Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 11

N U M E R  1 2   -   5   W R Z E Ś N I A   2 0 0 3 r.

 Montes Nr 13

 

Adam de Tarnowice
Brama Gliwicka i szpital
150 lat temu
Paryskie ślady Donnersmarcków
Przydrożne krzyże i kapliczki
Ratuszowe herby
Organy braci Biernackich
Tarnogórski magnes
Święcisław de Tarnowice
Wizyta Habsburgów
Dzieje tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego
Repty Nowe
Jakub Gruzełko
Rys historyczny  wodociągów cz.XI
Śląsk w europejskiej wspólnocie
Szkolni inspektorzy
Gwarki. Jak to się zaczęło?
Dawnej huty czar
Ogród jordanowski w Tarnowskich Górach
August de Boscamp-Lasopolski
Synagoga
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Kościół w Boruszowicach
 

Sławni na tarnogórskiej ziemi cz.VI

Wizyta Habsburgów

Zimą 1670 r. do Tarnowskich Gór zawitał poczet niezwykle utytułowanych osób, cesarzowa Eleonora Gonzaga, przyszła polska królowa Eleonora Habsburg, przyszła księżna Neuburga Anna Maria Habsburg. Na powitanie w imieniu polskiego króla wyjechał im naprzeciw młody szlachcic Hieronim Augustyn Lubomirski, późniejszy kasztelan krakowski i hetman wielki koronny. Chyba nigdy przedtem, ani potem nie zjechały tak licznie koronowane głowy do miasta Gwarków.

Eleonora Gonzaga (1630-1686). Księżniczka mantuańska, cesarzowa, królowa Czech i Węgier

Gonzagowie to jeden z najznamienitszych włoskich rodów książęcych. Ich korzenie nie są tak odległe jak innych dynastii europejskich. Najstarszy znany przodek to Filippo Gonzaga żyjący w poł. XII w. W 1328 r. Ludwik przejął faktycznie władzę nad Mantuą i okolicami, formalnie jako urzędnik miejski „capitano generale”. Ponad sto lat później Jan Franciszek I otrzymał od cesarza Zygmunta Luksemburga tytuł księcia Gonzagi i margrabiego Mantui. Jego pra- prawnuk Fryderyk II został w 1530 r. księciem Mantui. W ciągu stuleci Gonzagowie powiększali swe władztwo, m.in. o Guastallę. Montferrat odziedziczyli po Paleologach z bocznej linii bizantyjskich cesarzy.

Ród ten ma i kilka polskich epizodów. Ok. 1597 r. książę Wincenty I adoptował do swego rodu polskiego szlachcica Zygmunta Myszkowskiego wraz z jego bratem Piotrem. Od papieża bracia uzyskali tytuł margrabiów na Mirowie. Tytuł wraz z nazwiskiem odziedziczyli Wielopolscy z Pieskowej Skały. Margrabia Aleksander Wielopolski znany jest z tego, że przyczynił się do wybuchu powstania styczniowego w 1863 r. Jego pełne nazwisko brzmiało: hrabia Wielopolski margrabia Gonzaga-Myszkowski.
 


Herb Królestwa Czech, XIX w.
 


Herb rodowy Habsburgów

Herb Królestwa Węgier, XIX w.
 

Nie jedyny to udział Gonzagów w polskiej historii. Mantuańska księżniczka Ludwika Maria była żoną dwóch polskich królów z dynastii Wazów: Władysława IV i Jana II Kazimierza. Pochodziła z młodszej linii rodu Gonzagów de Nevres i była córką księcia
Karola I.

Bratanicą polskiej królowej była Eleonora, ostatnia żona Ferdynanda III Habsburga, cesarza, króla Czech i Węgier. Urodziła się w 1630 r. i była młodsza od swego męża o 27 lat. Taka dysproporcja wieku w monarszych małżeństwach nie była czymś wyjątkowym (między Jagiełłą i Sońką Holszańską było ponad 50 lat różnicy). Urodziła cesarzowi dwie córki: Eleonorę i Marię Annę. Ferdynand III zmarł w 1657 r.

Cesarzowa-wdowa z obydwoma córkami zimą, w lutym 1670 r. zdążała do Polski. W drodze zatrzymały się w Tarnowskich Górach. Królewska wizytę opisał tarnogórski kronikarz Jan Nowak: „...Wysocy goście zamieszkiwali u ówczesnego mistrza górniczego Krzysztofa Krakera, w domu cesarskiego urzędu, który swego czasu przeszedł na własność hr. Henckla, a dziś stanowi tzw. stary zamek przy ul. Zamkowej 12. Kamienice tę zbudowano w r. 1575.

Celem przygotowania potraw i ugoszczenia licznej świty królewskiej urządził magistrat na rynku dużą kuchnię i wydał na to przyjęcie 164 florenów”. W Tarnowskich Górach przywitał przyszłą polską monarchinię wysłannik króla Hieronim Augustyn Lubomirski.
27 lutego 1670 r. starsza z córek, Eleonora została w Częstochowie żoną polskiego króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

Cesarzowa Eleonora żyła jeszcze kilkanaście lat. Zdążyła zobaczyć drugie wesele Eleonory, jak i ślub młodszej córki Marii Anny. Zmarła w 1686r.

Eleonora Habsburg (1653-1697)
Arcyksiężniczka austriacka, królowa Polski i wielka księżna Litwy, następnie księżna Lotaryngii i Baru

Maria Anna Habsburg (1654-1689)
Arcyksiężniczka austriacka, księżna Neuburga (żona Jana Wilhelma późniejszego elektora palatynatu reńskiego)

Habsburgowie to dynastia jedna z najważniejszych w dziejach Europy i nawet całego świata. To właśnie oni stworzyli po raz pierwszy w dziejach ludzkości imperium nad którym nigdy nie zachodziło słońce. Dwaj bracia Karol V i Ferdynand I na początku XVI w. władali nad sporymi obszarami starego kontynentu: Cesarstwo, Austria, Czechy, Węgry, Niderlandy, Burgundia, Hiszpania, Włochy, a za oceanem nad koloniami w Ameryce i dalekich Indochinach. Habsburgowie to także jedna z najstarszych dynastii panujących w Europie.

Protoplastą był Guntram Bogaty, który żył w XI w. Hrabia Rudolf w 1273 r. został wybrany królem niemieckim. Z Austrii uczynił ziemię dziedziczną dla swych potomków. Władali tam do 1918 r. Habsburgowie kilkakrotnie ustępowali z niemieckiego tronu innym rodom, ale od 1438 r. zasiadali na nim już na stałe. Formalnie tron królów niemieckich i cesarzy był elekcyjny, praktycznie jednak aż do 1740 r. wybierano zawsze przedstawiciela rodu Habsburgów.
Z dziejami tej dynastii związane jest też przysłowie: „Niech inni toczą wojny, Ty szczęśliwa Austrio się żeń”. Dzięki udanej polityce mariaży zdołali przejąć wiele tronów i królestw. Ich córki stały się niemalże stałymi kandydatkami na żony także polskich władców. Od Elżbiety Rakuszanki, żony Kazimierza IV Jagiellończyka, zwanej „Matką Królów”, aż po ostatnią polską monarchinię Marię Józefę, żonę Augusta III Sasa, połowa polskich królowych to właśnie Habsburżanki.

Eleonora jako narzeczona króla Michała Korybuta była naturalną kontynuacją tradycyjnych związków polskich władców. W dniu ślubu miała niecałe 17 lat a o prawie 13 była młodsza od króla.

Zrazu przyjęto ją dosyć niechętnie w Polsce. Spokojna i łagodna nie mieszała się do polityki. Wkrótce zdobyła sympatię a nawet szacunek Polaków. Szybko też nauczyła się języka swych nowych poddanych. Lojalnie stała u boku męża choć zarzucano mu wiele. Nawet wrogowie króla z życzliwością wyrażali się o urodzie, rozsądku i dobroci królowej. Starała się łagodzić spory i pośredniczyć w kłótniach. W 1673 r. zapobiegła wojnie domowej doprowadzając do kompromisu między dwiema konfederacjami. Jesienią tego samego roku została niespodziewanie wdową.

Po śmierci króla pozostała w Polsce. Po wyborze Sobieskiego mieszkała pół roku w Toruniu. Wiosną 1675 r. wróciła do Wiednia.

Po ślubie z księciem Karolem lotaryńskim zamieszkali razem w Innsbrucku. W 1690 r. została ponownie wdową. Zmarła niemalże w przededniu Bożego Narodzenia w 1697 r. Jej syn Leopold właśnie zdołał odzyskać rodzinną Lotaryngię. Eleonora spoczęła w krypcie kapucynów w Wiedniu.

Arcyksiężniczka Maria Anna, była młodsza od Eleonory zaledwie o rok. Znacznie dłużej od siostry czekała na swego męża. Dopiero w 1678 r. - w roku drugiego ślubu Eleonory – została żoną Jana Wilhelma Wittelsbacha, księcia z Neuburga. Ojcem Jana Wilhelma był Filip Wilhelm, kandydat do polskiego tronu w 1669 r.

Maria Anna w dniu swego ślubu miała już 24 lata. W tamtych czasach to już wiek poważny. Dwukrotnie rodziła mężowi synów, ale umierali jeszcze jako niemowlęta. Ona sama zmarła wczesną wiosną 1689 r. Jan Wilhelm rok później został elektorem Cesarstwa i władcą Palatynatu Reńskiego.

Hieronim Augustyn Lubomirski (1648-1706) Książę cesarstwa, wojewoda i kasztelan krakowski, hetman wielki koronny

Lubomirscy swą błyskotliwą karierą przyćmili wiele starszych rodów magnackich w Rzeczypospolitej. Najdawniejszym znanym przodkiem jest Piotr (zm. 1480 r.) właściciel paru osad, w tym położonego niedaleko Szczyrzyc w ziemi krakowskiej, rodowego Lubomierza, od którego pochodzi nazwisko rodziny.

Sebastian (zm. 1613 r.) – średniozamożny szlachcic - jako żupan krakowski zdobył sporą fortunę. Syn Sebastiana, Stanisław (zm. 1649 r.) osiągnął jedną z najwyższych godności senatorskich Rzeczypospolitej, wojewody krakowskiego.

Najgłośniejszym w dziejach Polski był wnuk Sebastiana, Jerzy. Wsławił się podczas szwedzkiego „potopu” oraz w walkach na Ukrainie w 1660 r. Początkowo popierał zabiegi króla Jana II Kazimierza o elekcję vivente rege, czyli wybór polskiego króla za życia poprzednika. Wkrótce zmienił zdanie musiał udać się na wygnanie. W 1665 r. wkroczył zbrojnie ze Śląska do Polski. Rokosz trwał rok. Zwyciężył militarnie Lubomirski, ale politycznie kraj był w kompletnej ruinie. Bezsens wojny domowej był oczywisty. Oficjalnie pogodzony z monarchą Jerzy wyjechał na Śląsk i tam zmarł w 1667 r.

Hieronim Augustyn był młodszym synem Jerzego. Gdy zmarł ojciec miał niecałe 20 lat. W rodzinnych działach przypadły mu dobra wokół Rzeszowa i Jarosławca. Zgodnie z ostatnią wolą ojca wstąpił do zakonu maltańskiego, poświęcając się karierze wojskowej. Przebywał na dworze królewskim. Król Michał Korybut powierzył mu powitanie arcyksiężniczki Eleonory przybywającej w 1670 r. z Austrii. W Tarnowskich Górach doszło do spotkania młodego szlachcica z jeszcze młodszą Habsburżanką.

Hieronim był uzdolnionym dowódcą. Walczył pod komendą Jana Sobieskiego z Kozakami i Tatarami. W 1683 r. u boku króla był pod Wiedniem i Parkanami.

August II chcąc go zjednać w 1702 r. mianował go wojewodą krakowskim i hetmanem polnym. Kilka tygodni później został hetmanem wielkim koronnym i kasztelanem krakowskim. Osiągnął tym samym najwyższe świeckie godności w Rzeczypospolitej.

Hieronim kilka razy otarł się o polską koronę. Kandydował w 1674 r. i 1696 r. Najwięcej szans miał w 1704 r. Biograf hetmana Marek Wagner napisał: „... Mając poparcie wielu senatorów, nie zyskał jednak aprobaty kręgów szlacheckich, które zawierzyły Stanisławowi Leszczyńskiemu. Nie potrafiły one zdobyć się na przełamanie dyktatu Karola XII, chociaż wybór Lubomirskiego stwarzał szansę pogodzenia zwaśnionych konfederatów warszawskich i sandomierskich, co doprowadziłoby w konsekwencji do wzmocnienia państwa. Hetman stracił wówczas wszystko – majątek, władzę i wojsko”.

Hieronim Augustyn żonaty z Konstancją Bokumówną stał się założycielem rzeszowskiej linii Lubomirskich. Wygasła ona w 1945r.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki,
Dariusz Woźnicki

Tekst jest fragmentem książki pt.
„Sławni na tarnogórskiej ziemi”.

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa