Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 13

N U M E R  1 4  -   1 0   W R Z E Ś N I A   2 0 0 4 r.

 Montes Nr 15

 

75 lat temu
„Gaude Mater Polonia”
Juliusz Kapuściok
Hrabianka Henckel, teściową Goethego
Pielgrzymka do Częstochowy
Polskie fortyfikacje obronne
Wspomnienie o 11. Pułku  Piechoty
Z kart tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego
Śląsk w europejskiej wspólnocie cz. III
Laryszów
Wuj wielkiego księcia
Historia Parafii św Jana Chrzciciela i św Kamila cz.II
Rys historyczny wodociągów cz.XIII
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Zaczęło się w Tarnowskich  Górach
Niezwykły etnolog z Boruszowic
 

 

75 lat temu

Jeszcze żyją ludzie, którzy mogą wspominać 1929 r. Najważniejsze wydarzenie miało miejsce w Nowym Jorku – krach na giełdzie. I choć mało kto wówczas słyszał o tym co tam się wydarzyło, konsekwencje mieli odczuć mieszkańcy całego globu. Także ci mieszkający w Tarnowskich Górach.

Od nieco ponad 10 lat Polska ponownie pojawiła się na mapie politycznej Europy. Od zaledwie siedmiu lat część Śląska znalazła się, po prawie 600 latach ponownie w granicach państwa polskiego.



Burmistrz Leopold Michatz


W przypadku Tarnowskich Gór był to całkiem nowy etap historii. Wszak miasto powstało, gdy Śląsk od stuleci znajdował się w granicach Królestwa Czech. Burmistrzem w 1929 r. był Leopold Michatz. Wybrany został tuż przed przejęciem przez Polskę władzy na Śląsku. Urząd swój pełnił przez dwanaście lat do 1934 r. Starostów w tym samym czasie było już trzech - od 1927 r. pełnił ten urząd Władysław Bocheński. Podobnie jak i władze różnorodni pod względem narodowości byli mieszkańcy Tarnowskich Gór, mieszkali tutaj: Polacy, Niemcy i Żydzi.

Tarnogórscy katolicy należeli do nowo powstałej diecezji śląskiej. Proboszczem najważniejszej parafii pw. św. Apostołów Piotra i Pawła był od 1923 r. znany na Śląsku ks. Michał Lewek. Od trzech lat był także dziekanem dekanatu tarnogórskiego. Odgrywający niepoślednią rolę w czasie powstań śląskich, zachował swoją wysoką pozycję także później. Został kanonikiem kapituły katedralnej. Od początku urzędowania wiele zmienił w kościele parafialnym: centralne ogrzewanie, oświetlenie elektryczne, nowe polichromie, itp. W 1929 r. zamontowano nowe organy zakupione w firmie Biernackiego we Włocławku. Ewangelicy od 1923 zostali przyłączeni do diecezji pszczyńskiej. Parafię prowadził od 1910 r. ks. Sowade. Rabinem tarnogórskiej synagogi był od 1928 r. dr Natan Rübner.

Trzy lata po przewrocie majowym sanacja utrwalała swoją władzę. Nadchodzące miesiące miały przynieść kolejne zmiany i wybory do: parlamentu RP, Sejmu Śląskiego oraz władz komunalnych. Zwolennicy nowych porządków zdobywali większość, a przeciwnicy byli prześladowani. Symbol walki o powrót Śląska do Polski – Wojciech Korfanty – został aresztowany i uwięziony.

W województwie śląskim głośnym wydarzeniem – oprócz zapowiedzi wyborów do Sejmu Śląskiego – było oddanie do użytku nowej siedziby władz Sejmu Śląskiego i Urzędu Wojewódzkiego (między dzisiejszymi ul. Jagiellońską i ul. Ligonia). Ten największy wówczas budynek w Polsce budowany był od 1925 r. wg proj. krakowskich architektów: Stanisława Żeleńskiego, Kazimierza Wyczyńskiego i Piotra Jurkiewicza. Prace wykończeniowe trwały do 1932 r.

Dla śląskich katolików mieszkających w granicach Niemiec wydarzeniem było podniesienie diecezji wrocławskiej do rangi archidiecezji. Arcybiskup Adolf Bertram - od 1920 r. także przewodniczący episkopatu Niemiec - zarządzał bardzo rozległą metropolią, obejmującą diecezję berlińską, diecezję warmińską i delegaturę w Pile.

W Europie wydarzeniem szeroko komentowanym było podpisanie układów laterańskich między Państwem Kościelnym i Włochami. Rząd włoski uznał suwerenność papieża na terenie Watykanu, a papież Pius XI – który przestał być „więźniem Watykanu” - uznał władze włoskie. Na czele rządu włoskiego stał wówczas Benito Mussolini.

Za oceanem w Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy przyznano nagrody za osiągnięcia w dziedzinie filmu, czyli Oskary. Wręczenie nagród odbyło się 16 maja. Najważniejszym wydarzeniem za oceanem, które wpłynęło na dzieje całego świata, był krach na giełdzie nowojorskiej. Najpierw „czarny czwartek” (24 października), a potem „czarny wtorek” (29 października), rozpoczęły kryzys, który trwał kilka lat i dotknął cały świat. Jego skutki odczuli także mieszkańcy Polski i Śląska. Pierwszym zwiastunem ciężkich czasów była decyzja dyrekcji Górnośląskiego Towarzystwa Akcyjnego dla Przemysłu Drzewnego w Tarnowskich Górach o zwolnieniu 100 osób. Szybko zareagował wojewoda Grażyński. Jego interwencja wprawdzie odniosła skutek, ale w kolejnych latach bezrobocie systematycznie rosło.

AKP

 

 

Z dziejów Rept Śląskich

Szkoła w Reptach
Krótka historia straży

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa