Zamki i pałace

O nich zapomnieć nie można Herbarz tarnogórski

Montes Nr 9

N U M E R  10   -   6   W R Z E Ś N I A   2 0 0 2 r.

 Montes Nr 11

 

Gwarki, Herb i Historia
Nakielski wapiennik
250 lat temu
Kościół p.w. św. Józefa Robotnika
Kinematograf w sali Klauzy
Życie społeczno-kulturalne cz. II
Jerzy Fryderyk von Ansbach
Herb jest ważnym elementem społeczności lokalnej
Śląskie herby
440-lecie nadania herbu dla Tarnowskich Gór
Ordunek Gorny
Ożywcze zmiany
Wyjątkowy herb
Wysiedlenia tarnogórzan
Uniwersytet a społeczność lokalna
Święto Morza w Tarnowskich Górach
80. Rocznica powrotu Tarnowskich Gór do Polski
Rys historyczny  wodociągów cz.IX
 

 

Herb jest ważnym elementem społeczności lokalnej

Ustawa o samorządzie terytorialnym z 8 marca 1990 r. otworzyła miastom polskim szerokie możliwości użytku ich herbów oraz pochodnych od nich symboli. Herb to coś więcej niż zwykły znak rozpoznawczy, oznaka tożsamości czy wizualny wyróżnik miasta. Często jest to symbol o odległej historycznej metryce, który przeniesiony w dzień dzisiejszy stanowi łącznik zespalający przeszłość ze współczesnym życiem miasta. Herb jest oznaką samorządnej społeczności miejskiej, ważnym elementem budowania więzi grupowej i poczucia związku z małą ojczyzną - miastem.

Dlatego tak wiele miast przywiązuje dużą wagę do swoich herbów, pragnąc aby były zgodne z historycznymi wzorami. Na naszych oczach dokonuje się proces porządkowania polskiej heraldyki miejskiej - sięgania do źródeł i dawnych przekazów herbów, odchodzenia od błędnych lub wymuszonych różnymi względami ich wzorów. Tak jest w przypadku herbu miejskiego Tarnowskich Gór.

Herb ten funkcjonował w dwóch postaciach. Jedna upowszechniona w okresie po II wojnie światowej, nawiązywała do dokumentu księcia opolskiego Jana II Dobrego z 4 października 1529 r., który zwalniając gwarków miejscowej osady górniczej z opłat i podatków, nadał władzom górniczym prawo do pieczęci z wyobrażeniem złotego skrzydła orlego w polu błękitnym oraz skrzyżowanych narzędzi górniczych - żelazka i pyrlika. Były to godła herbowe zarówno urzędu górniczego, jak i miasta.

Druga postać herbu pochodzi z dyplomu księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego Fryderyka z Ansbachu z 25 lipca 1562 r., mocą którego - na prośbę mieszczan - książę nadał Tarnowskim Górom właściwy herb miejski. Przedstawiał on na trójdzielnej tarczy w polu prawym srebrnym połuorła czarnego pruskiego, w lewym górnym polu czarnym skrzydło orle złote, a w lewym dolnym polu srebrnym skrzyżowane żelazko i pyrlik. Był to jakby udostojniony połuorłem pruskim pierwotny herb Urzędu Górniczego, który w tej postaci odtąd miał przysługiwać już tylko miastu. Herb ten uzyskał też uroczystą oprawę: tarczę wieńczył hełm rycerski ze złotym naszyjnikiem i ozdobnymi labrami, na nim jako klejnot herbowy umieszczono złote skrzydło ze skrzyżowanymi narzędziami górniczymi.

Herb z 1562 r. należy do herbów złożonych, ale jego symbolika jest dobrze czytelna i prosta. Połuorzeł pruski zaświadczał szczególne względy księcia Jerzego Fryderyka dla miasta, skrzydło orle złote nawiązywało do tradycji książąt opolskich pieczętujących się złotym orłem, żelazko i pyrlik wskazywały zaś na górniczy charakter ośrodka miejskiego. Herb w sposób wymowny łączył dwa godła książęce - tu uszczerbione - pruskich Hohenzollernów i Piastów opolskich.

Nadany przez księcia Jerzego Fryderyka herb nieprzerwanie przez blisko cztery stulecia pozostawał w życiu władz miejskich Tarnowskich Gór. Z czasem pojawił się na ratuszu, był obecny w wielu obszarach życia publicznego w mieście. Stał się przez to również znakiem własnym mieszkańców, bez względu na ich pochodzenie i narodowość.

Dopiero w 1954 r. uznano, że herb ten nie przystaje do nowych warunków, zapewne z uwagi na skojarzenia jakie wywoływał występujący w nim czarny orzeł pruski. Sięgnięto więc do herbu urzędu górniczego i miasta z 1529 r., dwukrotnie ustanawiając różne barwy dolnego pola herbu z przedstawieniem narzędzi górniczych.

Dzisiaj miasto powraca do swego historycznego, nadanego przywilejem herbowym i najdłużej używanego herbu, ustanawiając też dwa jego wzory - wielki i użytkowy oraz inne symbole - flagę, flagę urzędową, proporzec i sztandar. Wyzbywając się dawnych uprzedzeń uznano bowiem, że herb jest takim samym zabytkiem jak inne pomniki przeszłości i że stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego miasta. Z tego względu zasługuje na przywrócenie we wszystkich swych funkcjach.
Niech więc wskrzeszony do życia herb Tarnowskich Gór dobrze i na długo służy miastu i jego mieszkańcom.

Prof. dr hab. Stefan K. Kuczyński
Prezes Polskiego Towarzystwa Heraldycznego

 

 

Herbarz Tarnogórski

Holly
Ohm-Januszewscy

 

Montes Tarnovicensis

Strona Główna ] Montes Nr 1 ] Montes Nr 2 ] Montes Nr 3 ] Montes Nr 4 ] Montes Wyd.Spec. ] Montes Nr 5 ] Montes Nr 6 ] Montes Nr 7 ] Montes Nr 8 ] Montes Nr 9 ] Montes Nr 10 ] Montes Nr 11 ] Montes Nr 12 ] Montes Nr 13 ] Montes Nr 14 ] Montes Nr 15 ] Montes Nr 16 ] Montes Nr 17 ] Montes Nr 18 ] Montes Nr 19 ] Montes Nr 20 ] Montes Nr 21 ] Montes Nr 22 ] Montes Nr 23 ] Montes Nr 24 ] Montes Nr 25 ] Montes Nr 26 ] Montes Nr 27 ] Montes Nr 28 ] Montes Nr 29 ] Montes Nr 30 ]

Pismo dotyczące historii Tarnowskich Gór, Ziemi Tarnogórskiej i Śląska
Wydawca: Oficyna Monos, 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Szpaków 5, tel./fax (032) 384-14-31
e-mail: krzysztof.kudlek@neostrada.pl
Redaktor naczelny: Krzysztof Kudlek

Zapraszamy do współpracy w redagowaniu gazety wszystkich, którym popularyzowanie historii jest szczególnie bliskie

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przetwarzanie, kopiowanie i wykorzystywanie tekstów bez zgody wydawcy zabronione
 Copyright © 2004 GM / Projekt i realizacja GM 2004

 

Darmowy licznik odwiedzin

teksty piosenek księgarnia internetowa