Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 12

N U M E R  1 3   -   9   K W I E T N I A   2 0 0 4 r.

 Montes Nr 14

 

100 lat temu
Teofil Królik
Henckel kuzyn Bourbonów i Habsburgów
Szkolni inspektorzy cz.IV
Pierwszy kronikarz miasta
Od ognia i wody
Stary zamek w Tworogu
Nieuczciwi szynkarze
Leśnie opowieści czyli myśliwi, kłusownicy i przemytnicy
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.V
Poszperajmy w Adresbuchu
Tarnogórski ślad Ballestremów
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
Wincenty z Kielczy
Fryderyk Ludwik zu Hohenlohe
Śląsk w europejskiej wspólnocie cz. II
Miedary... od miodu
Rys historyczny wodociągów cz.XII
Towarzystwo Muzyczne im. Adama Mickiewicza
Edukacja regionalna
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Tauern – syn Donnersmarcka
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila
Wznieśmy pomnik Książąt Założycieli
Nasz Dom                        na Ratuszowej 7
 

 

Miedary... od miodu

Zacznijmy od samej nazwy wioski, na podstawie której można ustalić, z niejakim przybliżeniem, wiek danej miejscowości.


Widokówka z Miedar. Początek XX wieku (ze zbiorów autora)

Należy ona do tzw. nazw „przezwiskowych” tj. nazywających mieszkańców według zajęcia, pożywienia lub wyglądu. W przypadku Miedar mamy do czynienia z zajęciem przerabiania miodu. Należą więc Miedary do nazw służebnych, oznaczających wyspecjalizowane czynności służebne wobec feudała. Innymi słowy, jak napisał w swej  Kronice Jan Nowak: Miedary były osadą ludzi zajmujących się zbieraniem miodu. Biorąc zaś pod uwagę, iż nazwy służebne kształtowały się u nas co najmniej od X w., powstanie Miedar można przesunąć do czasów przedpiastowskich. Nazwy te należą bowiem do najstarszych, tyle tylko, że miejscowości owe nie zostały wcześniej zarejestrowane.

POCZĄTKI

Na przełomie XII i XIII w. w regionie bytomsko - tarnogórskim rozpoczął się okres intensywnych zmian w osadnictwie. W związku z zamianą dotychczasowych powinności i danin w naturze na czynsz, nadawano osadom nowe prawo lub też lokowano nowe osady. Najstarsza zanotowana w źródłach miejscowość regionu tarnogórskiego to Repty z 1201 r. Prócz niej do najstarszych w tym rejonie należą: Połomia, Dąbrówka Wielka, Piekary Śląskie, Ptakowice, Wieszowa, Zbrosławice oraz Miedary.

Miedary powstały prawdopodobnie w wyniku akcji osiedleńczej prowadzonej w 2. poł. XIII w., na której natężenie miały wpływ na pewno podziały księstw śląskich, a co za tym idzie, tworzenie się nowych ośrodków władzy, które potrzebowały odpowiedniego zaplecza, nie tylko militarnego, ale - przede wszystkim gospodarczego. Ponadto biorąc pod uwagę, że nazwa tej miejscowości należy do rodzaju służebnych, a osad takich nie tworzono już pod koniec XIII w., ewentualnie przekształcając istniejące, Miedary mogły istnieć już przed 1250 r.

Faktem jest, że w ramach akcji osiedleńczej powstało, szczególnie w XIII w. wiele wsi. Do poł. wieku XIV na obszarze powiatu tarnogórskiego źródła wymieniają 24 wsie w tym Miedary, które powstały w tym samym mniej więcej czasie, co Zbrosławice, Wieszowa, czy Ptakowice.

Dokumentem, który pojawia się najczęściej przy ustalaniu daty powstania miejscowości jest Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis zawierający bogaty katalog miast i wsi śląskich istniejących już w XIII w. Dokument ten datowany często na pierwszą połowę wieku XIV, istniał niewątpliwie już kilkadziesiąt lat wcześniej, gdyż wg Horwata jego powstanie związane jest z działalnością Jana Muskały, mianowanego w 1285 poborcą świętopietrza, i który kolektorem świętopietrza był jeszcze 22.VI.1288. Poza tym podział dokumentu odpowiada ówczesnemu podziałowi na archidiakonaty: wrocławski, głogowski, legnicki i opolski, który figuruje jako Regestr Ujazdu. Właśnie w tym ostatnim nie podano wsi - własności biskupa wrocławskiego, ale tylko - płacących na jego rzecz dziesięciny (J. Horwat, Księstwo bytomskie i jego podziały do k. XV w., wyd. 2, Gliwice 1993, s. 229).

Jeśli więc Miedary, które zostały tam ujęte w okręgu pyskowicko - zbrosławickim, płaciły już wtedy dziesięcinę, musiały, więc zostać lokowane wystarczająco długo przed sporządzeniem owego zestawienia, a więc najpóźniej około połowy XIII w. Biorąc z kolei pod uwagę sposób płacenia dziesięciny (według prawa polskiego), osada ta nie była zamieszkana przez kolonistów przybyłych z Zachodu, gdyż ci płacili dziesięcinę małdratową tzn. w wymłóconym zbożu lub w pieniądzu.

LUDNOŚĆ

Liczba ludności zamieszkującej wioskę do XV w. raczej nie przekraczała stu osób. Potwierdzają to dane, obliczone na podstawie taksy świętopietrza. W parafii Zbrosławice (dekanat toszecki archidiakonatu opolskiego) taksa ta wynosiła 4 szkojce. Ludność parafii, do której należały Miedary nie przekraczała wtedy raczej 270 osób, co przy powierzchni 33 km2 dawało 8 osób/km2.
Parafia zbrosławicka, podobnie jak parafie sąsiadujące z nią nie należała więc do najludniejszych, gdyż przeciętna liczba ludności parafii śląskiej na przełomie XIV i XV w. wynosiła 360-400 osób. Dla porównania liczba mieszkańców całego archidiakonatu opolskiego w poł. XIV wieku wynosiła 79 490 osób.

Miedary leżały na granicy terenów gęsto zaludnionych z południa i południowego-wschodu oraz bardziej wyludnionych z północy i zachodu. Sama parafia zbrosławicka, której zaludnienie w XIV w. wahało się w granicach 8-11 os./km2 należała do grupy średniaków pod względem zaludnienia. Była gęściej zaludniona niż położone na południe od niej Repty, czy Radzionków (5-7 os./km2, ale o wiele przewyższały ją takie parafie, jak Kamień, czy Piekary (16 17 os./km2).

Dokładne dane posiadamy z1727 r., kiedy to Miedary liczyły 135 dorosłych mieszkańców i 48 dzieci. Dla porównania: w Zbrosławicach mieszkało 95 dorosłych i 43 dzieci, Kępczowicach 55 dorosłych i 14 dzieci, w Wilkowicach 94 dorosłych i 28 dzieci.

Następne informacje potwierdzają dosyć równomierny wzrost liczby mieszkańców Miedar. Dzięki opisowi Zimmermana dowiadujemy się, że około roku 1780 wioskę zamieszkiwało 206 osób, w tym 10 kmieci (Bauern) i 24 zagrodników (Gärtner).

Rok 1910 przynosi dokładniejsze dane dotyczące ludności zamieszkałej obszar obecnych Miedar, a mianowicie statystykę narodowościową. I tak:

1. W gminie Miedary mieszkały 463 osoby, w tym 216 mężczyzn i 247 kobiet z mówiących po niemiecku, jako ojczystym: 33, z tego 32 katolików i 1 Żyd. Z mówiących po polsku: 430, wszyscy katolicy (w gminie Miedary nie było ewangelików).

2. W majątku mieszkały 123 osoby, w tym 55 mężczyzn i 68 kobiet. Po niemiecku mówiło 10 osób, z tego 6 ewangelików i 4 katolików. Po polsku 113, wszyscy katolicy.

3. Kopanina (tylko majątek ziemski): 37 osób (12 ewangelików i 25 katolików) mówiących po niemiecku i 61 osób (katolicy) mówiących po polsku.

Razem: 586 osób, z tego mówiących po niemiecku 43, po polsku 543. Katolików 579, ewangelików 6 i jeden Żyd. Tak więc na obszarze dzisiejszych Miedar mieszkały 684 osoby.

W1934 r. zanotowano w Miedarach 982 mieszkańców. Następnie w 1940 liczba ta spadła do 862, by w następnym znowu wrócić do 982.

Henryk Niestrój

 

 

Herbarz Tarnogórski

Scholtz von Löwenckron

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa