Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 12

N U M E R  1 3   -   9   K W I E T N I A   2 0 0 4 r.

 Montes Nr 14

 

100 lat temu
Teofil Królik
Henckel kuzyn Bourbonów i Habsburgów
Szkolni inspektorzy cz.IV
Pierwszy kronikarz miasta
Od ognia i wody
Stary zamek w Tworogu
Nieuczciwi szynkarze
Leśnie opowieści czyli myśliwi, kłusownicy i przemytnicy
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.V
Poszperajmy w Adresbuchu
Tarnogórski ślad Ballestremów
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
Wincenty z Kielczy
Fryderyk Ludwik zu Hohenlohe
Śląsk w europejskiej wspólnocie cz. II
Miedary... od miodu
Rys historyczny wodociągów cz.XII
Towarzystwo Muzyczne im. Adama Mickiewicza
Edukacja regionalna
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Tauern – syn Donnersmarcka
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila
Wznieśmy pomnik Książąt Założycieli
Nasz Dom                        na Ratuszowej 7
 

 

Tarnogórski ślad Ballestremów

Pochodzili z odległej Italii. Na Śląsku główną rezydencją Ballestremów był pałac w Pławniowicach. Podstawą fortuny przemysł. Na początku XX wieku wartość ich osobistego majątku szacowano na ok. 18 mln ówczesnych marek. Wartość kontrolowanych przez nich spółek była wielokrotnie większa. Miejscem ich wiecznego spoczynku była krypta kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela w Biskupicach.

Historyk Rafał Kowalski zrekon-struował drzewo genealogiczne przodków Ballestremów. Sięga ono żyjącego w XVI wieku Francesco Balestrero, mieszkającego w Astii koło Turynu.
 

 


Popiersie Giovanniego Baptisty w Pławniowicach

Jego praprawnuk Marco Conte Ballestrero di Monatalengho ożenił się z hrabianką Clarą Różą Frichingnano di Castellengo. Przeniósł się do stolicy Piemontu, Turynu, gdzie mieszkała małżonka. Po śmierci brata odziedziczyła ona część rodzinnych dóbr Castellengo. Synem ich był Giovanni Baptista Angelo, hrabia Ballestrero di Castellengo. Urodził się w Turynie jesienią 1709r.

Kliknij aby powiększyć [73KB]Wyprawa na Śląsk

Giovanni Baptista Angelo długo w Turynie nie zabawił. Najpierw służył na dworze księcia Weimaru. Później został żołnierzem cesarskiego wojska. Gdy w 1740r. wybuchł konflikt o Śląsk znowu wyruszył na wojenne pole. Został oficerem armii pruskiej, która zaatakowała Austriaków. Kilka lat później ożenił się z Marią Elżbietą Augustą von Stechow.

Jej ojciec, baron Karol Wolfgang skupił w sym ręku śląskie dobra: Pławniowice, Biskupice i Rudę. W 1751r. przekształcił je w majorat. Odtąd mogły być dziedziczone tylko przez jednego spadkobiercę, bez podziałów.

Giovanni jako pruski oficer zmarł w 1757r. ciężko ranny w bitwie pod Pragą. Dopiero jego syn, Karol Franciszek od 1798r. - po śmierci szwagra Karola Franciszka - był pierwszym z rodziny posiadaczem majoratu Stechowów. Odtąd aż do 1945r. pozostawał on w ręku potomków włoskiego Giovanniego.

Magnaci przemysłu

Wiek XIX to epoka gwałtownie rozwijającego się przemysłu. Swój udział w tym mieli także Ballestremowie. Początkowo podstawę ich fortuny stanowiły wspomniane dobra ziemskie oraz rozbudowane kopalnie. Huta cynku dosyć późno stała się częścią ich majątku, a i wtedy powierzyli jej prowadzenie zarządcom.


Rezydencja rodu w Pławniowicach

W drugiej połowie XIX wieku Ballestremowie zmienili sposób gospodarowania. Hrabia Karol przekształcił posiadane zakłady w spółkę. W swoim ręku zachował jednak pakiet kontrolny. Umożliwiało to sprawne zarządzanie majątkiem. Tworząc dalsze spółki i wzajemnie je od siebie uzależniając, zbudowali jeden z największych koncernów na Górnym Śląsku.

Wielka Polityka

Po osiągnięciu odpowiedniej pozycji finansowej przyszła pora na politykę. Pomógł przypadek. Hrabia Franciszek II służąc w wojsku podczas wojny prusko-francuskiej (1870-1871) koło Paryża spadł nieszczęśliwie z konia. Musiał opuścić armię. Wstąpił wówczas do niedawno utworzonej katolickiej Partii Centrum. Jako jej przywódca na Śląsku był znany w całych Niemczech.
 


Pałac Kawalera
w Pławniowicach


Herb rodu


Posłował do śląskiego Sejmu Prowincjonalnego. W latach 1872-1906 był posłem do parlamentu ogólnoniemieckiego - Reichstagu. Od 1896r. był jego przewodniczącym. W 1904r. został dziedzicznym członkiem pruskiej Izby Panów (niem. Herrenhaus). Ostro bronił niemieckiego stanu posiadania na Górnym Śląsku. Znane szeroko było jego zdanie, iż „...Polaków górnośląskich należy bić po pysku...”.

Dbał o swoich robotników. Traktował ich jak surowy, ale sprawiedliwy ojciec. Zakładał dla nich osiedla, kasyna, biblioteki, a nawet dom wypoczynkowy (w Głuchołazach).

Jego osobisty majątek oceniano w 1908r. na 18 mln marek niemieckich. Dla porównania, najbogatszy na Śląsku (i drugi w Niemczech) magnat, książę Guido Henckel von Donnersmarck posiadał fortunę wycenianą na prawie 200 mln. Wartość koncernu, jaka pozostawała pod kontrolą Ballestremów była wielokrotnie większa aniżeli te 18 mln.

I wojna - pokój - II wojna

Podział Śląska po I wojnie światowej nie był dla ich fortuny tragedią. Ich zamożność na tym nie ucierpiała. Koniec ich śląskiego bogactwa był podobny jak i innych tutejszych magnatów. Może jednak bardziej tragiczny. Zbliżający się front w 1945r. zmusił ich do ewakuacji.

Tak jak wielu innych Ślązaków schronili się w Dreźnie. Miasto to stało się obiektem amerykańskich nalotów dywanowych. Obracały one wszystko w ruinę. W lutym pod gruzami zginął ostatni śląski właściciel Pławniowic, Biskupic, Rudy oraz koncernu Ballestremów, hrabia Mikołaj. Niecałe trzy miesiące wcześniej skończył 44 lata.
 

Mimo, że Tarnowskie Góry nie należały do rodu Ballestremów pozostał po nich w naszym mieście wyraźny ślad w postaci pomnika. Jadąc w kierunku Gliwic na wysokości Rept Śląskich, po prawej stronie mijamy granitowy pomnik poświęcony Gustawowi Ballestremowi. Upamiętnia on jego postać, a postawiony został w 1909 roku, po tragicznej śmierci Ballestrema 24 kwietnia w wypadku samochodowym na dzisiejszej ulicy Gliwickiej. Pomnik zachowany jest w bardzo dobrym stanie.


Po wojnie

Rodzina Ballestremów przeniosła się początkowo doTuryngii, a później do Bawarii. Hrabia Walenty - dziś już ponad 70-letni najstarszy syn Mikołaja - po ślubie zamieszkał w Norymberdze. Jego żoną została hrabianka Elżbieta von Westphalen zu Fürstenberg. Wkrótce jednak przeniósł się do Straubing niedaleko Ratyzbony. Zakupił tam cegielnię wraz z podniszczonym nieco starym domem. Stał się on główną siedzibą rodu i jest nim do dziś.
Hrabia Walenty i hrabina Elżbieta mają pięcioro dzieci. Jak podaje R.Kowalski w książce o dziejach rodu - najstarszy ich syn Karol Ludwik (urodził się w 1959r. w Norymberdze) pracuje jako lekarz. Córka Monika zatrudniła się w administracji kościelnej. Jej siostra Maria Pia wyszła za mąż za barona Huberta von Paar zu Schönau. Mają już troje dzieci. Mikołaj ukończył studia na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Najmłodsza z rodzeństwa Agnieszka (urodzona w 1971r. w Ratyzbonie) studiowała w Hanowerze terapeutykę zajęciową.

Na Górnym Śląsku pozostała wspaniała rezydencja Ballestremów w Pławniowicach, kilkanaście zakładów przemysłowych i... groby. Krypta kościoła parafialnego p.w. św. Jana Chrzciciela w Biskupicach kryje szczątki wielu przodków hrabiego Walentego.

Dawid Toruński

 

 

Herbarz Tarnogórski

Scholtz von Löwenckron

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa