodkiem wspierającym polskie organizacje i stanowił instytucję kredytową dla ludności polskiej. Bank mieścił się w domu J.Bondkowskiego. W tym samym roku założył jeszcze polskie Towarzystwo Posiedzicieli Domów i Gruntów.

Pod przewodnictwem J.Bondkowskiego wiosną 1919 roku utworzony został pierwszy tajny komitet polski, w którego skład wchodzili: T.Królik, Jan Nowak (księgarz, kronikarz), Wincenty Zuber, Bonifacy Wycisczok, Stanisław Ochman, Roman Kaźmierowski, Stanisław Michalik, Stanisław Blachowski, Stanisław Janicki, Jan Kaczor i Wilhelm Wołczyk. Wkrótce założono Towarzystwo Czytelni Ludowych, którego przewodniczącym był Roman Kaźmierowski a pierwszym bibliotekarzem został Jan Nowak; po nim przejęła tę funkcję Anna Kaźmierowska. Dwa miesiące później założono kółko śpiewacze „Mickiewicz”, któremu przewodził Wincenty Zuber; z tegoż koła wyłoniło się (w grudniu 1919 r.) towarzystwo gimnastyczne „SOKÓŁ”. Prezesem „Sokoła” został Jan Talaga. W tym samym czasie założone zostało Towarzystwo Polek, z przewodniczącą Marią Janicką. Niezwykle ważną rolę miało spełnić założone przez Jana Bondkowskiego „Kasyno obywatelskie” (22.7.1919), dzięki któremu bezpieczną formę przyjęły częste zebrania polityczne wszystkich polskich towarzystw.

9 XI 1919 r. odbyły się na Górnym Śląsku wybory komunalne. W Tarnowskich Górach - w ich wyniku - do rady miejskiej ze strony polskiej weszli: J.Bondkowski, B.Wycisczok, W.Zuber, Juliusz Kapuściok, Juliusz Skrzypczyk i Stanisław Michalik (na ogólnie 30 miejsc). W powiecie tarnogórskim natomiast, w gminach wiejskich niemal wszystkie mandaty zdobyli Polacy. Dla nich to J.Bondkowski założył związek gmin pod nazwą Związek Sołtysów i Ławników dla kierowania akcją narodową. Zebrania ich odbywały się co drugą niedzielę w hotelu Karola Majowskiego (Tarnowskie Góry, Rynek), pod przewodnictwem Jana Bondkowskiego, który wówczas był już burmistrzem Miasteczka Śl. Na początku 1920 r. zaczęły się intensywne przygotowania do plebiscytu. Kierownikiem Miejskiego Komisariatu Plebiscytowego w Tarnowskich Górach został Jan Bondkowski. Za pracę niepodległościową otrzymał J.Bondkowski dyplomy i odznaczenia. Wojciech Korfanty przyznał mu odznakę honorową 3 V 1921r. „...za dzielność i wierną służbę Ojczyźnie ku pamięci przebytych znojów około połączenia prastarej Ziemi Śląskiej z Najjaśniejszą Rzecząpospolitą Polską.” Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych Górnego Śląska wystosowała pismo: „Walecznemu Powstańcowi Cześć! Panu Bądkowskiemu nadaje się prawo posiadania „Śląskiej Wstęgi Waleczności i Zasługi” ustanowionej Rozkazem Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku Nr 35 z dnia 30.5.21r.jako odznaczenie za udział w walce o oswobodzenie Ziemi Górnośląskiej spod jarzma pruskiego w powstaniu rok 1921”.

W 1924 roku J.Bondkowski został zatwierdzony na stanowisku zastępcy burmistrza Tarnowskich Gór, co urzędowo zostało umotywowane następująco: „... Co do jego osoby jest to do zaznaczenia, że jest Polakiem, włada wzorowo językiem polskim i niemieckim, zawsze pilnie przestrzegał interesów Państwa Polskiego i zaskarbił sobie zasługi w tym kierunku osobliwie podczas plebiscytu.”

14 IV 1925r. Urząd Wojewódzki w Katowicach, na prośbę ks.proboszcza Michała Lewka (byłego działacza plebiscytowego) zamianował członków Komisarycznego Zarządu Kościelnego, czyniąc tym samym Jana Bondkowskiego zastępcą prezesa tegoż zarządu (tj. zastępcą ks.M.Lewka).

7.02.1930r. starostwo tarnogórskie przyznało mu odznakę „Krzyża Zasługi”, na co on wniósł pismo odmawiające przyjęcia. Pisał m.in.: „...Ofiarność, poświęcenie się i praca dla Ojczyzny są mojem zdaniem, świętemi obowiązkami wobec Ojczyzny i przyjemniejszym by mi było gdybym za te obowiązki nie był dekorowany albowiem osiągnięcie celu, tj. wolnej Ojczyzny dla dążeń prawdziwego Polaka powinno być najpiękniejszą nagrodą.” Sam tak opisywał swoją pracę: „...Zaraz z początkiem niemieckiej rewolucji zorganizowałem w Tarnowskich Górach Komitet Polskiej Partii, na której czele przeprowadziłem pierwsze polskie wybory w całym powiecie (przy pomocy innych patriotów polskich). Zaraz też, jeszcze pod panowaniem Niemców zorganizowałem Sejmik Powiatowy, który bardzo skutecznie pracował pod nazwą Związku Sołtysów i Ławników. Moją pracę w interesie polskości rozwinąłem tajemnie w kołach inteligencji po wszystkich powiatach przemysłowych co było bardzo ryzykownym, gdyż Niemcy za mną śledzili aby mnie dopaść na gorącym uczynku. Nie mogąc mnie dołapać zaofiarowali mi bardzo wysoką sumę w gotówce pod warunkiem, że polskiej agitacji zaprzestanę. Gdy to nie pomogło starano się mnie zupełnie usunąć i tylko cudem uszedłem z życiem. (...)”

W 1931 r. J.Bondkowski otrzymał pismo: „Przewodniczący Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości czyni wiadomem, że zarządzeniem Rzeczypospolitej Polski z dnia 9 XI 1931 r. P. Jan Bondkowski został odznaczony Medalem Niepodległości za pracę w dziele odzyskania Niepodległości.
Przewodniczący Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości Józef Piłsudski”

Praca zawodowa J.Bondkowskiego od 1919 r. przebiegała następująco: wybrany w tymże roku członkiem Rady Miejskiej z polskiej listy narodowej, pełnił urząd radnego (w Tarnowskich Górach) aż do rozwiązania tejże rady w 1924 r. Od 1924 do 1927 r. był przewodniczącym Rady Miejskiej w Tarn. Górach oraz wiceburmistrzem (równocześnie i do 1928). Od 10.2.1925 współpracował z ks. M.Lewkiem w zarządzie kościelnym (parafia św. Ap. Piotra i Pawła). W latach 1923 -1932 pracował jeszcze w urzędzie stanu cywilnego. W związku z pogarszającym się zdrowiem a zwłaszcza wzrokiem, prosi o przeniesienie go na emeryturę, co następuje 30 IX 1932 r. Zmarł w dniu 27 IX 1937r. Był już wtedy wdowcem i pogrzebem zajęły się władze miejskie. Klepsydra, podpisana przez przedstawicieli magistratu i rady miejskiej, głosiła: „...Działacz narodowy, niepodległościowiec, jako syn starego grodu górniczego Tarnowskich Gór, poświęcił swoje siły służbie miastu i społeczeństwu (...) Pogrzeb odbędzie się na koszt miasta w czwartek dnia 30 IX 1937 r. o godz. 8.45 z sali Rady Miejskiej w ratuszu do miejscowego kościoła parafialnego i na stary cmentarz katolicki. Zbiórka organizacji i społeczeństwa o godz. 8.30 na Rynku. - Cześć Jego pamięci!”

Barbara Babirecka

Aneks w: Józef Piernikarczyk, Ilustrowana Księga Pamiątkowa Górnego Śląska. Przedruk wydania z 1923r. Tarnowskie Góry 1992r.

 

 

Na księgarskiej półce

W poszukiwaniu historycznej prawdy

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa