Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 12

N U M E R  1 3   -   9   K W I E T N I A   2 0 0 4 r.

 Montes Nr 14

 

100 lat temu
Teofil Królik
Henckel kuzyn Bourbonów i Habsburgów
Szkolni inspektorzy cz.IV
Pierwszy kronikarz miasta
Od ognia i wody
Stary zamek w Tworogu
Nieuczciwi szynkarze
Leśnie opowieści czyli myśliwi, kłusownicy i przemytnicy
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.V
Poszperajmy w Adresbuchu
Tarnogórski ślad Ballestremów
Dzieje Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach
Wincenty z Kielczy
Fryderyk Ludwik zu Hohenlohe
Śląsk w europejskiej wspólnocie cz. II
Miedary... od miodu
Rys historyczny wodociągów cz.XII
Towarzystwo Muzyczne im. Adama Mickiewicza
Edukacja regionalna
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Tauern – syn Donnersmarcka
Historia Parafii Św Jana Chrzciciela i św Kamila
Wznieśmy pomnik Książąt Założycieli
Nasz Dom                        na Ratuszowej 7
 

 

Od ognia i wody

święci pańscy na Karłuszowcu

Wysokiej klasy zabytki, pełne barokowej ekspresji stoją przed pałacem na Karłuszowcu chroniąc go przed żywiołami.

 
Święci Jan Nepomucen i Florian

To święci Jan Nepomucen i Florian, ufundowani przez rodzinę Henckel von Donnersmarck, sprawują obecnie pieczę nad Edukacyjnym Centrum Ubioru i Rzemiosła w Tarnowskich Górach.

Budynek mieszczący dziś szkołę, został zbudowany prawdopodobnie w połowie XVII wieku jako siedziba właścicieli folwarku. Sto lat później folwark został zakupiony przez hrabiego Franciszka Ludwika Henckel von Donneersmarck z siemianowicko – bytomskiej, katolickiej, linii rodu. Hrabia powiększył majątek, rozbudował rezydencję i wraz z małżonką, hrabianką, Leopoldyną von Sobek und Kornitz z Koszęcina zadbał o wykonanie posągów świętych.

Barokowe rzeźby stały pierwotnie przy zburzonym w 1954 roku kolegium jezuickim na ulicy Zamkowej 7. Szkoła istniała od 1713 r. do 1763 r., kiedy to edykt Fryderyka II wypędził jezuitów z miasta. Zakonnicy prawdopodobnie znaleźli schronienie na Karłuszowcu, wraz z jezuitami hrabia Franciszek Ludwik „przygarnął świętych”.

Posągi wykonano z piaskowca w połowie XVII wieku przez nieznanego dziś twórcę w warsztatach wrocławskich. Być może rodzina Henckel von Donnersmarck wraz z jezuitami przejęła tylko same posągi bez cokołów. Po przeniesieniu ich na dziedziniec pałacowy właściciele Karłuszowca mogli zlecić wykonanie cokołów z inskrypcjami wskazującymi na nich jako fundatorów rzeźb. Możliwe jest też, że mogli zlecić zmianę ścian frontowych cokołów lub całych cokołów.

Tej hipotezie przeczą ustalenia Jerzego Gorzelika, który analizując analogiczne rzeźby m.in. w Głubczycach i Grabówce wskazał jako autora postaci i postumentów – Antona Österreicha. Całość datował na koniec lat pięćdziesiątych XVIII w.

Czas i „czynniki mechaniczne” starły większość liter z tablic inskrypcyjnych, zmazały herby, uniemożliwiły odczytanie chronostychów.

W latach dwudziestych XX wieku napisy na tablicach były w lepszej kondycji niż obecnie. Jan Nowak, autor „Kroniki miasta i powiatu Tarnowskie Góry” usiłował odczytać chronostychy i ustalił datę powstania posągu św. Jana Nepomucena na rok 1755, a św. Floriana na 1758, od razu jednak zaznaczając brak pewności w dokonanych obliczeniach.

Zachowały się natomiast imiona fundatorów oraz szczątek herbu hrabianki Leopoldyny. Kartusze herbowe otoczone stylizowaną dekoracją roślinną winny zawierać herby Henckel von Donnersmarck i von Sobek und Kornitz. Nie ma śladu po połówce lwa i trzech różach w herbie Hencklów, ze złożonego herbu Sobków (herb hrabiowski) został tylko ten element, który był ich herbem rodowym. W heraldyce polskiej nosi nazwę Kornic. Identycznego herbu oprócz rodu von Sobek und Kornitz używały inne rodziny pochodzące z miejscowości Kornice koło Raciborza: Bielik von Kornitz, Bludowski von Kornitz, Guretzki von Kornitz itd. Nazwa rodowego gniazda powyższych rodzin stała się w Polsce nazwą herbu, zwanego także „Gospody błogosław”.

To, co widnieje pod stopami św. Jana Nepomucena to herb rodowy Kornic – postawiony na trzech stopniach krzyż św. Antoniego. Brakuje dalszej połowy herbu: w górnej części trzech strzał położonych ukośnie jedna nad drugą, w dolnej ułożonych na kształt wieńca z gałązek palmowych.

Św. Jan Nepomucen, niezwykle popularny na Śląsku, zachwyca udrapowaną sutanną oraz misternie wykutym futrem nakrywającym mu ramiona. Należycie skręcony, jak przystało na barokową rzeźbę, trzyma w prawej ręce biret, a w lewej krucyfiks.
Patron strażaków, hutników i kominiarzy, św. Florian, w stroju rzymskiego legionisty, gasi płonący dom zawartością dzbana. Prawa dłoń dzierży włócznię z bogatą draperią.

Święci dobrze wywiązali się z powierzonych im zadań, nie ma bowiem informacji o pożarze rezydencji, ani tym bardziej o zalaniu jej przez wezbrane nurty rzeki Stoły. Budynek i folwark pozostały własnością Henckel von Donnersmarck do 1945 roku. Po drugiej wojnie światowej pałac został przejęty przez Szkołę Górniczą, a od 1958 roku przez Zespół Szkół Odzieżowych.

„Odzieżówka”, jedna z najstarszych i najlepszych tego typu szkół w Polsce, doczekała się zmian nazwy na Edukacyjne Centrum Ubioru i Rzemiosła. Budynek stał się także siedzibą Akademii Lokalnej Sieci CISKO. Zmian doczekała się również elewacja szkoły, remont z 2002 roku odświeżył neoklasycystyczny wygląd budynku.

Wcześniej renowacji doczekały się posągi świętych. Renowacja z 1994 roku przywróciła rzeźbom ich dawny blask - i tak jak dawniej chronią budynek – jeden od wody, drugi od ognia.
Być może obecność świętych na szkolnym dziedzińcu odpowiedzialna jest za to, że konkursy poetyckie pod patronatem ks. Jana Twardowskiego organizowane są od kilkunastu lat właśnie w tej szkole. Pierwotnie o charakterze lokalnym, dzięki niestrudzonej organizatorce pani Stanisławie Szymczyk mają dzisiaj zasięg ogólnopolski i przysparzają chwały Tarnowskim Górom.

„Od powietrza, głodu, ognia i wojny zachowaj nas Panie” – pamiętajmy o ufności naszych przodków mijając świętych na Karłuszowcu.

Paweł Zaręba

 

 

Herbarz Tarnogórski

Scholtz von Löwenckron

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa