Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 10

N U M E R  11   -   2 0   K W I E T N I A   2 0 0 3 r.

 Montes Nr 12

 

Na profesorskim biurku
200 lat temu
Trzeci Ratusz
Zmienne losy Karłuszowca
Wielkanocne zwyczaje
Góra Grojec
Fryderyk Wilhelm hrabia von Reden
Car z wizytą
Ksiądz Franciszek Jastrzębski
Szkolni Inspektorzy cz.II
Biskup Nanker
Stary zamek w Tworogu
Wysiedlenia tarnogórzan
Czerwony krzyż
Śladami Kalidego
Loża Wolnomularzy -       Dom Ludowy
Bractwo Strzeleckie
Rys historyczny  wodociągów cz.X
Michał Dragan - tarnogórski karykaturzysta
Renata a sprawa Śląska
Burmistrzowie Tarnowskich Gór
Kolejarze tarnogórskiej kulturze cz.IV
To tylko legenda
Król August w Tarnowskich Górach
Winiarnia Sedlaczek
O śląskiej wspólnocie
Chrząszczewscy i Koschützki
 

 

Zmienne losy Karłuszowca

Stanowiący dziś część Tarnowskich Gór Karłuszowiec,
jeszcze sto lat temu był poza granicami miasta.


Dawny Carlshof

W połowie XVII w. tereny te kupił Aleksander Cucher i założył gospodarstwo. Od jego nazwiska majątek ten nazwano „cucherowskim”. Od ok. 1700 r. pojawiła się nowa nazwa „Dorota”, najprawdopodobniej związana była z imieniem kolejnej właścicielki Bekerowej z Baumgartów.

Tuż po 1745 r. majątek ten kupił hrabia Franciszek Ludwik z bytomskich Henckel von Donnersmarcków. Po konfiskacie bytomskiego ratusza, gdzie dotychczas mieszkali jego przodkowie, musiał poszukać sobie nowej rezydencji. Możliwe, że zamieszkał w nowo kupionym dworze wkrótce po ślubie (21 lutego 1745 r.) z hrabianką Leopoldyną von Sobeck und Kornitz z Koszęcina.


Willa administratora, obecnie przedszkole

Hrabia powiększył folwark, a przede wszystkim przebudował dwór na spory pałac. Zmieniła się także nazwa majątku na Carlshof, (niem. Dwór Karola). Od niej pochodzi polskie słowo Karłuszowiec. Nowa nazwa miała przypominać imię ojca właściciela, hrabiego Karola, który w 1745 r. po pruskiej wygranej w wojnie o Śląsk, musiał udać się na wygnanie do Austrii.

W nowym pałacu znajdował się dom dla rodziny hrabiego oraz siedziba dla zarządu majątku. W pałacu urządzono kaplicę. Hrabia miał z nią trochę kłopotów. Proboszcz tarnogórski wiódł spór z proboszczem tarnowickim, któremu z nich ma podlegać karłuszowicki ksiądz kapelan. Argumentów było wiele, a to tradycja, a to formalna przynależność gruntów, itd. Ostatecznie sąd biskupi w Krakowie (Tarnowskie Góry znajdowały się w granicach diecezji krakowskiej) zdecydował, że kaplica ma podlegać parafii tarnogórskiej.


Oficyna pałacowa - dzisiejszy zakład pulmonologii

Już w lutym 1749 r. w Karłuszowcu odbył się ślub siostry hrabiego Marianny z Ernestem Ottonem von Gersdorf. Można przypuszczać, że uroczystość miała miejsce w nowoutworzonej kaplicy.

Nowi panowie na Karłuszowcu uczestniczyli w życiu swych miejskich sąsiadów. Na początku 1753 r. hrabia Franciszek Ludwik z żoną byli świadkami chrztu udzielonego żydowi przez miejscowego proboszcza ks. Michała Kępę.

Nieco później hrabina Leopoldyna ufundowała dwie rzeźby: św. Jana Nepomucena i św. Floriana. Pierwotnie stały przed budynkiem szkoły jezuitów przy dzisiejszej ul. Zamkowej. Dziś stoją obok bramy wejściowej przed dawnym pałacem na Karłuszowcu. Nieco zatarte napisy oraz herb rodzinny hrabiny Leopoldyny przypominają, kto był fundatorem.

Hrabia Franciszek Ludwik i hrabina Leopoldyna nie doczekali się dziedzica. Ich jedyny syn zmarł w niemowlęctwie. Spadkobiercą został młodszy brat Łazarz III. Franciszek Ludwik zmarł w 1768 r. Hrabia Łazarz III zamieszkał z rodziną w pałacu w Siemianowicach
W rezydencji na Karłuszowcu pozostała wdowa, hrabina Leopoldyna. Zmarła wiele lat później w 1792 r.

Kolejnym mieszkańcem pałacu na Karłuszowcu była pochodząca z Francji rodzina de La Valette d’Uclaux. Spokrewniona była i z hrabiami Henckel von Donnersmarcków z Bytomia, jak również z hrabiami von Sobeck und Kornitz z Koszęcina.W 1807 r. utworzono z Karłuszowca obszar dworski, który w II poł. XIX w. stał się częścią obszaru dworskiego w Bobrownikach. Na pocz. XIX w. wokół pałacu powstał park krajobrazowy. Ostatni z rodu hrabiów de La Valette d’Uclaux zmarł w 1857 r. Zostawił trzy córki. Henckel von Donnersmarckowie w 1863 r. ulokowali w Karłuszowcu zarząd dóbr przeniesiony z Siemianowic.

Pod koniec XIX w. wokół pałacu pojawiły się nowe budynki: od strony południowej budynek o cechach neoklasycystycznego pałacu, zapewne oficyna, od strony miasta budynek mieszkalny dla urzędników zarządu dóbr oraz na terenie parku okazała willa dla administratora dóbr. W 1924 r. Karłuszowiec pod względem administracyjnym wcielono do Tarnowskich Gór.

W okresie międzywojennym w budynku dawnego pałacu mieściła się dyrekcja spółki „The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited”. Podlegały jej dobra bytomsko-siemianowickich Hencklów znajdujące się granicach II Rzeczypospolitej.

Po wojnie dawny pałac został przekazany oświacie. Od wielu lat mieści się tam Zespół Szkół Odzieżowych, obecnie Centrum Rzemiosła i Ubioru. W budynku od strony ul. Lipowej mieści się Zakład Pulmonologii, a w willi administratora, przedszkole.

Artur Kozłowski

 

 

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa