Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 11

N U M E R  1 2   -   5   W R Z E Ś N I A   2 0 0 3 r.

 Montes Nr 13

 

Adam de Tarnowice
Brama Gliwicka i szpital
150 lat temu
Paryskie ślady Donnersmarcków
Przydrożne krzyże i kapliczki
Ratuszowe herby
Organy braci Biernackich
Tarnogórski magnes
Święcisław de Tarnowice
Wizyta Habsburgów
Dzieje tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego
Repty Nowe
Jakub Gruzełko
Rys historyczny  wodociągów cz.XI
Śląsk w europejskiej wspólnocie
Szkolni inspektorzy
Gwarki. Jak to się zaczęło?
Dawnej huty czar
Ogród jordanowski w Tarnowskich Górach
August de Boscamp-Lasopolski
Synagoga
Rozmyślania o Górnym Śląsku
Kościół w Boruszowicach
 

 

Ratuszowe herby

„...herb poważany wiekami swego istnienia, opowiada o dziejach miasta wszystkim, którzy potrafią go zrozumieć” – słowa prof. Mariana Gumowskiego doskonale pasują do herbów jakie można zobaczyć na fasadzie tarnogórskiego ratusza. Herby z tarnogórskiego ratusza opowiadają nie tylko o dziejach miasta, ale także o sporej części środkowej Europy. Na fasadzie jest sześć herbów: pięć na narożniku od strony Rynku i ul. Górniczej, szósty pod figurą gwarka na fasadzie głównej.

   

Herb Henckel von Donnersmarcków

Pierwszy z lewej od strony ul. Górniczej. Herb rodowy rodziny nadany przez króla węgierskiego Zygmunta Luksemburga 1 sierpnia 1417 r. na soborze w Konstancji (tym samym gdzie Polacy sądzili się z Krzyżakami).

W herbie tarcza dzielona w pas. U góry pół lwa niebieskiego w złocie, u dołu trzy (2 nad 1) srebrne róże w czerwieni. Nad hełmem ze złoto-niebieskimi labrami, pół lwa niebieskiego.

Przez to, że herb nadał Hencklom Luksemburg jako władca węgierski Hencklów uznawano za szlachtę węgierską (Luksemburg był także margrabią brandenburskim, królem czeskim i niemieckim, a od 1433 r. cesarzem). Podczas wojny trzydziestoletniej Hencklowie (od 18 grudnia 1636 r. z tytułem dziedzicznych baronów cesarstwa, a od 29 lipca 1651 r. dziedzicznych hrabiów cesarstwa) zostali najpierw zastawnymi, a następnie dziedzicznymi panami ziemi tarnogórskiej, bytomskiej i bogumińskiej. Najwyższy tytuł arystokratyczny uzyskał Guido Henckel von Donnersmarck, magnat przemysłowy i ziemski, wywyższony przez cesarza niemieckiego i króla Prus Wilhelma II Hohenzollerna w 1901 r. do godności dziedzicznego pruskiego księcia. Sam Guido był obecny przy uroczystym poświęceniu budynku ratusza 11 sierpnia 1898 r.

   

Herb Królestwa Prus

W polu srebrnym orzeł czarny w złotej koronie i złotym monogramem F i R (łac. Fridericus Rex) na piersi. W szponach orła złote berło i jabłko królewskie. Nad tarczą pruska korona królewska

18 stycznia 1701 r. (302 lata temu) elektor Brandenburgii i książę Prus Fryderyk III Hohenzollern ogłosił siebie w Królewcu królem w Prusiech (niem. König in Preussen) Fryderykiem I. Dawny czarny orzeł księstwa pruskiego (nota bene nadany przez polskiego króla Zygmunta I Starego po hołdzie pruskim 10 kwietnia 1525 r. Albrechtowi Hohenzollernowi) wraz z monogramem władcy stał się herbem nowego królestwa.

13 września 1742 r. król Fryderyk II Wielki zmienił tytuł na król Prus (niem. König von Preussen). Od kilkunastu miesięcy był on także panem zwierzchnim prawie całego Śląska wraz z Tarnowskimi Górami.

Herb Tarnowskich Gór

Herb na rogu dwóch ścian ratusza. Nadany 25 lipca 1562 r. przez księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego Fryderyka von Ansbach (bratanek księcia pruskiego Albrechta).

W przywileju herbowym zapisano: „..nadajemy naszemu miastu pół orła czarnego w białym polu, z dziobem i szponami żółtymi, a to w połowie tarczy po prawej stronie. Druga połowa ma być podzielona na dwie części barwy czarnej i białej. W części górnej ma być żółte skrzydło orła na czarnym polu, w dolnej pod skrzydłem kilof i młot górniczy na białym polu skrzyżowane nawzajem. Nad wymienioną tarczą hełm turniejowy z czarnymi i białymi labrami, a na tym hełmie żółte skrzydło orle, w środku którego kilof i młot górniczy...”.

Herb miasta zawierał w sobie symbole godła górniczego nadanego urzędowi górniczemu w 1529 r. (do 1562 r. sprawował funkcje władzy administracyjnej osady) oraz pół orła czarnego z herbu książąt pruskich, których sukcesorem był właśnie Jerzy Fryderyk von Ansbach (od 1572 r. regent księstwa pruskiego). Linia von Ansbach panowała w Prusach w latach 1525-1618.

Herb Cesarstwa Niemieckiego

18 stycznia 1871 r. w sali lustrzanej pałacu królewskiego w Wersalu pod Paryżem, władcy niemieccy ogłosili króla Prus Wilhelma I cesarzem niemieckim. W imieniu zgromadzonych z prośbą o przyjęcie tego tytułu zwrócił się król Bawarii Ludwik II Wittelsbach. Proklamacja ta była finałem długiej kariery monarszej Hohenzollernów, ale także dosyć krótkiej wojny i zwycięstwa nad cesarską Francją Napoleona III Bonaparte. Częścią nowego cesarstwa stał się także pruski Śląsk z Tarnowskimi Górami.

W herbie w złotym polu czarny orzeł na piersi którego srebrna tarcza z czarnym orłem pruskim na piersi którego z kolei herb rodowy Hohenzollernów, tj. czarno-srebrna szachownica.

Ostatnim panującym potomkiem Wilhelma I był jego wnuk Wilhelm II król Prus i cesarz niemiecki. Abdykował w 1918 r. Niemcy ogłoszono wówczas republiką. Obecnie dziedzicem tytułu królewskiego i cesarskiego jest 27-letni Jerzy Fryderyk (imiennik fundatora tarnogórskiego herbu), pra-prawnuk Wilhelma II.

Herb Śląska

W polu złotym czarny orzeł ze srebrną przepaską.
Herbem takim pieczętowali się dolnośląscy Piastowie. Sam orzeł był w herbie Piastów wrocławskich i oleśnickich. Wraz z czerwono-srebrną szachownicą znalazł się herbie najdłużej panującej linii brzesko-legnickiej. Spokrewnieni z nimi Schaffgotschowie (Barbara Agnieszka, córka księcia Brzegu Joachima Fryderyka była żona Hansa Ulryka Schaffgotscha ze Żmigrodu) otrzymali w 1708 r. przywilej połączenia swego herbu z herbem wygasłej linii Piastów książąt brzesko-legnickich.

Dawny herb Piastów dolnośląskich używany był jako herb Dolnego Śląska. W 1742 r. po zajęciu większości ziem nad Odrą przez króla pruskiego Fryderyka II Hohenzollerna ze zdobytych ziem utworzył on jedną prowincję. W jej granicach znalazły się także Tarnowskie Góry. Herbem nowoutworzonej prowincji król pruski ustanowił dawny herb Piastów Dolnośląskich.

Herb elektorów Brandenburgii

Herb znajduje się pod posągiem gwarka na głównej fasadzie ratusza. Często jest określany błędnie jako herb Jerzego von Ansbach, założyciela miasta.

Tarcza skwadrowana z tarczą sercową. Każde z pól symbolizuje inny tytuł noszony przez Hohenzollernów. W prawym górnym polu (herb opisuje się od strony trzymającego, czyli jakby od tyłu, a nie od strony patrzącego) czerwony orzeł na srebrze – Marchia Brandenburska od 1411 r. pod panowaniem Hohenzollernów. W lewym górnym rogu czerwony gryf w srebrze – księstwo pomorskie, tytuł ten przyjęli w 1464 r. po wygaśnięciu linii szczecińskiej Gryfitów (sam Szczecin zajęli Gryfici z linii wołogoskiej). W prawym dolnym polu czarny lew z dwoma ogonami w złocie, dookoła pola srebrno-czerwona bordiura – burgrabstwo Norymbergii, odziedziczone w 1192 r. poprzez małżeństwo hrabiego Fryderyka I Hohenzollerna z Zofią von Rätz. W lewym dolnym rogu srebrno-czarna szachownica – herb rodowy Hohenzolernów.

W tarczy sercowej złote berło w polu niebieskim – symbolizuje godność arcyszambelana cesarstwa, którą nosili margrabiowie Brandenburgii, będący równocześnie elektorami cesarstwa (tj. należeli do kolegium wybierającego cesarza).

Arkadiusz Kuzio-Podrucki

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa