Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 13

N U M E R  1 4  -   1 0   W R Z E Ś N I A   2 0 0 4 r.

 Montes Nr 15

 

75 lat temu
„Gaude Mater Polonia”
Juliusz Kapuściok
Hrabianka Henckel, teściową Goethego
Pielgrzymka do Częstochowy
Polskie fortyfikacje obronne
Wspomnienie o 11. Pułku  Piechoty
Z kart tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego
Śląsk w europejskiej wspólnocie cz. III
Laryszów
Wuj wielkiego księcia
Historia Parafii św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.II
Rys historyczny wodociągów cz.XIII
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Zaczęło się w Tarnowskich  Górach
Niezwykły etnolog z Boruszowic
 

Koronowane przygody nakielskich Donnersmarcków

Wuj wielkiego księcia

Od końca XVII w. najważniejszym tytułem jaki przysługiwał Henckel von Donnersmarckom był Wolny Pan Stanowy. Ranga ta powodowała, że choć nie z nazwy to stali się równi książętom. Tytuł księcia dostał dopiero na pocz. XX w., najbardziej znany i chyba najbogatszy w dziejach rodu (a także chyba i Śląska) Guido z Świerklańca. Rangę rodu podkreślają nie tylko zdobyte tytuły, ale także związki i pokrewieństwa z europejskimi dynastiami. Wiosną 1958 r. hrabia Karol Józef stał się członkiem luksemburskiej rodziny panującej.
 

 


Dr Otto von Habsburg, ostatni następca tronu Austro-Węgier, od 1921 r. szef dynastii habsbursko-lotaryńskiej oraz tytularny cesarz Austrii, król Czech i Węgier
 

Karol Józef jest najstarszym synem ostatniego przedwojennego pana na nakielskim zamku, hrabiego Łazarza V. Urodził się jeszcze na Śląsku w 1928 r. Dosyć długo zwlekał z ożenkiem. Zdecydował się mając prawie 30 lat. Jego wybranką została luksemburska księżniczka Maria Adelajda, starsza od niego o ponad 4 lata. Teściową Karola Józefa była panująca od 1919 r. wielka księżna Luksemburga Szarlotta de Nassau z dynastii orańskiej. Teściem włoski książę Feliks z rodu parmeńskich Bourbonów. Starszy brat Marii Adelajdy i szwagier Karola Józefa, książę Jan, następca luksemburskiego tronu (zasiadł na nim w 1964 r.) był żonaty z księżniczką Józefiną, starszą siostrą belgijskiego króla Baudouina I z dynastii Koburgów.

Maria Adelajda w dniu swego ślubu była szóstą w kolejce do wielkoksiążęcego tronu swej matki. Wyprzedzali ją tylko potomkowie jej starszego brata Jana i siostry Elżbiety. Maria Adelajda i Karol Józef doczekali się czwórki dzieci. Troje starszych urodziło się w zamku Berg na terenie wielkiego księstwa Luksemburga. Najstarszy hrabia Andrzej urodził się wczesną wiosną 1959 r. Gdy skończył 36 lata ożenił się z księżniczką Joanną von Hohenberg,. Ich ród to boczna linia dynastii habsbursko-lotaryńskiej, wywodząca się od arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i Zofii von Chotek, zamordowanych w Sarajewie w 1914 r. (wydarzenie to stało się przyczyną wybuchu I wojny światowej). Andrzej i Joanna mieszkają w zamku Wolfsberg w Karyntii (Land w Austrii).
 


Henryk, wielki książę Luksemburga, książę de Nassau, książę de Bourbon-Parma, najbliższy koronowany kuzyn hrabiego Andrzeja


Andrzej, hrabia Henckel
von Donnersmarck


Dzięki tym dwóm małżeństwom nakielscy Donnersmarckowie związali się z najważniejszymi dynastiami Europy: Habsburgami, Bourbonami, Wettynami (Koburowie to boczna linia tej dynastii) i Nassau.

Pomarańczowa dynastia

Dynastia Nassau wywodzi się z żyjącego w X w. (w Polsce wówczas rządził książę Mieszko I i król Bolesław I Chrobry) hrabiego Dudo. Jego potomkowie podzielili się na dwie linie wywodzące się od dwóch braci: Walrama i Ottona. Wprawdzie w XII w. hrabia Adolf (syn Walrama) został nawet wybrany królem niemieckim, ale było to sukces odosobniony i nietrwały. W XVI w. odziedziczyli niewielkie francuskie księstwo orańskie (fr. Orange = pomarańcza, pomarańczowy). Stąd wzięła się nazwa dynastia orańska, i jej kolor heraldyczny - pomarańczowy. Książę Wilhelm zwany milczkiem stanął na czele antyhiszpańskiego powstania w Niderlandach. Po powstaniu niepodległych Zjednoczonych Prowincji Niderlandów, rządzili tam namiestnicy z dynastii orańskiej. Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 r. przyjęli tytuł królów Holandii i zostali także wielkimi książętami Luksemburga. W 1890 r. po królu Wilhelmie III córka odziedziczyła tron w Holandii. W Luksemburgu spadkobiercami mogli być tylko mężczyźni. Najbliższym krewniakiem zmarłego króla okazał się Adolf (nieco wcześniej pozbawiony przez Prusy władzy w księstwie Nassau). Ich wspólnym przodkiem był żyjący w XIII w. hrabia Henryk II (ojciec ww. Walrama i Ottona).

Syn Adolfa, Wilhelm miał także tylko córki i był ostatnim z dynastii. Po zmianie statusu rodziny tron objęła w 1912 r. jego córka Adelajda, a potem Szarlotta. Ta ostatnia w roku swego wstąpienia na tron poślubiła włoskiego księcia Feliksa de Bourbon-Parma, młodszego syna ostatniego księcia Parmy Roberta I.

Król-słońce:
„Francja to ja”

Małżonek Szarlotty to potomek Bourbonów. Ta boczna linia francuskich Kapetyngów, najpierw przejęła tron niewielkiego królestwa Nawarry, na pograniczu Francji i Hiszpanii, a w 1589 r. Henryk IV został władcą Francji po śmierci Henryka Walezego (uprzednio także króla Polski).

Dzieje francuskich Bourbonów to historia kolejnych Ludwików: Ludwik XIII (znany z powieści Aleksandra Dumas’a i intryg kardynała Richelieu), Ludwik XIV Wielki (to on właśnie powiedział, że „Francja to ja”), Ludwik XV (mąż polskiej księżniczki Marii Leszczyńskiej, kochanek markizy de Pompadour), Ludwik XVI (zginął na gilotynie podczas rewolucji francuskiej) oraz Ludwik XVIII (wrócił na tron po Napoleonie, ale zmarł niedługo potem). Ostatni z głównej linii Karol X w 1830r. zachował głowę, ale stracił koronę. Tę dostał jego kuzyn książę Orleanu Ludwik Filip, potomek Ludwika XIII. Potomkowie Ludwika Filipa odziedziczyli w XIX w. także prawa do korony cesarstwa Brazylii.

Bourbonowie zasiedli też na kilku innych tronach. Filip V d’Anjou, wnuk Ludwika XIV został w 1710 r. królem Hiszpanii (dziś panuje tam jego pra-, pra-... prawnuk Jan Karol I). Jego młodszy syn i imiennik Filip założył osobną linię książąt Parmy, zaś wnuk Ferdynand I linię królów Obojga Sycylii.

Potomkiem Filipa parmeńskiego był książę Feliks, małżonek Szarlotty. Panujący od 2000 r. Henryk wielki książę Luksemburga, książę Nassau, książę Bourbon-Parma (fr. Grand-duc de Luxembourg, Duc de Nassau, Prince de Bourbon-Parma, niem. Grossherzog von Luxemburg, Herzog von Nassau, Prinz von Bourbon-Parma), w sercu swego herbu umieścił tarczę z herbem parmeńskich Bourbonów.

„Za króla Sasa...”

Koburgowie to boczna linia dynastii Wettnów, która od XV w. rządziła w Saksonii z tytułem elektorów (mieli tym samym prawo do wyboru cesarza). Znana jest także w dziejach Polski poprzez królów Augusta II Mocnego i Augusta III Sasa oraz księcia warszawskiego Fryderyka Augusta I. Czasy saskie idealizowane przez polską szlachtę znane były z przysłowiowej beztroski: „Za króla Sasa jedz pij i...”. Był to także czas wielu wojen które wyniszczały Rzeczypospolitą. Wprawdzie tronu polskiego Wettynowie nie utrzymali (wg Konstytucji 3 Maja z 1791 r. to oni mają największe prawo do tytułu królów Polski), ale w czasach napoleońskich dostali tytuł królów Saksonii.

Kilka koron królewskich udało się zdobyć w XIX w. ich kuzynom z linii koburskiej (starsza linia Wettynów). W 1830 r. Leopold został królem Belgów. Sześć lat później jego bratanek Ferdynand został mężem portugalskiej królowej Marii II. W 1840 r. Albert, też bratanek Leopolda został mężem brytyjskiej królowej, a wkrótce i cesarzowej Indii Wiktorii (ich pra-prawnuczką jest królowa Elżbieta II). W 1887 r. władcą Bułgarii (najpierw jako książę, potem król) został bratanek ww. portugalskiego Ferdynanda, także o imieniu Ferdynand.

Szwagierka hrabiego Karola Józefa, Józefina, jest pra-prawnuczką pierwszego króla Belgów Leopolda I.

„Ty szczęśliwa Austrio...”

Habsburgowie z powodzeniem przez stulecia dzięki udanym mariażom zasiedli na tronach kilku europejskich monarchii. Powstałe w ten sposób imperium miało jednak chwile kryzysu. W 1740 r. zmarł ostatni z Habsburgów, cesarz Karol VI. Pozostawił tylko dwie córki. Zgodnie z sankcją pragmatyczną, nieco wcześniej ustanowioną, całość jego ziem miała przejąć jego córka Maria Teresa ora z jej potomkowie z małżeństwa z byłym księciem lotaryńskim Franciszkiem I Stefanem, a od niedawna wielkim księciem Toskanii. Maria Teresa i Franciszek Stefan byli zgodnym i udanym małżeństwem. Ona zajmowała się polityką, a on domem i finansami rodziny. W dwóch pierwszych pokoleniach nowa dynastia habsbursko-lotaryńska odrobiła zaległości w ilości arcyksiążąt i arcyksiężniczek. Prawie dziesięcioro dzieci i kilkanaścioro wnuków oddaliło widmo wygaśnięcia dynastii.

Dynastia podzieliła się na kilka linii, m.in.: najstarszą, cesarsko-królewską potomków Franciszka I króla Czech i Węgier, ostatniego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i pierwszego cesarza Austrii, toskańską potomków Ferdynanda III, wielkiego księcia Toskanii, cieszyńską potomków arcyksięcia Karola i modeńską wywodzącą się od arcyksięcia Ferdynanda.

Miłość zwycięży

Franciszek Józef I uchodzący za liberała, niepodzielnie rządził swą rodziną. Małżonkowie Habsburgów mieli pochodzić przynajmniej z rodów panujących. Nie zawsze jednak tak się działo. Uznany za następcę tronu Austro-Wegier, po śmierci arcyksięcia Rudolfa, Franciszek Ferdynand zakochał się w Zofii von Chotek, pochodzącej z czeskiej rodziny arystokratycznej. Stary cesarz nie chciał słyszeć o tym małżeństwie. Arcyksiążę zagroził jednak, iż szybciej zrezygnuje z tronu, niż z Zofii. Cesarz ustąpił zgodził się na ślub, ale potomkowie młodej pary nie mieli nosić nazwiska Habsburg. W 1900 r. Zofii, a w 1917 jej dzieciom nadał tytuł książąt von Hohenberg.

Zamieszkali oni na czeskim zamku Konpiste. Tworzyli bardzo udane małżeństwo i szczęśliwą rodzinę. Jednak z ich nazwiskiem związana jest jedno z najważniejszych wydarzeń XX w. Latem 1914r. Franciszek Ferdynand z Zofią zostali zamordowani w Sarajewie. Fakt ten stał się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. Wychowaniem osieroconych dzieci zajęła się rodzina Zofii. Franciszek Józef nie chciał się z nimi spotkać.

Potomkowie cesarzy,
królów i książąt

Księżniczka Joanna, żona hrabiego Andrzeja, jest prawnuczką Franciszka Ferdynanda i Zofii. Najbliższym, koronowanym kuzynem nakielskich Donnersmarcków jest wielki książę Luksemburga Henryk. Wśród koronowanych przodków Laury, Marii i Ludwika, najmłodszego pokolenia Henckel von Donnersmarcków można wymienić m.in. króla Francji i Nawarry Ludwika XIV; króla Czech i Węgier oraz cesarza Austrii Franciszka I, królów Sycylii i Holandii, książąt Parmy, Modeny, Toskanii i Luksemburga. Po kądzieli wśród przodków można by się doszukać z pewnością także polskich władców z dynastii Piastów i Jagiellonów.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

Z dziejów Rept Śląskich

Szkoła w Reptach
Krótka historia straży

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa