Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 9

N U M E R  10   -   6   W R Z E Ś N I A   2 0 0 2 r.

 Montes Nr 11

 

Gwarki, Herb i Historia
Nakielski wapiennik
250 lat temu
Kościół p.w. św. Józefa Robotnika
Kinematograf w sali Klauzy
Życie społeczno-kulturalne cz. II
Jerzy Fryderyk von Ansbach
Herb jest ważnym elementem społeczności lokalnej
Śląskie herby
440-lecie nadania herbu dla Tarnowskich Gór
Ordunek Gorny
Ożywcze zmiany
Wyjątkowy herb
Wysiedlenia tarnogórzan
Uniwersytet a społeczność lokalna
Święto Morza w Tarnowskich Górach
80. Rocznica powrotu Tarnowskich Gór do Polski
Rys historyczny  wodociągów cz.IX
 

 

Śląskie herby

Śląsk był pierwszym regionem dzisiejszej Polski gdzie pojawiły się herby. Fakt wielowiekowych związków z Królestwem Czech (XIV-XVIII w.) sprawił, iż śląska heraldyka ma swoją własną specyfikę i wiąże ze sobą bogactwo heraldyki zachodnioeuropejskiej i polskiej. Widać to nie tylko na przykładzie wspaniałych herbów śląskiej szlachty czy magnatów, ale i w heraldyce miast.

    
Herb Opola Herb Legnicy
 

Herb Tarnowskich Gór

Jedynym zachowanym i pewnym dokumentem, w którym istnieje zapis o nadaniu Tarnowskim Górom herbu, jest przywilej księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego Fryderyka wydany w Ansbach 25 lipca 1562 roku. W nim to można przeczytać: „...nadajemy naszemu miastu pół orła czarnego w białym polu, z dziobem i szponami żółtymi, a to w połowie tarczy po prawej stronie. Druga połowa ma być podzielona na dwie części barwie czarnej i białej. W części górnej ma być żółte skrzydło orła na czarnym polu, w dolnej pod skrzydłem kilof i młot górniczy na białym polu skrzyżowane nawzajem. Nad wymienioną tarczą hełm turniejowy z czarnymi i białymi labrami, a na tym hełmie żółte skrzydło orle, w środku którego kilof i młot górniczy...”.

Pieczęć z herbem dla tarnogórskiego magistratu i burmistrza była nieco odmienna od tej dla ławników: „...Obraz tarczy, według przywileju, mogli używać w pieczęci ławnicy, zaś całym herbem posługiwać się mogli burmistrz i magistrat...”.

Na Śląsku

Nieco zaskakującym elementem mogą być dodane labry oraz hełm z klejnotem. Podobny w formie herb uzyskało Miasteczko Śląskie także od Jerzego Fryderyka ponad rok wcześniej. Na Śląsku wcześniej herb z klejnotem posiadała Legnica (1453 rok - nadanie od króla czeskiego Władysława I Habsburga), a z hełmem i labrami Głogów (1490 rok - nadanie od króla węgierskiego i de iure czeskiego Macieja Korwina).


Herby miast w „Herbarzu” Siebmachera z 1605r.
(w trzecim i czwartym rzędzie herby miast śląskich:
Wrocławia, Cieszyna, Opawy, Raciborza, Świdnicy,
Opola, Jawora, Nysy, Legnicy, Brzegu, Oleśnicy, Ziębic,
Głogowa, Żagania)

Z innych miast śląskich posiadających herb z hełmem, labrami i klejnotem wspomnieć należy: Lwówek Śląski (w klejnocie dwa skrzydła orle - 1501 rok od króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka), Wrocław (tarcza herbowa z hełmem prętowym z koroną i labrami, w klejnocie popiersie św. Jana Ewangelisty - 1530 rok od króla czeskiego Ferdynanda I Habsburga), Srebrna Góra (1540 rok od Henryka II księcia ziębickiego), Szprotawa (1597 rok od cesarza i króla czeskiego Rudolfa II Habsburga), Żagań (1602 rok od Rudolfa II), Prudnik (1607 rok od Rudolfa II), Nowa Sól (1743 rok od króla pruskiego Fryderyka II Hohenzollerna), Kowary (1747 rok od Fryderyka II).

W Europie i w Polsce

Jest to także spotykane w przypadku herbów miejskich np. w sąsiednich Czechach. Herb Pragi ma trzy hełmy z labrami. Hełm z labrami jest stałym elementem heraldyki szlacheckiej.

W polskiej heraldyce miejskiej ten zwyczaj nie był aż tak powszechny, aczkolwiek znany. Niektórzy heraldycy są zwolennikami tezy, iż miasta mogą posługiwać się tylko samą tarczą herbową.

Gdańsk uzyskał zgodnie z przywilejem króla Kazimierza IV Jagiellończyka z 24 maja 1457 roku prawo do umieszczenia w tarczy swego herbu korony królewskiej powyżej dwóch srebrnych krzyży. Za formę zaszczytną można uznać dodanie do tarczy herbowej trzymaczy, w przypadku Gdańska dwóch lwów („...zwróconych głowami w jednym kierunku - ku bramie Złotej i Wyżynnej, gdzie zaczyna się Królewska Droga, gdyż stamtąd miał przybyć wiernie wyczekiwany król polski...”) oraz wstęgi z dewizą „Nec temere, nec timde” (Bez lęku, ale z rozwagą).

Herb Torunia trzymany jest przez anioła. Po raz pierwszy pojawił się on na pieczęci na liście toruńskiej rady miasta do rady gdańskiej z 28 stycznia 1470 roku. Anioł jako figura heraldyczna miał symbolizować opiekę boską nad miastem w czasie długiej i ciężkiej wojny trzynastoletniej. Anioł stał się odtąd integralną częścią herbu miasta.

W II Rzeczypospolitej

W okresie międzywojennym herb Lwowa był udostojniony królewską koroną nad tarczą, wstęgą z dewizą, oraz Krzyżem Orderu Virtuti Militari na gałązkach wawrzynu.

W przypadku herbu Tarnowskich Gór ważnym pozostaje fakt, iż nie zmieniany pozostawał przez kilka stuleci, w okresie habsburskim, pruskim, a także po przyłączeniu miasta do II Rzeczypospolitej w 1922 roku. Herb ten był uznawany przez wszystkich obywateli Tarnowskich Gór bez względu na narodowość. Uznawali go także za swój Polacy, może o tym świadczyć umieszczenie tego herbu na okładkach monografii poświęconych przeszłości miasta, napisanych przez Jana Nowaka i Józefa Piernikarczyka, znanych polskich, tarnogórskich dziejopisarzy.

W okresie międzywojennym wiele miast (104 - ok. 1/6 całkowitej liczby miast II RP) uzyskało zatwierdzenie swych herbów. Pomimo zalecenia ujednolicenia ich formy (miały mieć jednakową wielkość równą wymiarom herbu państwowego stanowiącego załącznik do rozporządzenia prezydenta RP o godłach i barwach państwowych z 13 grudnia 1927 roku) w kilku przypadkach zatwierdzono wizerunki odbiegające od jednolitego obrazu, ale mające swe uzasadnienie historyczne.

Wśród miast, których herb nie był tak standardowy np. Toruń uzyskał zatwierdzenie (2 VII 1936) herbu z postacią anioła jako trzymaczem. Zatwierdzenie herbu z koroną królewską uzyskało: Gniezno (3 X 1936), Grodno (24 V 1938) oraz Warszawa (31 I 1938). W przypadku Miasteczka Kraińskiego tarcza herbowa nakryta była złotą koroną dziewięciopałkową, w koronie między skrzydłami srebrnymi pół kozła srebrnego.

Najbardziej bogaty z zatwierdzonych był herb Lwowa (28 VI 1936). Nad tarczą umieszczona była korona królewska, spod korony z obu stron zwisały końce wstęgi czerwono-błękitnej z dewizą „Semper” - z prawej strony - „Fidelis” - z lewej strony. Pod tarczą na skrzyżowaniu dwóch gałązek wawrzynu zwisał na wstążce Krzyż Srebrny orderu wojennego Virtuti Militari.

Można za bardzo prawdopodobne uznać, iż zatwierdzony zostałby także herb Tarnowskich Gór, mający swe uzasadnienie historyczne w nadaniu wg przywileju Jerzego Fryderyka i kilkuwiekową tradycję istnienia. Wojna nie pozwoliła dopełnić tej formalności.

Arkadiusz Kuzio-Podrucki
Dariusz Woźnicki

 

 

Herbarz Tarnogórski

Holly
Ohm-Januszewscy

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa